Artist 🎨 કલાકાર

       

{મારી કોલમ "મનદર્પણ" માંથી} 

"કલા વિહીન માનવીના જીવનમાં દુઃખ ઝડપથી સ્પર્શે છે."

       'કલાકાર' એટલે કલાવંત, કાર્યકુશળ, લલિતકલા જાણનાર, કૃતિઓ બનાવનાર, આર્ટિસ્ટ, અભિનેતા, નિર્માતા, સંગીતકાર, નૃત્યકાર, સાહિત્યકાર - મતલબ કે કોઈપણ કલાપૂર્ણ કૃતિ તૈયાર કરવામાં નિપુણતા ધરાવનાર.... જે કૃતિ ચાહવા યોગ્ય છે, જે વખાણવા લાયક છે... કલાકાર એવી વ્યક્તિ છે જે કલા બનાવે છે. આ શબ્દ મોટા ભાગે વ્યક્તિઓ અને 'ઉચ્ચ સંસ્કૃતિ' ની પ્રવૃત્તિઓ માટે વપરાય છે. ઉદાહરણ તરીકે ડ્રોઇંગ, પેઇન્ટિંગ, શિલ્પ, અભિનય, નૃત્ય, લેખન, ફિલ્મ નિર્માણ, ફોટોગ્રાફી અને સંગીત છે.... વૈજ્ઞાનિક અથવા ગણિતશાસ્ત્રી કલાકાર કહી શકાય...

              કલા માનવ સર્જનાત્મક કુશળતા અને કલ્પનાની અભિવ્યક્તિ અથવા એપ્લિકેશન છે, ખાસ કરીને પેઇન્ટિંગ અથવા શિલ્પ જેવા દ્રશ્ય સ્વરૂપમાં, તેમના કાર્યોને મુખ્યત્વે તેમની સુંદરતા અથવા ભાવનાત્મક શક્તિ માટે પ્રશંસા કરવા માટેનું ઉત્પાદન કરે છે... 

             કાર્ય ત્રિ-પરિમાણીય શિલ્પનું છે કે બે પરિમાણીય, તે હજી પણ આ ત્રણ મુખ્ય પ્રકારોમાંથી એક હેઠળ આવશે.  આ પ્રકારો પ્રતિનિધિત્વકારક, અમૂર્ત અથવા બિન-ઉદ્દેશ્ય છે... 

        

         કોઈપણ સાધારણ વ્યક્તિ ડોક્ટર, આર્કિટેક્ટ અથવા કરોડપતિ થઈ શકે છે!!? નથી બની શકતા... ત્રણ આવશ્યક વસ્તુઓ કલાકાર કુશળતા, કુદરતી પ્રતિભા અને સર્જનાત્મકતા વ્યક્તિને કલાકાર કસબી બનાવે છે.  કુશળતા શીખવી શકાય છે, પ્રતિભા વ્યક્તિની સાથે જન્મે છે, પરંતુ એક મહાન કલાકાર બનવા માટે તે મહાન ફાળો સર્જનાત્મકતા લે છે. તેનો અર્થ એ કે તેને આગળ વધવામાં different types of pieces જે બેનમૂન હોય તે તૈયાર કરી રજૂ કરવું પડશે... 

             

              ઈશ્વર પાસે અનંત શક્તિઓ છે. આવી શક્તિઓ ફક્ત ઈશ્વર પાસે જ છે, એવું નથી, તેમાની અમુક શક્તિઓની છાંટ ઈશ્વરે મનુષ્યમાં પણ કલા સ્વરુપે પ્રગટાવી છે. આ કલા દ્વારા માનવી પોતાના ગુણોનો વિકાસ કરે છે. જીવનની સફળતા શામાં રહેલી છે! કેવું જીવન ગાળવાથી આપણે નિષ્પ્રાણ ન રહીએ! વિનાશના યાત્રી ન બનીએ એ પ્રથમ નક્કી કરવું જોઈએ, અને પછી મંગલજીવનને અનુકૂળ એવી કલા આપણે ખીલવવી જોઇએ, માટે જ સદાચારને સર્વશ્રેષ્ઠ કલા માનવામાં આવે છે.

             રૂપની ઉપાસના કરતાં પ્રેમની ઉપાસના જ શ્રેષ્ઠ છે. ઘરના દીવાનખંડમાં હરણના માથાનું અથવા સાબરના શિંગડાનું પ્રદર્શન કરનાર માણસ સૌદર્યનો ઉપાસક ભલે ગણાય, પણ!! એનું જીવન કલાશૂન્ય છે.

             કલા જેનામાં નથી અથવા જેની પાસે છે, તે તેને ઓળખી નથી શક્યા એવા માનવીના જીવનમાં દુઃખ બહુ જ ઝડપથી સામેલ થઈ જાય છે. રોજીંદા અને સામાન્ય વ્યવહારોથી તે કંટાળીને દુઃખને જ તે પોતાનું સાથી બનાવે છે, કેમકે તેનામાં કલાને પારખવાની ઉણપ છે. જો એમ કરી શકે તો તે એ કલામાં વ્યસ્ત થઈ જાય અને નવા રસ્તાઓના દ્વાર ખુલે...

             આવા બોરિંગ વ્યક્તિઓનું મિત્રવર્તુળ પણ ટૂંકું હોય છે. કલાને ક્યાંય શોધવા જવું પડે તેમ નથી. આપણી આંખ દ્વારા જે દ્રશ્યો આપણે અંતરપટમાં ઉતારીએ છીએ તે ક્યારેય ભૂંસાતા નથી. કાન દ્વારા આપણે જે શ્રવણ કરીએ છીએ તે પણ હ્રદય ઉપર અમુક છાપ છોડી જાય છે. સારું અને ખરાબ બે વસ્તુઓમાંથી સારાપણાને અપનાવી અને સત્યને શોધવાથી આ કલાનો આનંદ પામી શકાય છે...

              આપણાં ગુજરાતનાં કવિઓ લેખકો કે આપણાં દેશના કે પછી વિશ્વના કોઈપણ કલાકારે પોતાના ભાવ સંવેદનાઓને સાહિત્યામાં ઉતાર્યા છે, તે એવી કલા છે કે ક્યારેય નાશ પામતી જ નથી. સાહિત્યમાં સમાજનું પ્રતિબિંબ તો હોય જ છે, પણ! મનુષ્યોની બીજી સિદ્ધિઓ અને પ્રવૃત્તિઓનો ઉપયોગ માણસથી માણસને અલગ પાડવામાં હશે, પણ! સાહિત્યને માણસોના ભાગલા પાડવામાં યોજી શકાતું નથી...

            સાહિત્યકારો તો સંયોજન કરવામાં જ રચ્યા-પચ્યા રહ્યા છે. કલાકારની આ સાધના અત્યંત દુષ્કર છે પરંતુ! અંતે જ્યારે તેને સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે ત્યારે તો અનહદ આનંદ અને ચમત્કાર સર્જાઈ જાય છે. સાહિત્યની સાધના અત્યંત કઠોરતમ સાધના માનવામાં આવે છે. ઈશ્વરીય શક્તિની કલાથી કવિઓ અને સાહિત્યકારો પ્રેરિત થાય છે. મહમ્મદ પયગંબર સાહેબ વિશે કહેવામાં આવે છે કે તેઓ સમાધિમાં લીન થતાં ત્યારે પરસેવાથી રેબઝેબ થઈ જતા...

          જ્યારે પરમેશ્વરનો સંદેશો મનુષ્યના હૃદય પર સવાર થાય છે ત્યારે અત્યંત પીડા, તીવ્ર વેદના થાય છે, એવી પીડાને અંતે જે દર્શન થાય છે તેનાથી વ્યક્તિ અભિભૂત થઈ જાય છે. એ અલગ લેવલનો સાક્ષાત્કાર છે સમજની બહારનો... હવે આ જે પીડા વેઢાંરવી પડે છે તે સામાન્ય કલા વિહીન વ્યક્તિ જાણતો જ નથી, તેને તો સાહિત્યકારો જ જાણે છે. આવા અમૂલ્ય સાહિત્યકારો રચિત સાહિત્ય આજે લાઇબ્રેરીઓમાં ધૂળ ખાય છે અથવા રોડ-રસ્તા પર કોડીઓના ભાવે વેચાય છે.

          આ સાહિત્યનું રસપાન કરવાવાળો વર્ગ કેટલો!? ડિજિટલ-કૉમ્પ્યુટર યુગમાં આજે કોઈની પાસે સમય જ નથી. ઘટતું જતું સાહિત્યનું વાંચન અને મોબાઈલ મેનિયા, વેબ સિરિઝો, ગેઈમઝોને બાળકોને ઉમર કરતા વહેલા મોટા કરી દીધા છે, અને મોટાઓને હાડમારી ભરી ભાગદોડે પાગલ કરી નાખ્યા છે.

           આવા યુગમાં એકલ-દોકલ કલાકાર પેદા થાય તો પણ તેની કલા ક્યાંય લુપ્ત થઈ જવાની કેમકે!! અખૂટ અમીટ સંસ્કૃતિના ભંડાર સમા ભારત દેશને પણ પાશ્ચાત્ય સંસ્કૃતિના રંગે રંગાવાનો નશો ચઢયો છે. આપણી કલા, આપણી સંસ્કૃતિ, આપણો ઈતિહાસ અને આપણું સાહિત્ય પચાસ-સો, દાયકાઓ બાદ નામશેષ ન થાય તે માટે, તેની તકેદારી તેની સાચવણી માટે દરેક ઘરમાંથી એક કલાકાર બનાવવામાં આવે તો જ પેઢી દર પેઢી સંસ્કૃતિની જાળવણી થશે અને આપણી legacy ન્યુ જનરેશનને પાસ ઓન થશે... તે અધરું છે પણ! અશકય તો નથી જ...

©®Prof.Dr.Vaibhavi Trivedi 

👉 Image courtesy : Google 

👉 Divinity35.blogspot.com 

👉Notice📖

The translator is configured on the web version for your convenience, so that you can translate and read your favorite articles in your native language..... 

 

Miracle of Art

An artist's soul never fails, his being is a masterful success in itself... 

"તૈત્તિરીય ઉપનિષદ્’ કહે છે કે ‘રસો વૈ સ:’ અર્થાત્ તે પરમાત્મા રસસ્વરૂપ છે અને ‘આનન્દો બ્રહ્મ’ અર્થાત્ આનંદ જ બ્રહ્મ છે. સૌંદર્ય, રસ અને આનંદના અંગરૂપ છે." 

 તો કલા એટલે શું!? કોઈપણ વસ્તુમાં નિપુણતા હોવી!!?? 

        મારા મતે કલા એટલે પથ્થર ફાડીને ઊગી નીકળવું... બસ, આ જ કલા છે...

 हिन्दी में कला, 

 ગુજરાતીમાં કળા, 

 Art in English, આ મુખ્ય ભાષાઓ સાથે આપણે જોડાયેલ છીએ. એટલે મેં એનો જ ઉલ્લેખ અનિવાર્ય સમજ્યો... 

        કલાનો અર્થ હજી સુધી ખાતરી પુર્વક કોઈ નથી કહી શકયું કે particular આ જ થાય... ભારતીય પરમ્પરાના આધારે તેમની કલાત્મક પ્રવૃત્તિઓનાં આધારે કહીએ તો - "જેનો કૌશલ્ય અનુભવ છે તે", અથવા કાર્યને કુશળતાથી કરી બતાવવું, એનાં અનુભવોથી એમાં પારંગતતા આવવી...

ઘણા વ્યક્તિઓ કોઠાસૂઝ વાળા હોય છે, એમને કોઈપણ પ્રકારના કામમાં ગોઠવાઈ જવાની આવડત જન્મથી જ હોય છે.... 

           કલા મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તે બાળ વિકાસમાંના તમામ વિકાસલક્ષી ડોમેન્સને સમાવે છે.  કલા પોતાને શારીરિક વિકાસ અને કુશળતામાં વૃદ્ધિ આપે છે. બાળકો કલા પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા પોતાને અને અન્ય લોકો વિશે શીખે છે. સર્જનાત્મકત પ્રવૃતિઓ ખરેખર તેમને આત્મગૌરવ વધારવામાં મદદ કરે છે... 

          અમુક લોકો મલ્ટિ ટેલેન્ટેડ હોય છે, પોતાની આખી personality ને સ્વીચ ઓન ઓફ કરી શકવાની કાર્યદક્ષતા હાંસિલ કરેલી હોય છે, આ પણ એક આર્ટ છે. બધા એમાં પાવરધા નથી હોતા... 😉 ટ્વિટર / insta / FB પર બીજા લોકોનાં કાર્યોને સતત criticize  કર્યા કરવું, "મને જ બધી ખબર પડે છે" એવા વહેમમાં રહેવું, ઝગડાઓમાં વિના કારણ ઝંપલાવવું 

અને ધારણાઓ બાંધ્યા કરવી... આટલી તામસીક મજાઓ લીધા બાદ ઘરમાં પૂજા પાઠ કરવા, બાળકોને નૈતિક મૂલ્યો અને જવાબદારીઓ નું સાચું શિક્ષણ અને સંસ્કાર આપવા, સામાજિક પ્રાણી હોવું, આ જેવા તેવા નું કામ નથી, ભૈ... 😃 આ પણ એક કલા છે.... 🤗 ખૈર આ તો થઈ સાંપ્રત સમયની વાસ્તવિકતાની હળવી વાત...

 

         આજના સમયમાં જ્ઞાનનો વિસ્ફોટ થયો છે, હાથવેંતમાં આંગળીઓનાં ટેરવે તમે આખી દુનિયામાં ચક્કર લગાવી શકો છો. હું મારા બીજા દિવસનાં લેક્ચરની તૈયારી કરી રહી હોવ તો મારો દિકરો મને એમ કહે કે "mamma શું confusion છે !? બોલ, હું હમણાં ગૂગલ પરથી શોધી આપું."  😇 આ યુગ ટેકનોલોજીના હરણફાળનો યુગ છે. ન્યુ જનરેશનને પણ ખબર છે કે ગૂગલ દેવતા પાસે બધી જાણકારી છે... પ્લેન બનાવવાથી માંડી અને અણુબોમ્બ બનાવવાની ટેકનીક પણ ટોપ ટુ બોટમ તેમાં આપેલી જ છે ને... પણ! એ શોધતા આવડવું જોઈએ... એ આધાર લઈ પોતાનાં શબ્દોમાં ઉતરતા આવડવું જોઈએ, એ કલા... 

  

          અમુક લોકો ખૂબ down-to-earth હોય છે. પોતાની આવડત અને મહેનતથી સૌથી ઊંચા મુકામને સર કર્યો 

હોય, છતાં લેશમાત્ર ઇગો નહીં... એકદમ Calm, Cool અને positively હસતો ચહેરો... એ બીજાને કઈ રીતે મદદરૂપ થવું એ વિચારતા હોય છે.. બીજાના સારા કામને Appreciate કર્યા વગર રહેતા નથી... 

          

        મારા નાની મુંબઈમાં ફક્ત ચાર ચોપડી ભણેલા હતા. એમને મૂવી જોવાનો અત્યંત શોખ. તેઓ કહેતા કે, એમના "ફાધર ફિલ્મ કંપનીમાં કામ કરતા હતા..." તો નાની મૂવી શરૂ થાય ત્યાં તો ઇંગ્લિશમાં આવતા બધા નામો ફટાફટ બોલવા લાગે... હું તેમની પાસે મોટી થઈ છું, તો મને આશ્ચર્ય થતું અને હું પૂછતી, કે નાની તમે કેવી રીતે શીખ્યા!! તેઓ હસીને કહેતા બેટા મને એમાં રુચિ હતી એટલે તારા નાના પાસેથી હું શીખી... 

          

         નાના જ્યારે Barristerનો અભ્યાસ કરતા, ત્યારે મારા નાની એમની સાથે રાત રાત જાગીને ખૂબ જિણવટ ભર્યું ભરત-ગૂંથણનું કાર્ય કરતા, એ પણ કેવું! આપણી આંખો અંજાઈ જાય એવું સુંદર કસબદાર... એમની રસોઈ અને અથાણાંમાં એવી પારંગતતા કે બાજુનાં સાત ઘર સુધી સોડમ આવતી હોય. કોઈ કલા એવી નહીં કે મારા નાનીએ હસ્તગત કરી ન હોય... નાનાને વકીલાતની સાથે અધ્યાત્મમાં પણ એટલું જોડાણ... ખૂબ લેખન, વાંચન અને સાધનામાં ડૂબેલો જીવ... કહેવાનો મતલબ એટલો જ કે "નાનાએ એમની કલા-અભ્યાસ ભણી ગણીને develop કરી જ્યારે નાનીએ કોઠાસૂજથી... બંને પોતપોતાના ઝોનમાં ખૈરખાં... 

         જેને કશુંક પામવું જ છે, એનાં માટે દુનિયા ખુલ્લી છે, ઘણાં એમ કહી બેસી રહે કે નસીબમાં નહોતું... પણ! નસીબને મુક્કો મારી ને હામ ભીડી આગળ વધવું એ પણ કલા છે... 

 પાશ્ચ્ય જગતમાં કલાકારોની કલાની બે વાર અનુભૂતિ થાય છે, તેમ કહેવાય છે- ઉપયોગી કલા (પ્રેક્ટિસ આર્ટ્સ) અને લિટ આર્ટ્સ (ફાઇન આર્ટસ)  જેમાં પરમ્પરાગત રૂપે સાત 'કલા'નાં સ્વરૂપ જોઇ શકાય છે... 

👉 વાસ્તવિક કલા (આર્કિટેક્ચર)

👉મૂર્તિકલા (શિલ્પ)

👉ચિત્રકલા (પેઈન્ટીંગ)

👉સંગીત (સંગીત, ગાવું, વગાડવું)

👉કવિ (કવિતા)

👉નૃત્ય (ડાંસ)

👉રંગમંચ (રંગભૂમિ / સિનેમા)

👉આધુનિક કાલમાં સમાવિષ્ટ ફોટોગ્રાફી, ચલચિત્રો etc,,, 

        હ્રદયનાં ઊંડાણથી નીકળી રહેલી કૃતિ જ્યારે કલાકાર રચે છે ત્યારે તે કલા છે... કાર્યમાં દ્રઢીકરણથી સતત અનુભવો નાં આધારે કુશળતા પ્રાપ્ત કરવી એટલે કલા... ફક્ત જાણકારી હોવી એ નિષ્ણાંત, પણ! હ્રદયની રુચિ સાથે વિદ્યાભ્યાસ કરવો અને નિપુણતા મેળવવી એ કલા...

👉 કુશળતા અથવા કૌશલાપેશી પ્રવૃત્તિઓ.

      કલા, તેના વ્યાપક અર્થમાં, વાતચીતનો એક પ્રકાર છે.  તેનો અર્થ એ છે કે કલાકાર જેનો અર્થ કરવા માંગે છે, અને આ અર્થ તે સામગ્રી, તકનીકો અને આકાર દ્વારા તેનો ઉપયોગ કરે છે, તેમજ તે તેના દર્શકોમાં બનાવેલા વિચારો અને સંવેદનાઓ દ્વારા આકાર આપે છે. મતલબ કે કલાકાર અને દર્શકો નું કૃતિ દ્વારા ખરા અર્થમાં communication.  કલા, લાગણીઓ, વિચારો અને અવલોકનોને વ્યક્ત કરવાની એક આખી ક્રિયા તે - કલા... 

👉 64 કલાઓ નો ઉલ્લેખ વિશ્વકર્મા પુરાણ માં કરવામાં આવ્યો છે. 

      જયારે અત્યારના અતિ વિકસેલા દેશો જંગલી જીવન વ્યતીત કરતા હતા, ત્યારે આપણા મહાન સુશિક્ષિત ભારતમાં આવી કલાઓ તેની પરાકાષ્ઠા (Pinnacle) સુધી વિકસેલી હતી. આ એજ ચોસઠ કલાઓ કે જે આપણે ચોસઠ યોગીની વાળા આર્ટિકલમાં જાણ્યું હતું... એક એક દેવીની પોતાની એક અનોખી કલા... 

©Pro.Dr. V.K.Trivedi 

       Divinity35.com

👉 Photo courtesy : Wikipedia 

          

👉Notice📖

The translator is configured on the web version for your convenience, so that you can translate and read your favorite articles in your native language.....