Rudali

         

 

Rudali

         મને દુનિયાની એવી કોઈપણ પ્રકારની વસ્તુઓને જાણવાનું આકર્ષણ છે જે રોચક હોય, જે વિચિત્રતા ધરાવતું હોય, પછી તે કોઈપણ ધર્મ હોય, વિજ્ઞાન અથવા સંસ્કૃતિ હોય કે વિશ્વની અજાયબીઓથી માંડીને બિગબેંગ થિયરી,,, આ ઉપરાંતનું ઘણું મારા માટે રસ રુચિનાં વિષયો રહ્યા છે... 

              'Rudali' અત્યંત રોચક જાણકારી પુરી પાડતું મૂવી હતું. & I really like this type of factual movies... ડિમ્પલ કાપડિયાનો Typical રાજસ્થાની લૂક, તેનો બ્લેક ડિઝાઇનર ચાંદલો, અને ભૂરી પાણીદાર

સૂરમો કરેલી આંખો, ઉફફફ આજકાલની હિરોઈનો, તે સમયની અદાકારાનાં પગનાં નખ બરાબર પણ નથી, એ ખરેખર ન્યુ બોલિવૂડ જનરેશનની કરુણતા છે... એક વિનોદ ખન્ના અને એક ડિમ્પલ બંનેને chin with a Y-shaped dimple in the middle હતી, જે ખૂબ આકર્ષક લાગતું હતું... એના પર ડિમ્પલે કરેલા ત્રણ કાળા ટપકા કયામત લાગતા હતા... 

 

"रुदाली हैं हम

किसी पर हंसना नहीं जानते

पर अपनी व्यथा छिपाकर

औरों की व्यथा को महसूस कर

अश्रु बहाते हैं!" 

👉 સાંસ્કૃતિક પૃષ્ઠભૂમિ :

      'રુદાલી' આ શીર્ષક રાજસ્થાનના કેટલાક વિશિષ્ટ વિસ્તારોમાં એક રિવાજનો સંદર્ભ છે જ્યાં નીચલી જાતિની મહિલાઓને ઉચ્ચ જાતિના પુરુષોના મૃત્યુ પર વ્યાવસાયિક શોક તરીકે બોલાવવામાં આવે છે.  આ મહિલાઓને "રૂદાલી" (રૂ-દહ-લી) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, શાબ્દિક રૂપે "સ્ત્રી વીપર" અથવા "રડતી સ્ત્રી" તરીકે અનુવાદિત થાય છે... કે જે કાળા રંગનાં કપડામાં મોઢું છુપાવી નાના બાળકની જેમ રડે... અથવા ભાડેથી રો-કકળ કરવા બોલાવવામાં આવેલી સ્ત્રી... 

       તેમના જીવનના ખૂબ જ દુઃખી સંજોગોમાં પણ, જ્યારે તેના પતિની મૃત્યુની અંતિમવિધિમાં એક વ્યાવસાયિક રડતી ભીખની મળતી ન હોય ત્યાં સુધી શનિચરી અશ્રુ પાડવા માટે અસમર્થ માનવામાં આવે છે... (શનિચરી એટલે જેનાં પતિનું મૃત્યુ થયું છે, તે અપશુકનિયાળ સ્ત્રી)

       સમાજની આ હકીકતને મહાશ્વેતા દેવીએ પોતાની નવલકથા 'રુદાલી'માં સમાવી છે.. તો કલ્પના લાજમીએ આ નવલકથા પર આધારિત ફિલ્મનું નિર્માણ કર્યું જેમાં દિગ્ગજ કલાકારોએ પ્રાણ ફૂંક્યા... જેમાં ડિમ્પલ કાપડિયા, રાજ બબ્બર, રાખી અને અમઝદ ખાન મુખ્ય ભૂમિકામાં હતાં... 

Kalpana Lajmi

Mahasweta Devi

Gulzar       

Bhupen Hazarika 

👉 આ  નામોનો સંગમ જ કાફી છે એક માઇલ સ્ટોન બનાવવા માટે... 

      કલ્પના લાજમી (1954–2018) એ એક ભારતીય ફિલ્મ નિર્દેશક, નિર્માતા અને પટકથા લેખક હતા. તેઓ એક સ્વતંત્ર ફિલ્મમેકર હતા, જે વાસ્તવિક, ઓછા બજેટવાળી ફિલ્મો પર વધુ કામ કરતા હતા, જે ભારતમાં Realistic સિનેમા તરીકે ઓળખાય છે.  તેની ફિલ્મો ઘણીવાર સ્ત્રીલક્ષી રહેતી.  તેઓ પ્રખ્યાત આસામી / હિન્દી / બંગાળી / અંગ્રેજી ગાયક / ગીતકાર / લેખક / ફિલ્મ નિર્માતા ભૂપેન હજારિકા સાથે મેનેજર તરીકે ફરજ બજાવતા.  તેમને 2017 માં કિડનીના કેન્સરનું નિદાન થયું હતું અને 23 સપ્ટેમ્બર 2018 ના રોજ 64 વર્ષની વયે અવસાન થયું હતું...

          મહાસ્વેતા દેવીનો જન્મ 14 જાન્યુઆરી, 1926 ના રોજ બાંગ્લાદેશમાં થયો હતો. તેમણે બી.એ.  વિશ્વભારતી યુનિવર્સિટીમાંથી અંગ્રેજીમાં અને કલકત્તા યુનિવર્સિટીમાંથી અંગ્રેજીમાં એમ.એ.  કર્યું હતું.. પૂર્ણ-સમયનાં લેખક બનતા પહેલા, તેણે એક પત્રકાર અને અંગ્રેજી પ્રોફેસર તરીકે કામ કર્યું.  તેમના જીવનકાળ દરમિયાન, તેમણે લગભગ 100 નવલકથાઓ અને 20 થી વધુ ટૂંકી વાર્તા સંગ્રહ સંગ્રહ કર્યો, જે મુખ્યત્વે બંગાળીમાં લખાયેલા છે.  તેનું પહેલું પુસ્તક ઝાંસીર રાણી (ઝાંસીની રાણી) 1956 માં પ્રકાશિત થયું હતું. તેમની અન્ય નવલકથાઓમાં મધર ઓફ 1084 અને ધ ઓક્યુપેશન ઓફ ફોરેસ્ટનો સમાવેશ થાય છે.  તે 'રુદાલી' અને 'હઝાર ચૌરાસી કી માઁ' હિન્દી ફિલ્મોનાં લેખક હતા.  તે એક કાર્યકર્તા પણ હતા, જેમણે ભારતના ગરીબ અને હાંસિયામાં ધકેલાઇ ગયેલા લોકોના જીવનમાં પોતાને લીન કરી દીધા હતા, કારણ કે તેણે તેમના જીવનને સાહિત્યિક જીવનમાં લંબાવી દીધું હતું.  1997 માં, તેમને આદિજાતિ સમુદાયો વતી તેમના લેખન અને સક્રિયતા બદલ રેમન મેગ્સેસે એવોર્ડ મળ્યો.  તેમનું હાર્ટએટેક અને બહુવિધ અંગ નિષ્ફળતાથી 28 જુલાઈ, 2016 ના રોજ 90 વર્ષની વયે અવસાન થયું હતું... 

👉 રુદાલી એક યુગકીય રિવાજ :

        એક રિવાજ મુજબ, રાજસ્થાનના અમુક વિસ્તારોમાં, સંબંધીના મૃત્યુ પછી મહિલાઓને વ્યાવસાયિક શોક તરીકે લેવામાં આવે છે. તેઓ બદલામાં કુટુંબના સભ્યોની વ્યથા જાહેરમાં વ્યક્ત કરે છે જેમને સામાજિક સ્થિતિને લીધે ભાવના પ્રદર્શિત કરવાની મંજૂરી નથી.  રુદાલીઓ જોરજોરથી રડતા દ્રશ્યો બનાવે છે.  તેમના શોકની અસર અંતિમવિધિમાં અન્ય લોકોને પણ રડવાની ફરજ પાડે છે... 

         આ મહિલાઓ વ્યાવસાયિક શોકાત્મક હોય છે, તેઓ હંમેશા કાળા રંગનો વસ્ત્રો પહેરે છે. જ્યારે રાજસ્થાનમાં કુટુંબમાં કોઈનું મોત થાય છે, ત્યારે આ મહિલાઓને શોક માટે રાખવામાં આવે છે. તેઓને રડવા માટે આંસુ નીકળવા જરૂરી નથી, તેમ છતાં તેઓ ડુંગળીનો રસ આંખમાં નાંખીને જાય છે.. તેઓને બેસીને રડવું પડે છે, તેઓ જોરથી રડતા હોય છે, જમીનને માર મારતા હોય છે, તેઓ એકબીજાને હરાવતા નથી પણ ચીસો પાડીને રડતા હોય છે. તેઓ મૃત વ્યક્તિ, તેના અથવા તેણીના નજીકના અને પ્રિય લોકોની વિગતો મેળવે છે, પછી પોક મૂકી મૂકીને છાતી પીટીને બધાનાં નામ લઈને રડવાનો દેખાવ કરે છે... 

 જો કે આ દિવસોમાં આ પરંપરા બહુ કાર્યમાં નથી અને લગભગ સમાપ્ત થઈ ચૂકી છે... 

      રુદાલી એ 1993 ની ભારતીય ફિલ્મના દિગ્દર્શક કલ્પના લાજમી દ્વારા નિર્દેશિત હિન્દી ફિલ્મ છે, જે પ્રખ્યાત બંગાળી સાહિત્યકાર મહાસ્વેતા દેવીએ લખેલી ટૂંકી વાર્તા પર આધારિત છે.  આ ફિલ્મ ધ એકેડેમી એવોર્ડ્સમાં શ્રેષ્ઠ વિદેશી ભાષાની ફિલ્મ માટે ભારતીય પ્રવેશ તરીકે પસંદ કરવામાં આવી હતી, પરંતુ નામદાર તરીકે સ્વીકારવામાં આવી ન હતી... 

       રુદાલી પરંપરા મૂળભૂત રીતે મહિલાઓના જૂથની છે કે જેને શ્રીમંત લોકોના મોત પર રડવાનું કામ દેવામાં આવતું હતું.. ગામમાં ઠાકુરો / જમીનદારો રહેતા અને આ મહિલાઓને ગામની બહાર રાખતા હતા... કારણ કે તેઓ 'શોકના' છે, તેથી જ ગામોની બહાર તેમના મકાનો આવેલા હતા.. પણ હવે આ પરંપરા પણ લગભગ પૂરી થઈ ગઈ છે...

 પરંતુ આપણે જાણીએ છીએ કે હંમેશાં અપવાદો હોય જ છે.. તેથી આ કિસ્સામાં કદાચ તમને અપવાદો પણ મળે... 

      ચાઇનાની ચોંગચિંગ પ્રાર્થનામાં કેટલાક વિસ્તારોમાં સ્થાનિક રહેવાસીઓના મોત પર તેમના શોકીત મનને શાંત કરવા પૈસા આપી લોકો બોલાવવામાં આવતા.  આવા લોકોને ચાઇનામાં 'કસંગ્રેન' કહેવામાં આવે છે.. 

       ચાઇના સિવાય અન્ય પાડોશી દેશ તાઈવાનમાં પણ આવી કેટલીક પરંપરા છે... અહીં એવું માનવામાં આવે છે કે, મૃત વ્યક્તિ માટે માતમનો અવાજ જેટલો મોટો અને વધારે પડતો થાય એટલું જ જલ્દી તે બીજી દુનિયામાં જાય છે... 

      પ્રાચીન રોમમાં, ગ્રીસ, ઇજિપ્ત, યુરોપ, આફ્રિકા અને એશિયાના ઘણા દેશોમાં, બહારથી શોક કરતી મહિલાઓને બોલાવવાની પ્રથા જોવા મળે છે જ્યારે કોઈનું મૃત્યુ થાય છે ત્યારે... 

          જો કે આ બંને પરંપરાઓની સાથે ભારતનો કોઈ સીધો સંબંધ નથી.  તે પછી પણ ભારતના કેટલાક ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં મોટા ઘરના લોકોમાં આવા રિવાજો જોવા મળે છે.. 

 

 ♣ અનેક દેશોમાં જુદા જુદા રુદાલીઓનાં ઇતિહાસ :

     રોમ, ગ્રીસ, મિસ્ર, યુરોપ, આફ્રિકા અને એશિયાના અનેક દેશમાં મૃત્યુ બાદ આવી પ્રથાનું વિસ્તરણ પુસ્તકોમાં દર્શાવેલું છે... 

      ઇસાઇઓના ધર્મગ્રંથ બાઇબલમાં રુદાલીનો ઉલ્લેખ છે.  આ ઉપરાંત 16મી શતાબ્દીનાં મહાન અંગ્રેજી કવિ વિલિયમ શેક્સપીર પણ તેમનાં નાટકો અને કથનીઓમાં તેના વિશેની ચર્ચા કરે છે... 

     ઈઝરાયેલમાં તો રુદાલી મહિલાઓ મૃત્યુ પામેલા વ્યક્તિના અંતિમ સંસ્કાર ન થાય ત્યાં સુધી તેમને છોડતી જ નથી... 

     યુરોપ -આયર્લેન્ડમાં, આવી મહિલાઓના જૂથ મૃત વ્યક્તિને ઘેરી લઈ અને તાળીઓ પાડી અને મોટા આવજે દહાડે છે... 

       તે સમયમાં, આવી રડતી મહિલાઓના ચિત્રો ઘણા દેશોમાં સમાધિની દિવાલો પર જોવા મળે છે, જેમાંથી તે અનુમાન લગાવી શકાય છે કે જેમણે મૃત્યુ પર શોક વ્યક્ત કર્યો હતો અને તે માટે તેઓને અહીં બોલાવવામાં આવી હતી, તે પરંપરા બહુ પુરાણી કહી શકાય તેવી શક્યતાઓ છે... 

©️®️🎯 Writer : Prof.Dr.Vaibhavi Trivedi 

🎯 Matusri Shantaben arts College 

 

👉 Image courtesy : Google 

 👉 Notice📖

The translator is configured on the web version for your convenience, so that you can translate and read your favorite articles in your native language.....