Tattoo culture

                          

"છૂંદણા છૂંદીને હું તો મૂઈ મૂઈ વા’લમા,

છૂંદણા છૂંદીને હું તો મૂઈ..

થોકબંધ ટહુકાઓ આઘા ઠેલા ને તોય,

પડઘાતી અંતરની કૂઈ..

છૂંદણા છૂંદીને હું તો મૂઈ..."

                                          -ચિંતન 

✒ છૂંદણું – સંસ્કૃત શબ્દ છે; ક્ષોદનક – છૂંદવાની ક્રિયા.... 📍

               ત્રાજવું, ટોચણું, શરીર પર છૂંદીને પાડેલું ટપકું, ચાઠું કે આકૃતિ. માતાનું દૂધ અથવા તાંદળજાની ભાજીનો રસ તથા કાજળ ભેગા કરીને એરંડિયાનાં તેલ સાથે તેનું ચામડી ઉપર ટપકું કરીને તે ટપકાને સોયની અણીએ ટોચ્યા કરી અને પછી લોહી નીકળે ત્યારે તેના પર હળદર ને મેશ દાબવાથી પડતો ડાઘ. પ્રશાંત મહાસાગરમાં આવેલા બેટો ઉપર વસતા જંગલી લોકો આખા શરીરે છૂંદણા છૂંદાવે છે. સૈનિક, મેર, આહીર, રબારી, કાઠી વગેરે લોક હાથ ઉપર ચિત્ર, નામ, વગેરેના છૂંદણાના આકાર પડાવે છે. સ્ત્રીઓ ગાલે , બે ભમરો વચ્ચે અને હડપચીએ છૂંદણા પડાવે છે. કેવળ શરીર શણગારવાને માટે ફૂલ , પાંદડી કે પક્ષીના આકારો છૂંદાવવા પૂરતો જ શોખ ન હતો પણ ઈશ્વર અથવા ઇષ્ટદેવ કે દેવીના નામો અને આકૃતિઓ જેવા કે રાધા-કૃષ્ણના મહોરા છૂંદાવવા સુધીનો ધર્મભાવ પણ તેમાં હતો.  બીજા એક શબ્દ તરીકે છૂંદણી નો ઉલ્લેખ છે અને તે મુજબ તે છૂંદણા પાડવાની રીત. છૂંદવુ તે, છૂંદવાની ક્રિયા, છૂંદીને પાડેલ ભાત, એવો અર્થ છે. ગુજરાતી વિશ્વકોશમાં દર્શાવ્યા મુજબ;  લગભગ કાયમી રીતે રહે તે રીતે શરીર ઉપર છૂંદીને પાડેલું અલંકારરૂપ ટપકું , ભાત કે આકૃતિ; અણીવાળી સળી, હાડકું કે સોયનો તેમાં વપરાશ થાય છે. 

         બીજો પ્રચલિત શબ્દ ત્રોફાવવું છે. ત્રોફણ એટલે છૂંદણું, ત્રાજવું; ત્રોફવાની ક્રિયા; સારડી- ગીરમીટ. ત્રોફણી એટલે ત્રોફવાનું સાધન. ત્રોફામણ એટલે ત્રોફવા માટે પૈસા દેવા તે; અને, ત્રોફવાની મજૂરી... 

         મૂળતો આ છૂંદણા કલા અને વિજ્ઞાનનો સમન્વય સૌંદર્યના નિખાર હેતુથી થયો છે. અહીં ચિત્રકલાનો સમાવેશ પ્રાથમિક છે. વિજ્ઞાન છે ત્યાં તેની સ્યાહીની બનાવટ છે કે જે એક વાર શરીર પર લાગ્યા પછી આજીવન રહી જાય છે! જાપાનમાં આ કળાને ” હોરીનોમો ” કહેવાય છે જ્યાં હોરીનો અર્થ કોતરવું અને મોનોનો અર્થ છે વસ્તુ, અર્થાત ચિત્રકલા! કોતરણીની કલા! આ પ્રથા ભારત સહિત વિશ્વની પ્રાચીન સંસ્કૃતિ ધરાવતા અનેક દેશોમાં જોવા મળી હતી. એક અંદાજ મુજબ આ કલા બાર હજાર વર્ષ જૂની છે. ઈજીપ્ત અને લિબિયામાંથી મળી આવેલા પ્રાચીન શબો પર આવા છૂંદણા જોવા મળ્યા છે.

   

         દક્ષિણ આફ્રિકામાંથી મળેલા શબો પર પણ છૂંદણા કોતરાયેલાં છે. જાણવા મળતા મુજબ ઇજિપ્તમાંથી મળી આવેલા સૌથી જુના છૂંદણામાં ત્યાંના બીજ દેવનું રૂપ જોવા મળે છે. જે ત્યાંની પૌરાણિક કથાઓ પ્રમાણે આનંદપ્રમોદનો દેવ હતો! આ પ્રથા યુરોપના અનેક દેશોમાં પણ સદીઓ જૂની છે. એશિયન દેશોમાં ચીનમાં પણ તેનું ચલણ હતું. અંગ્રેજી રજવાડાઓની મહિલા પોતાને અન્યથી જુદા પાડવા માટે આવા છૂંદણા કોતરાવતી હતી. પુરુષો રાજચિહ્નો કોતરાવતાં હતા, ખાસ કરીને સૈનિકો. સૈનિકોનો ઉત્સાહ વધારવા તેના હાથો પર તલવાર કોતરવામાં આવતી.

        કેટલાક ગુનેગારોની કાયમી ઓળખ અને જીવંત સજા તરીકે તેના શરીર પર એવી રીતે ઓળખ છૂંદવામાં આવતી કે તે કાયમ શરમ અનુભવે! ગુલામોને પણ આવા ચિત્રોથી ઓળખ અપાતી જેથી તે ભાગી જાય તો પણ તેની ઓળખથી માલિકો પકડી શકતા હતા ( ગુ × સ ). આ દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો છૂંદણાનો ઇતિહાસ સારો નથી. ભારતમાં કદાચ વિદેશીઓની આવાગમનને કારણે આ પ્રથા પણ આવી હશે અને સ્થાયી બની હશે! ગુજરાતી અખબારોમાં કોઈ ખોવાયા છે તેની જાહેરાતો આવતી ત્યારે તેના હાથોમાં છૂંદવેલા છૂંદણાનો એક ખાસ ઓળખ તરીકે ઉપયોગ કરી લખાતું હતું...

          ભારતના તમામ રાજ્યો કે પ્રાતોમાં છૂંદણાની પ્રથા હતી અને છે. ભાષાકીય તફાવતોને લીધે તેની ઓળખ જુદી જુદી હોય શકે છે; ઉદાહરણ તરીકે દક્ષિણ ભારતના રાજ્યોમાં તે ” પાચકુટથરાપ્પુ ” તરીકે તો ઉત્તર ભારતના રાજ્યોમાં તેની ઓળખ ” ગોડના ” તરીકેની છે. ગુજરાત અને આજુબાજુના રાજ્યોમાં તેને છૂંદણા કે ત્રોફાવવું તરીકે ઓળખાય છે. હિન્દી શબ્દ ગોડના એ આપણી ખેતીની ભાષાનો પણ શબ્દ છે. છોડ કે રોપને વારેવારે ગોડવામાં આવે છે. એક પ્રકારે ખોદવું એવો અર્થ પણ છે. ગુજરાતીમાં તેની એક ઓળખ ” ત્રાજવડા ” પણ છે. અંગ્રેજીમાં તે tattoo કે tattooing તરીકે ઓળખવામાં આવે છે... 

              ગુજરાતમાં કોઈ ખાસ જ્ઞાતિના લોકો આ કામગીરી સાથે જોડાયેલા હતા ( કોઈ પાસે નામનો સંદર્ભ હોય તો જણાવવા વિનંતી છે ). મોટાભાગે ગ્રામીણ મહિલાઓમાં આ છૂંદણાનું ચલણ હતું પણ એંસી નેવુંના દાયકા બાદ તે ઓછું થયું હતું જે અત્યારે નવી સદીમાં શહેરોમાં અને માત્ર યુવતીઓ જ નહીં પણ યુવાનોમાં પણ પ્રચલિત છે. આ છૂંદણા જેમ અનેક ગુજરાતી શબ્દોને ભૂલીને અંગ્રેજી શબ્દો ચલણમાં આવ્યા છે તેમ ટેટુ તરીકે હાલમાં ખૂબ પ્રચલિત છે. જુના સમયે તે માત્ર સ્ત્રીઓ અને કોઈકવાર રસિક પુરુષોપૂરતું મર્યાદિત હતું. તે કારીગરો પોતાના સાધનો અને સ્યાહી સાથે ફરતા હતા તો મેળામાં ખાસ મળી આવે. આજે પણ મેળાઓમાં આ દેશી કારીગરો હોય છે, પોતાને જે આવડે તેવું તૂટ્યું ફૂટ્યું ગુજરાતી તેઓ છૂંદી આપે છે. સ્ત્રીઓમાં તો હાથ પર, ગળા પર , હડપચી પર, ગાલ પર, બે ભ્રમર વચ્ચે , આંગળીઓમાં અને બાવડામાં અને પગના પંજામાં આ છૂંદણા છૂંદાવાય છે. જેમાં પાંદડા, મોર, પોપટ, ફૂલવેલ કે પાનવેલ, પોતાના અથવા બહેનપણીઓ નામ, પ્રેમી કે પતિના નામ, સ્વસ્તિક , ૐ, દીવડો, ત્રિશૂળ, રાધા કૃષ્ણ, ભગવાનના નામ, અટક, જય માતાજી, વિગેરે કોતરાવે છે. આ એક અસહ્ય અને કષ્ટદાયક ક્રિયા હોય છે. અત્યારે ખૂબ જ હળવા અને પીડારહિત સાધનો ઉપલબ્ધ છે પરંતુ એક સમયે તે સોય, જાડી સળીઓ કે અણીવાળા હાડકાની ધારેથી થતું હશે ત્યારે કેટલું દુઃખદાયક હશે! એક સમયે વાસણો પર લખવામાં આવતા નામ માટેનું યંત્ર જેવું સાધન આવા છૂંદણા માટે વપરાતું હતું અને કર્કશ અવાજ આવતો હતો. 

  

              અત્યંત ગોરવર્ણી સ્ત્રીઓ છૂંદણા છૂંદવ્યા પછી વધુ સુંદર લાગતી હશે. આ પીડા પણ એક સ્ત્રી જ સહન કરી શકે! પોતે જ્યારે શ્રીમંત પરિવારની હોય તો તે સોનાના આભૂષણોથી શોભતી હોય છે પણ મધ્યમ વર્ગની મહિલાઓ આવા છૂંદણાઓથી મ્હોરી ઉઠતી હતી!

છૂંદણા છૂંદાવવા બાબતે ક્યાંક ધાર્મિક મતભેદો પણ છે. હિન્દૂ સમાજમાં લગભગ કોઈ પ્રતિબંધ નથી તો ઇસ્લામમાં પણ નથી. મેં અનેક ઇસ્લામધર્મીઓ પુરૂષોના હાથમાં ૭૮૬ અને બીજનો ચાંદ તથા આખો તારો કોતરેલા જોયા છે. એક સંદર્ભ એવો પણ છે કે ખ્રિસ્તી સમાજના સ્ત્રી પુરુષો છૂંદણા છૂંદાવતા નથી! શીખ ધર્મીઓ પણ તેઓનું ધાર્મિક ચિહ્નન દોરેલા જોયા છે.

            વર્તમાનમાં છૂંદણા સાથે ઓળખાતો એવો ટેટૂ શબ્દ પણ છે. છૂંદણા મોટાભાગે ઘાટા લીલા રંગે હોય છે અને એક વાર તે છૂંદઈ ગયા પછી તે સો ટકા જતા નથી જ! તેને કાઢવા માટે હાલમાં લેસર ટેક્નોલોજી ઉપલબ્ધ છે પણ તે ખર્ચાળ અને પીડાદાયક હોવા ઉપરાંત હાનિકારક પણ છે. કેટલાક વાયરના બ્રસ કે ચામડી બાળી નાખે તેવા જલદ પદાર્થોનો ઉપયોગ કરે છે. એના વિકલ્પે આ ટેટૂ શોધાયા છે. તે માત્ર ચોવીસ કલાક રાખી શકાય છે. રંગીન હોય છે. આદ્યુનિક રંગોળીઓ હોય છે. સામાન્ય સાબુથી ધોવા માત્રથી તે નીકળી જાય છે. કોઈ ખાસ આડઅસર હોતી નથી, હા તેમાં જો નવીનતા કે વિવિધતા જોઈતી હોય તો ખર્ચ કદાચ વધુ થતો હશે! પણ સલામત છે અને પ્રસંગોપાત કરાવી શકાય છે. આ ટેટૂ યુવકોમાં પણ લોકપ્રિય બન્યા છે. જો વર્તમાન સમયના છૂંદણાની વાત કરીએ તો તે રાસાયણિક સ્યાહી થી કરવામાં આવે છે તેથી તે કેન્સર જેવા રોગોને જન્માવી શકે છે. ઔદ્યોગિક વપરાશમાં કે છાપકામના રંગો વપરાતા હોવાથી તે ખરેખર હાનિકારક બની શકે છે. ભારતમાં મે ,૨૦૧૫ માં સૈન્યમાં જોડાનાર માટે છૂંદણા પ્રતિબંધિત કરતી નીતિ ઘડવામાં આવી છે. ખાસ આદિવાસી જાતિઓના યુવકો સિવાય અન્યો જોડાઈ સકતા નથી... 

           

                  અત્યારની ટ્રેડિશનમાં મેમોરિયલ ટેટૂ લોકો કરાવા લાગ્યા છે, પોતાના પ્રિયજનની યાદમાં એક એવા ટેટૂ કે જેમાં પ્રિય વ્યક્તિનાં નિધન બાદ તેમની રાખ- ટેટૂની શાહીમાં ભેળવી ચામડીની અંદર ઉતારવામાં આવે છે જેથી વ્યકિતને એવો અહેસાસ રહે કે પોતાનું સ્વજન પોતાની સાથે જ છે... આ મુદ્દા પર હાલમાં એક મૂવી પણ બની છે, 👉 "GAME OVER" જેમાં હિરોઈન ટેટૂ કરાવવા જાય છે, જ્યાં કોઈની મેમોરિયલ ટેટૂ બનાવવા માટે તૈયાર કરવામાં આવેલી શાહી નો ઉપયોગ ભૂલથી હિરોઈનના હાથના ટેટૂ માટે થઈ જાય છે, જે મૃત વ્યક્તિની રાખ હિરોઇનના હાથમાં બનેલાં ટેટૂમાં હોય છે, તે વ્યક્તિ હિરોઇનને મુશ્કેલ સમયમાં કેવી રીતે મદદ કરે છે તે રોમાંચક અને દિલધડક છે..... 

©️®️

🎯 Writer : Prof.Dr.Vaibhavi Trivedi 

🎯 Matusri Shantaben arts College 

 

👉 Image courtesy : Google 

 👉 Notice📖

The translator is configured on the web version for your convenience, so that you can translate and read your favorite articles in your native language.....

Rudali

         

 

Rudali

         મને દુનિયાની એવી કોઈપણ પ્રકારની વસ્તુઓને જાણવાનું આકર્ષણ છે જે રોચક હોય, જે વિચિત્રતા ધરાવતું હોય, પછી તે કોઈપણ ધર્મ હોય, વિજ્ઞાન અથવા સંસ્કૃતિ હોય કે વિશ્વની અજાયબીઓથી માંડીને બિગબેંગ થિયરી,,, આ ઉપરાંતનું ઘણું મારા માટે રસ રુચિનાં વિષયો રહ્યા છે... 

              'Rudali' અત્યંત રોચક જાણકારી પુરી પાડતું મૂવી હતું. & I really like this type of factual movies... ડિમ્પલ કાપડિયાનો Typical રાજસ્થાની લૂક, તેનો બ્લેક ડિઝાઇનર ચાંદલો, અને ભૂરી પાણીદાર

સૂરમો કરેલી આંખો, ઉફફફ આજકાલની હિરોઈનો, તે સમયની અદાકારાનાં પગનાં નખ બરાબર પણ નથી, એ ખરેખર ન્યુ બોલિવૂડ જનરેશનની કરુણતા છે... એક વિનોદ ખન્ના અને એક ડિમ્પલ બંનેને chin with a Y-shaped dimple in the middle હતી, જે ખૂબ આકર્ષક લાગતું હતું... એના પર ડિમ્પલે કરેલા ત્રણ કાળા ટપકા કયામત લાગતા હતા... 

 

"रुदाली हैं हम

किसी पर हंसना नहीं जानते

पर अपनी व्यथा छिपाकर

औरों की व्यथा को महसूस कर

अश्रु बहाते हैं!" 

👉 સાંસ્કૃતિક પૃષ્ઠભૂમિ :

      'રુદાલી' આ શીર્ષક રાજસ્થાનના કેટલાક વિશિષ્ટ વિસ્તારોમાં એક રિવાજનો સંદર્ભ છે જ્યાં નીચલી જાતિની મહિલાઓને ઉચ્ચ જાતિના પુરુષોના મૃત્યુ પર વ્યાવસાયિક શોક તરીકે બોલાવવામાં આવે છે.  આ મહિલાઓને "રૂદાલી" (રૂ-દહ-લી) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, શાબ્દિક રૂપે "સ્ત્રી વીપર" અથવા "રડતી સ્ત્રી" તરીકે અનુવાદિત થાય છે... કે જે કાળા રંગનાં કપડામાં મોઢું છુપાવી નાના બાળકની જેમ રડે... અથવા ભાડેથી રો-કકળ કરવા બોલાવવામાં આવેલી સ્ત્રી... 

       તેમના જીવનના ખૂબ જ દુઃખી સંજોગોમાં પણ, જ્યારે તેના પતિની મૃત્યુની અંતિમવિધિમાં એક વ્યાવસાયિક રડતી ભીખની મળતી ન હોય ત્યાં સુધી શનિચરી અશ્રુ પાડવા માટે અસમર્થ માનવામાં આવે છે... (શનિચરી એટલે જેનાં પતિનું મૃત્યુ થયું છે, તે અપશુકનિયાળ સ્ત્રી)

       સમાજની આ હકીકતને મહાશ્વેતા દેવીએ પોતાની નવલકથા 'રુદાલી'માં સમાવી છે.. તો કલ્પના લાજમીએ આ નવલકથા પર આધારિત ફિલ્મનું નિર્માણ કર્યું જેમાં દિગ્ગજ કલાકારોએ પ્રાણ ફૂંક્યા... જેમાં ડિમ્પલ કાપડિયા, રાજ બબ્બર, રાખી અને અમઝદ ખાન મુખ્ય ભૂમિકામાં હતાં... 

Kalpana Lajmi

Mahasweta Devi

Gulzar       

Bhupen Hazarika 

👉 આ  નામોનો સંગમ જ કાફી છે એક માઇલ સ્ટોન બનાવવા માટે... 

      કલ્પના લાજમી (1954–2018) એ એક ભારતીય ફિલ્મ નિર્દેશક, નિર્માતા અને પટકથા લેખક હતા. તેઓ એક સ્વતંત્ર ફિલ્મમેકર હતા, જે વાસ્તવિક, ઓછા બજેટવાળી ફિલ્મો પર વધુ કામ કરતા હતા, જે ભારતમાં Realistic સિનેમા તરીકે ઓળખાય છે.  તેની ફિલ્મો ઘણીવાર સ્ત્રીલક્ષી રહેતી.  તેઓ પ્રખ્યાત આસામી / હિન્દી / બંગાળી / અંગ્રેજી ગાયક / ગીતકાર / લેખક / ફિલ્મ નિર્માતા ભૂપેન હજારિકા સાથે મેનેજર તરીકે ફરજ બજાવતા.  તેમને 2017 માં કિડનીના કેન્સરનું નિદાન થયું હતું અને 23 સપ્ટેમ્બર 2018 ના રોજ 64 વર્ષની વયે અવસાન થયું હતું...

          મહાસ્વેતા દેવીનો જન્મ 14 જાન્યુઆરી, 1926 ના રોજ બાંગ્લાદેશમાં થયો હતો. તેમણે બી.એ.  વિશ્વભારતી યુનિવર્સિટીમાંથી અંગ્રેજીમાં અને કલકત્તા યુનિવર્સિટીમાંથી અંગ્રેજીમાં એમ.એ.  કર્યું હતું.. પૂર્ણ-સમયનાં લેખક બનતા પહેલા, તેણે એક પત્રકાર અને અંગ્રેજી પ્રોફેસર તરીકે કામ કર્યું.  તેમના જીવનકાળ દરમિયાન, તેમણે લગભગ 100 નવલકથાઓ અને 20 થી વધુ ટૂંકી વાર્તા સંગ્રહ સંગ્રહ કર્યો, જે મુખ્યત્વે બંગાળીમાં લખાયેલા છે.  તેનું પહેલું પુસ્તક ઝાંસીર રાણી (ઝાંસીની રાણી) 1956 માં પ્રકાશિત થયું હતું. તેમની અન્ય નવલકથાઓમાં મધર ઓફ 1084 અને ધ ઓક્યુપેશન ઓફ ફોરેસ્ટનો સમાવેશ થાય છે.  તે 'રુદાલી' અને 'હઝાર ચૌરાસી કી માઁ' હિન્દી ફિલ્મોનાં લેખક હતા.  તે એક કાર્યકર્તા પણ હતા, જેમણે ભારતના ગરીબ અને હાંસિયામાં ધકેલાઇ ગયેલા લોકોના જીવનમાં પોતાને લીન કરી દીધા હતા, કારણ કે તેણે તેમના જીવનને સાહિત્યિક જીવનમાં લંબાવી દીધું હતું.  1997 માં, તેમને આદિજાતિ સમુદાયો વતી તેમના લેખન અને સક્રિયતા બદલ રેમન મેગ્સેસે એવોર્ડ મળ્યો.  તેમનું હાર્ટએટેક અને બહુવિધ અંગ નિષ્ફળતાથી 28 જુલાઈ, 2016 ના રોજ 90 વર્ષની વયે અવસાન થયું હતું... 

👉 રુદાલી એક યુગકીય રિવાજ :

        એક રિવાજ મુજબ, રાજસ્થાનના અમુક વિસ્તારોમાં, સંબંધીના મૃત્યુ પછી મહિલાઓને વ્યાવસાયિક શોક તરીકે લેવામાં આવે છે. તેઓ બદલામાં કુટુંબના સભ્યોની વ્યથા જાહેરમાં વ્યક્ત કરે છે જેમને સામાજિક સ્થિતિને લીધે ભાવના પ્રદર્શિત કરવાની મંજૂરી નથી.  રુદાલીઓ જોરજોરથી રડતા દ્રશ્યો બનાવે છે.  તેમના શોકની અસર અંતિમવિધિમાં અન્ય લોકોને પણ રડવાની ફરજ પાડે છે... 

         આ મહિલાઓ વ્યાવસાયિક શોકાત્મક હોય છે, તેઓ હંમેશા કાળા રંગનો વસ્ત્રો પહેરે છે. જ્યારે રાજસ્થાનમાં કુટુંબમાં કોઈનું મોત થાય છે, ત્યારે આ મહિલાઓને શોક માટે રાખવામાં આવે છે. તેઓને રડવા માટે આંસુ નીકળવા જરૂરી નથી, તેમ છતાં તેઓ ડુંગળીનો રસ આંખમાં નાંખીને જાય છે.. તેઓને બેસીને રડવું પડે છે, તેઓ જોરથી રડતા હોય છે, જમીનને માર મારતા હોય છે, તેઓ એકબીજાને હરાવતા નથી પણ ચીસો પાડીને રડતા હોય છે. તેઓ મૃત વ્યક્તિ, તેના અથવા તેણીના નજીકના અને પ્રિય લોકોની વિગતો મેળવે છે, પછી પોક મૂકી મૂકીને છાતી પીટીને બધાનાં નામ લઈને રડવાનો દેખાવ કરે છે... 

 જો કે આ દિવસોમાં આ પરંપરા બહુ કાર્યમાં નથી અને લગભગ સમાપ્ત થઈ ચૂકી છે... 

      રુદાલી એ 1993 ની ભારતીય ફિલ્મના દિગ્દર્શક કલ્પના લાજમી દ્વારા નિર્દેશિત હિન્દી ફિલ્મ છે, જે પ્રખ્યાત બંગાળી સાહિત્યકાર મહાસ્વેતા દેવીએ લખેલી ટૂંકી વાર્તા પર આધારિત છે.  આ ફિલ્મ ધ એકેડેમી એવોર્ડ્સમાં શ્રેષ્ઠ વિદેશી ભાષાની ફિલ્મ માટે ભારતીય પ્રવેશ તરીકે પસંદ કરવામાં આવી હતી, પરંતુ નામદાર તરીકે સ્વીકારવામાં આવી ન હતી... 

       રુદાલી પરંપરા મૂળભૂત રીતે મહિલાઓના જૂથની છે કે જેને શ્રીમંત લોકોના મોત પર રડવાનું કામ દેવામાં આવતું હતું.. ગામમાં ઠાકુરો / જમીનદારો રહેતા અને આ મહિલાઓને ગામની બહાર રાખતા હતા... કારણ કે તેઓ 'શોકના' છે, તેથી જ ગામોની બહાર તેમના મકાનો આવેલા હતા.. પણ હવે આ પરંપરા પણ લગભગ પૂરી થઈ ગઈ છે...

 પરંતુ આપણે જાણીએ છીએ કે હંમેશાં અપવાદો હોય જ છે.. તેથી આ કિસ્સામાં કદાચ તમને અપવાદો પણ મળે... 

      ચાઇનાની ચોંગચિંગ પ્રાર્થનામાં કેટલાક વિસ્તારોમાં સ્થાનિક રહેવાસીઓના મોત પર તેમના શોકીત મનને શાંત કરવા પૈસા આપી લોકો બોલાવવામાં આવતા.  આવા લોકોને ચાઇનામાં 'કસંગ્રેન' કહેવામાં આવે છે.. 

       ચાઇના સિવાય અન્ય પાડોશી દેશ તાઈવાનમાં પણ આવી કેટલીક પરંપરા છે... અહીં એવું માનવામાં આવે છે કે, મૃત વ્યક્તિ માટે માતમનો અવાજ જેટલો મોટો અને વધારે પડતો થાય એટલું જ જલ્દી તે બીજી દુનિયામાં જાય છે... 

      પ્રાચીન રોમમાં, ગ્રીસ, ઇજિપ્ત, યુરોપ, આફ્રિકા અને એશિયાના ઘણા દેશોમાં, બહારથી શોક કરતી મહિલાઓને બોલાવવાની પ્રથા જોવા મળે છે જ્યારે કોઈનું મૃત્યુ થાય છે ત્યારે... 

          જો કે આ બંને પરંપરાઓની સાથે ભારતનો કોઈ સીધો સંબંધ નથી.  તે પછી પણ ભારતના કેટલાક ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં મોટા ઘરના લોકોમાં આવા રિવાજો જોવા મળે છે.. 

 

 ♣ અનેક દેશોમાં જુદા જુદા રુદાલીઓનાં ઇતિહાસ :

     રોમ, ગ્રીસ, મિસ્ર, યુરોપ, આફ્રિકા અને એશિયાના અનેક દેશમાં મૃત્યુ બાદ આવી પ્રથાનું વિસ્તરણ પુસ્તકોમાં દર્શાવેલું છે... 

      ઇસાઇઓના ધર્મગ્રંથ બાઇબલમાં રુદાલીનો ઉલ્લેખ છે.  આ ઉપરાંત 16મી શતાબ્દીનાં મહાન અંગ્રેજી કવિ વિલિયમ શેક્સપીર પણ તેમનાં નાટકો અને કથનીઓમાં તેના વિશેની ચર્ચા કરે છે... 

     ઈઝરાયેલમાં તો રુદાલી મહિલાઓ મૃત્યુ પામેલા વ્યક્તિના અંતિમ સંસ્કાર ન થાય ત્યાં સુધી તેમને છોડતી જ નથી... 

     યુરોપ -આયર્લેન્ડમાં, આવી મહિલાઓના જૂથ મૃત વ્યક્તિને ઘેરી લઈ અને તાળીઓ પાડી અને મોટા આવજે દહાડે છે... 

       તે સમયમાં, આવી રડતી મહિલાઓના ચિત્રો ઘણા દેશોમાં સમાધિની દિવાલો પર જોવા મળે છે, જેમાંથી તે અનુમાન લગાવી શકાય છે કે જેમણે મૃત્યુ પર શોક વ્યક્ત કર્યો હતો અને તે માટે તેઓને અહીં બોલાવવામાં આવી હતી, તે પરંપરા બહુ પુરાણી કહી શકાય તેવી શક્યતાઓ છે... 

©️®️🎯 Writer : Prof.Dr.Vaibhavi Trivedi 

🎯 Matusri Shantaben arts College 

 

👉 Image courtesy : Google 

 👉 Notice📖

The translator is configured on the web version for your convenience, so that you can translate and read your favorite articles in your native language.....

Intresting fact about pakistan

"जैसा देस हे तेरा हो, ऐसा देस हे मेरा।" 

          એક શરીરનાં બે અલગ થઈ ગયેલા ભાગ.. ભારત/પાકિસ્તાન.. એક જ સરખી સંસ્કૃતિ, એક સરખા તહેવારો, એક સરખા મૌસમ, કુદરતી સૌંદર્ય અને એક જ સરખા માણસો... શું ધર્મ જુદા જુદા હોવાથી માણસની માણસાઈ મરી પરવારે છે!!!  નાં, માણસાઈ તો જીવે છે પણ! વચ્ચે અહમ્, દુર્બુદ્ધિ, કટ્ટરવાદ, અને ધાર્મિક/રાજકીય રંજીશો આવી જતાં દુર્ગતિ થાય છે તે વાસ્તવિકતા છે. 

          શું મળ્યું અખંડ ભારતને ખંડિત કરીને !!?? --આતંકવાદ !! બેકારી !! ગરીબીમાં સળી સળીને મરી જતો માણસ !! બળાત્કાર, લવ-જેહાદનાં વધતા કિસ્સાઓ !!! જળમૂળથી ખતમ થઈ રહેલી સંસ્કૃતિ !!! જોકે આતંકવાદ એ હવે વૈશ્વિક સમસ્યા છે. મંદીએ પણ આખા વિશ્વમાં અજગરી ભરડો લીધો છે. તો પણ !! મારું કહેવું એટલું જ છે કે, સારી અને સાચ્ચી વસ્તુઓ સાચવવાની જવાબદારી પણ આપણી છે. છેડો ફાડી નાંખવાથી સમસ્યા હલ નથી થતી... 

          મારો એક જ ફંડા લાઈફ માટે રહ્યો છે, વિશ્વની તમામ પ્રકારની વસ્તુઓ જે હ્રદયને સ્પર્શે છે, તે વખાણવા લાયક છે, Simple.... 

એ પણ માનું જ છું કે ખરાબ તત્ત્વોનો ખાત્મો ખૂબ જરૂરી છે જ નહિતર એ ઊધઈની જેમ મૂળિયાં કોતરી ખાશે...

            અહીં વાત ભારત/પાકિસ્તાનની જ કરવી છે, તો મુદ્દાસર કરીએ.... જૂના દસ્તાવેજો અનુસાર, જિન્નાનો જન્મ 20 October 1875 માં થયો હતો.  👉 સરોજિની નાયડુએ લખેલી જિન્નાની જીવનચરિત્ર મુજબ, જીન્નાનો જન્મ 25 ડિસેમ્બર 1876 માં થયો હતો, જેને જિન્નાની સત્તાવાર જન્મ તારીખ માનવામાં આવે છે.

       પૂંજાના સાત બાળકોમાં જિન્નાહ, મીઠીબાઈ અને જિન્નાભાઇ મોટા હતા.  તેમના પિતા જીણાભાઇ એક કુશળ ગુજરાતી ઉદ્યોગપતિ હતા, પરંતુ જિન્નાના જન્મ પહેલાં તેઓ કાઠિયાવાડ છોડીને સિંધ સ્થાયી થયા હતા. કેટલાક સ્રોતો અનુસાર, જીણાના પૂર્વજો હિન્દુ રાજપૂતો હતા, જેમણે ઇસ્લામ સ્વીકાર્યો હતો. આ મતભેદ ભરેલા લખાણો છે... 

         જિન્નાની માતૃભાષા ગુજરાતી હતી, પાછળથી તે કચ્છી, સિંધી અને અંગ્રેજી ભાષાઓ શીખ્યા.. કાઠિયાવાડથી મુસ્લિમ બહુમતીવાળી સિંધમાં સ્થાયી થયા પછી જિન્ના અને તેના ભાઈ-બહેનોએ મુસ્લિમ નામકરણ મેળવ્યું હતું. 

  

          

        ૧૫ ઓગસ્ટ, ૧૯૪૭ ની અડધી રાતે ભારત અને પાકિસ્તાન કાનૂની રસમથી બે સ્વતંત્ર રાષ્ટ્ર બન્યા. પાકિસ્તાનની સત્તા પરિવર્તનની રસમ ૧૪ ઓગસ્ટે કરાંચી શહેરમાં કરવામાં આવી, જેથી છેલ્લા બ્રિટિશ વાઇસરોય લુઇસ માઉંટબૈટન કરાંચી અને નવી દિલ્લી બન્ને જગ્યાની વિધીમાં ભાગ લઇ શકે. આથી પાકિસ્તાનનો સ્વતંત્રતા દિવસ ૧૪ ઓગસ્ટ અને ભારતનો ૧૫ ઓગસ્ટે મનાવવામાં આવે છે.

         ભારતના વિભાજનથી કરોડો લોકોના જીવન પર અસર થઇ. વિભાજન દરમિયાન થયેલી હિંસાની હોળીમાં આશરે ૫ લાખ લોકો માર્યા ગયા, અને આશરે ૧.૪૫ કરોડ શરણાર્થિઓએ પોતાના ઘર-બાર છોડીને પોતાના સંપ્રદાયની બહુમતિ વાળા દેશમાં શરણ લીધી; જેમ કે, ઘણા મુસ્લિમો પાકિસ્તાન ગયા જ્યારે ઘણા હિન્દુ અને શીખ લોકો પાકિસ્તાન છોડી ભારત આવ્યા. 

            ગાંધીજીએ એકવાર કહેલું કે, મને બે વાતનો વસવસો આજીવન રહેશે. એક હું મારા મોટા દિકરાને ન સમજાવી શક્યો, જ્યારે તેણે ઇસ્લામ ધર્મ અપનાવ્યો અને એક જિન્નાને ન સમજાવી શક્યો જ્યારે તેમણે અલગ પાકિસ્તાનની માંગ કરી... 

         ફક્ત 37 કિલોના જિન્ના કેન્સર રોગથી પીડાતા હતા, ભાગલા પછી તેઓએ PM બનવાની જવાબદારીથી આ જ કારણસર મોં ફેરવ્યું, અને લિયાકત અલી ખાનને આ પદ સોંપ્યું. અહીંથી તેઓ મકડીની ઝાળમાં ફસાતા ગયા.. આઝાદી પછી ફક્ત 60 દિવસમાં તેઓ મૃત્યુ પામ્યા હતા... આખરી સમયમાં તેઓ બીમાર હતા ત્યારે ગંદા રાજકારણના ભોગ બન્યા હતા, તેમની બહેન ફાતિમાંએ પોતાનાં  પુસ્તક "My Brother"માં આ બધી ઘટનાઓનું બેબાક વર્ણન કર્યું છે. આ જ કારણો સર તેમનાં પુસ્તકને છેક 1947 થી લઈ 1987 માં publish કરવાની પરવાનગી આપવામાં આવી હતી...

        પાકિસ્તાની સંસ્કૃતિ ખૂબ વૈવિધ્યપુર્ણ છે. તેના historical, ભૌગોલિક અને વંશીય વિવિધતાને કારણે, પાકિસ્તાનની સંસ્કૃતિ ભારતીય, પર્સિયન, અફઘાન, મધ્ય એશિયન, દક્ષિણ એશિયન અને પશ્ચિમી એશિયન પ્રભાવોનું ગલનશીલ વાસ કહી શકાય એવી છે...

       પાકિસ્તાનમાં 15 થી વધુ મોટા વંશીય જૂથો છે, જે શારીરિક સુવિધાઓ, ઐતિહાસિક બ્લડલાઈન, રિવાજો, ડ્રેસ, ખોરાક અને સંગીતથી ભિન્ન છે. તેમાંના કેટલાકમાં પંજાબીઓ, સિંધીઓ, બલોચ, પખ્તુનો, કાશ્મીરીઓ, હજારો, મકરની અને બાલ્ટીસનો સમાવેશ થાય છે, જે સિંધુ ખીણ જેવા ઘરોની નજીકથી અથવા આફ્રિકા અથવા તિબેટ સુધીના વિસ્તારોમાંથી આવે છે.  પ્રાચીન વંશીય તત્વો સિવાય ઇસ્લામના ધાર્મિક પ્રભાવે પણ પાકિસ્તાની સંસ્કૃતિને આકાર આપ્યો છે, કારણ કે તે પ્રથમ AD 700 માં આ પ્રદેશમાં આવ્યો હતો...

      લોકો મૈત્રીપૂર્ણ છે, પરંતુ લિંગ અલગતા હજી પણ અસ્તિત્વમાં છે. લુહાર લોકો લુહારીકામ જ્યાં કરતા અને તે ખૂબ વખણાતું, તે શહેર લાહોર તરીકે ઓળખાયું...  ઇસ્લામિક અને આદિવાસી ભાષાના પ્રભાવને કારણે પાકિસ્તાનના બિન-શહેરી વિસ્તારો લિંગ અલગતાવાદ વિભિન્ન સ્તરોની છે, જ્યારે મોટા શહેરોમાં પણ પુરૂષો અને સ્ત્રીઓ વચ્ચે ક્રિયાપ્રતિક્રિયા દ્રષ્ટિએ રૂઢિચુસ્ત અપેક્ષાઓ હોય છે. યુગલો સામાન્ય રીતે નોન-પ્લેટોનિક રીતે જાહેરમાં આલિંગન અથવા ચુંબન કરતા નથી. તે ધ્યાનમાં લીધા વિના, પાકિસ્તાનની જનતા મદદગાર, મૈત્રીપૂર્ણ, પહોંચી શકાય તેવા અને નમ્ર છે, એક આખા બદનામ જૂથને બાદ કરતાં.... 

        પાકિસ્તાનીઓને સંગીત સાંભળવું અને બનાવવું ગમે છે. વિવિધ સંસ્કૃતિએ પાકિસ્તાની સંગીતકારોને ભાષાઓ અને સાહિત્યની સાથે ઘણાં વિવિધ કાવ્યાત્મક સ્વરૂપો અને શૈલીઓનો પર્દાફાશ કર્યો છે. કવ્વાલી અને ગઝલ એ રાષ્ટ્રના શ્રાવ્ય ખજાના છે.  તેના આધારે, કોક સ્ટુડિયોની જેમ, પાકિસ્તાની ટીવી શો, બિન-પાકિસ્તાનીઓથી લઈને બિન-ઉર્દૂ સ્પીકર્સ સુધી, આંતરરાષ્ટ્રીય અને સ્થાનિક સ્તરે લાખો ચાહકોને એકત્રિત કરી રહ્યો છે. રાષ્ટ્રએ નુસરત ફતેહઅલી ખાન અને ફૈઝ અહમદ ફૈઝ જેવા કવિઓ જેવાં સુપ્રસિદ્ધ ગાયકો પણ બનાવ્યા છે, રૂના લૈલા, અબિદા પરવીન, સલમા  આગા, જેમણે લોકોની સંસ્કૃતિ અને સામૂહિક અંતરાત્મા પર જબરદસ્ત પ્રભાવ છોડી દીધો છે. સમકાલીન સંગીતકારો પણ આધુનિક શૈલીઓ સાથે રમે છે અને ઉર્દૂ ભાષામાં બ્લૂઝ, ફંક, રોક અને જાઝના ફ્યુઝન વિકસાવે છે... 

  

    

         👉 हम तेरे शहर में आए हैं मुसाफ़िर की तरह। 'ગુલામ અલી' ની આ ગઝલ મારી જાન કાઢી નાખે એટલી બધી પ્રિય છે. તો 'રાહત ફતેહ અલી ખાન' પણ પાગલ કરી દે એવા ખૈરખાઁ... 'આતિફ અસલમ'   ન્યુ જનરેશનને હક્કાબક્કા કરી જતો રહ્યો પોતાનાં દેશમાં, અથવા તગેડી મૂક્યો એમ પણ કહી શકાય એમાં કંઈ વાંધો નહીં... દિગ્ગજ ફવાદ ખાનની એક્ટિંગ સ્કીલ ભલભલાને પાણીચું કરાવી દે એવી છે એમાં બેમત નથી. પોણા ભાગની એક્ટિંગતો એ પોતાની આંખોથી જ કરી જાણે છે, સલમાન ખાનની જેમ જ... 

           સબા ક્મર, માહીરા ખાન, સજલ અલય, મહેવીશ હયાત, સનમ બલોચ, આયેઝા ખાન મારી ગમતી અભિનેત્રીઓ છે. એમની ડ્રેસિંગ સેન્સ કાબીલે-તારીફ છે. પાકિસ્તાની સંસ્કૃતિનાં outfit અને jewellery નું બારીક વર્ક હું આંખો પહોળી કરીને જોતી હોઉં... 

         ત્યાંની સિરિયલ્સ ખાસ્સી લોકપ્રિય થયેલી જ્યારે "ઝિંદગી" ચેનલનાં માધ્યમથી ભારતમાં પ્રસારિત કરવામાં આવી.. આજે પણ હું મને ગમતી સિરિયલ્સ Youtube અથવા આરી ડિજિટલ પર જોઉં છું. કેમકે એ મને ગમે છે. 

👌 जिंदगी गुलजार है। 

👌 दास्तान 

👌 हमसफ़र 

👌 कितनी गिरहें बाकी है। 

👌 मेरे पास तुम हो। 

👌 चिंख

👌 बेहद

👌 मात

           ત્યાંના ડ્રામામાં એક સચ્ચાઈ છે, ઓરિજિનાલિટી છે... 25/30 episodesની જ સિરિયલ હોય છે. કોઈ જાતની લાંબી ખેંચતાણ નહીં. ત્યાં ફઈ-મામા-માસીની દીકરીઓ સાથે સગપણ કરવાનો રિવાજ વર્ષોથી રહ્યો છે, પણ! હવે લોકો જાગૃત થયા છે એટલે આવા સગપણથી બાળકો રોગિષ્ટ પેદા થાય છે અને બીજા અનેક થતા ગેરફાયદઓથી પ્રજાને આ માધ્યમ દ્વારા માહિતગાર કરાય છે. સચોટ, તથ્યસભર કથાઓ સ્ત્રીઓની અપાર વેદનાનો ભાર બિલ્કુલ અનુભવાય છે, સાસ-બહુ નોકજોક ત્યાં પણ છે, પણ હલ્કી કક્ષાની નહીં, મીઠી નોકજોક છે.. 

કોઈ વધારે પડતાં ડાયલોગ્સ કે background music માથામાં હથોડા નથી ઝીંકતું... શાંત માહોલમાં ચારેકોર પ્રસરેલો ભય દરેકના ઝહેનમાં ઘર કરી ગયેલો વર્તાય છે. ઘાયલ કરી દે એવા ઉર્દૂ અલ્ફાઝ જકડી રાખે છે. મોટી હવેલીઓમાં પાકિસ્તાની ફર્નિચર અફલાતૂન હોય છે...

          દિલને સ્પર્શી જવું તે આપણાં હાથમાં નથી. એ એક અલૌકિક વાઈબ છે, જેનાથી ગ્રે શેઈડેડ લોકો પણ નથી બચી શકતા તો આપણેતો ઈશ્વર/અલ્લાહનાં પાક પાશિંદાઓ છીએ, આ આકર્ષણથી ક્યાંથી બચી શકીએ... એટલે જ ભારતમાં હજી પણ કરાચી હલ્વો અને નાનખટ્ટાઈ ખૂબ ફેમસ છે.. પાકિસ્તાનમાં હજી બોમ્બે બેકરી ચાલુ છે અને તેની આઈટમ લોકપ્રિય છે... મસ્જિદમાં મન્નતો પૂરી ન થતાં તેઓ બોર્ડર પર આવેલું મંદિર -હિંગળાજ માતાને માથું નમવવા આવે છે. જ્યારે આપણાં ઈશ્વર, માનેલી માનતા નથી સંભળતા ત્યારે લોકો અજમેર શરીફની દરગાહ પર ચાદર ચઢાવવા માટે પણ જાય છે... માનવ મન ચંચળ છે, મનની મુરાદ પૂરી કરવા માણસ કાંઈ પણ સંભવ કોશિશ કરી લે છે, ત્યારે મારા તારા ધર્મનો ભેદભાવ રહેતો નથી... 

           ત્યાંના પંજાબ પ્રાંતના પટોહર ઉચ્ચપ્રદેશમાં આ કટાસ રાજ મંદિર  આવેલું છે. કહેવાય છે કે શિવજીએ તેમની પત્ની સતીના મૃત્યુ પછી પૃથ્વી પર અશાંત થઈને ભટક્યા હતા , અને અહીં આવેલ મંદિરોના તળાવની રચના તેમના આંસુઓમાંથી થઈ હતી . આ તળાવ બે કનાલ અને 15 મરલાનો વિસ્તાર ધરાવે છે, જેની મહત્તમ ઊંડાઈ 20 ફૂટ છે. 

          

        ગુરૂદ્વારા પંજા સાહિબ પાકિસ્તાનના હસન અબ્દાલ ખાતે આવેલ એક પ્રખ્યાત ગુરુદ્વારા છે. શિખ ધર્મના સ્થાપક , ગુરૂ નાનકના હાથની છાપ ગુરુદ્વારામાં એક પથ્થર પર અંકિત હોવાનું માનવામાં આવે છે, તેથી આ મંદિરને ખાસ કરીને મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. ભારતથી ઘણા લોકો ત્યાં દર્શનાર્થે જે તે નિયત કરેલા સમયે જાય છે. 

©️®️

🎯 Writer : Prof.Dr.Vaibhavi Trivedi 

🎯 Matusri Shantaben arts College 

 

👉 Image courtesy : Google 

 👉 Notice📖

The translator is configured on the web version for your convenience, so that you can translate and read your favorite articles in your native language.....

🇮🇳 भारतीय संस्कृति 🙏

               Writer : Pro.Dr. V.K.Trivedi

ये विभिन्न संस्कृति और परंपरा की भूमि है। भारत विश्व की सबसे पुरानी सभ्यता का देश है। भारतीय संस्कृति का महत्वपूर्ण तत्व अच्छे शिष्टाचार, तहज़ीब, सभ्य संवाद, धार्मिक संस्कार, मान्यताएँ और मूल्य आदि हैं। अब जबकि हरेक की जीवन शैली आधुनिक हो रही है, भारतीय लोग आज भी अपनी परंपरा और मूल्यों को बनाए हुए हैं l

       पूरे विश्व में भारत अपनी संस्कृति और परंपरा के लिये प्रसिद्ध देश है। ये विभिन्न संस्कृति और परंपरा की भूमि है। भारत विश्व की सबसे पुरानी सभ्यता का देश है। भारतीय संस्कृति का महत्वपूर्ण तत्व अच्छे शिष्टाचार, तहज़ीब, सभ्य संवाद, धार्मिक संस्कार, मान्यताएँ और मूल्य आदि हैं। अब जबकि हरेक की जीवन शैली आधुनिक हो रही है, भारतीय लोग आज भी अपनी परंपरा और मूल्यों को बनाए हुए हैं। विभिन्न संस्कृति और परंपरा के लोगों के बीच की घनिष्ठता ने एक अनोखा देश, ‘भारत’ बनाया है। अपनी खुद की संस्कृति और परंपरा का अनुसरण करने के द्वारा भारत में लोग शांतिपूर्णं तरीके से रहते हैं।

      भारतीय संस्कृति विश्व की सबसे प्राचीन संस्कृति है जो लगभग 5,000 हजार वर्ष पुरानी है। विश्व की पहली और महान संस्कृति के रुप में भारतीय संस्कृति को माना जाता है। “विविधता में एकता” का कथन यहाँ पर आम है अर्थात् भारत एक विविधतापूर्ण देश है जहाँ विभिन्न धर्मों के लोग अपनी संस्कृति और परंपरा के साथ शांतिपूर्णं तरीके से एक साथ रहते हैं। विभिन्न धर्मों के लोगों की अपनी भाषा, खाने की आदत, रीति-रिवाज़ आदि अलग हैं फिर भी वो एकता के साथ रहते हैं।

पूरे विश्व भर में भारतीय संस्कृति बहुत प्रसिद्ध है। विश्व के बहुत रोचक और प्राचीन संस्कृति के रुप में इसको देखा जाता है। अलग-अलग धर्मों, परंपराओं, भोजन, वस्त्र आदि से संबंधित लोग यहाँ रहते हैं। विभिन्न संस्कृति और परंपरा के रह रहे लोग यहाँ सामाजिक रुप से स्वतंत्र हैं इसी वजह से धर्मों की विविधता में एकता के मजबूत संबंधों का यहाँ अस्तित्व है।

अलग परिवारों, जातियों, उप-जातियों और धार्मिक समुदाय में जन्म लेने वाले लोग एकसाथ शांतिपूर्वक एक समूह में रहते हैं। यहाँ लोगों का सामाजिक जुड़ाव लंबे समय तक रहता है। अपनी तारतम्यता, और सम्मान की भावना, इज़्ज़त और एक-दूसरे के अधिकार के बारे में अच्छी भावना रखते हैं। अपनी संस्कृति के लिये भारतीय लोग अत्यधिक समर्पित रहते हैं और सामाजिक संबंधों को बनाए रखने के लिये अच्छे सभ्याचार को जानते हैं।

भारत में विभिन्न धर्मों के लोगों की अपनी संस्कृति और परंपरा होती है। उनका अपने त्योंहार और मेले होते हैं जिसे वो अपने तरीके से मनाते हैं। लोग विभिन्न भोजन संस्कृति जैसे पोहा, बूंदा, ब्रेड ऑमलेट, केले का चिप्स, आलू का पापड़, मुरमुरे, उपमा, डोसा, इडली, चाईनीज़ आदि का अनुकरण करते हैं। दूसरे धर्मों के लोगों की कुछ अलग भोजन संस्कृति होती है जैसे सेवईयाँ, बिरयानी, तंदुरी, मठ्ठी आदि।

         संस्कृतियों से समृद्ध एक देश भारत है जहाँ अलग-अलग संस्कृतियों के लोग रहते हैं। हम अपनी भारतीय संस्कृति का बहुत सम्मान और आदर करते हैं। संस्कृति सबकुछ है जैसे दूसरों के साथ व्यवहार करने का तरीका, विचार, प्रथा जिसका हम अनुसरण करते हैं, कला, हस्तशिल्प, धर्म, खाने की आदत, त्योंहार, मेले, संगीत और नृत्य आदि सभी संस्कृति का हिस्सा है।

भारत की राष्ट्रीय भाषा हिन्दी है हालाँकि विभिन्न राज्यों और केन्द्र शासित प्रदेशों में लगभग 22 आधिकारिक भाषा और 400 दूसरी भाषाएँ रोज बोली जाती हैं। इतिहास के अनुसार, हिन्दू और बुद्ध धर्म जैसे धर्मों की जन्मस्थली के रुप में भारत को पहचाना जाता है। भारत की अधिसंख्य जनसंख्या हिन्दू धर्म से संबंध रखती है। हिन्दू धर्म की दूसरी विविधता शैव, शक्त्य, वैष्णव और स्मार्ता है।

 

भारत अधिक जनसंख्या के साथ एक बड़ा देश है जहाँ विभिन्न धर्मों के लोग अपनी अनोखी संस्कृति के साथ एकसाथ रहते हैं। देश के कुछ मुख्य धर्म हिन्दू, मुस्लिम, सिक्ख, ईसाई, जैन और यहूदी हैं। भारत एक ऐसा देश है जहाँ देश के अलग-अलग हिस्सों में भिन्न – भिन्न भाषाएँ बोली जाती हैं। आमतौर पर यहाँ के लोग वेशभूषा, सामाजिक मान्यताओं, प्रथा और खाने की आदतों में भिन्न होते हैं।

अपने धर्म के अनुसार लोग मान्यताओं, रीति-रिवाज़ और परंपरा को मानते हैँ। हम अपने त्योंहारों को अपने रस्मों के हिसाब से मनाते हैं, व्रत रखते हैं, पवित्र गंगा नदी में स्नान करते हैं, भगवान की पूजा और प्रार्थना करते हैं, रस्मों से संबंधित गीत गाते हैं, नृत्य करते हैं, लज़ीज़ पकवान खाते हैं, रंग-बिरंगे कपड़े पहनते हैं और दूसरी ढ़ेर सारी क्रियाकलाप करते हैं। विभिन्न सामाजिक कार्यक्रमों सहित हम कुछ राष्ट्रीय उत्सवों को एकसाथ मनाते हैं जैसे गणतंत्र दिवस, स्वतंत्रता दिवस, गाँधी जयंती आदि। बिना एक-दूसरे में टाँग अड़ाये बेहद खुशी और उत्साह के साथ देश के विभिन्न भागों में विभिन्न धर्मों के लोग अपने त्योंहारों को मनाते हैं।

कुछ कार्यक्रम जैसे गौतम बुद्ध का जन्मदिन (बुद्ध पूर्णिमा), भगवान महावीर जन्मदिन (महावीर जयंती), गुरु नानक जयंती (गुरु पर्व) आदि कई धर्मों के लोगों द्वारा एकसाथ मनाया जाता है। भारत अपने विभिन्न सांस्कृतिक नृत्यों जैसे शास्त्रीय (भरत नाट्यम, कथक, कथक कली, कुच्ची पुड़ी) और अपने क्षेत्रों के लोक नृत्यों के अनुसार बहुत प्रसिद्ध है। पंजाबी भाँगड़ा करते हैं, गुजराती गरबा करते हैं, राजस्थानी घुमड़ करते हैं, आसामी बिहू करते हैं जबकि महाराष्ट्रा के लोग लाँवणी का आनन्द लेते हैं।

        समृद्ध संस्कृति और विरासत की भूमि है भारत जहाँ लोगों में इंसानियत, उदारता, एकता, धर्मनिर्पेक्षता, मजबूत सामाजिक संबंध और दूसरे अच्छे गुण हैं। दूसरे धर्मों के लोगों द्वारा ढ़ेर सारी क्रोधी क्रियाओं के बावजूद भी भारतीय हमेशा अपने दयालु और सौम्य व्यवहार के लिये जाने जाते हैं। अपने सिद्धांतों और विचारों में बिना किसी बदलाव के अपनी सेवा-भाव और शांत स्वाभाव के लिये भारतीयों की हमेशा तारीफ होती है। भारत महान किंवदंतियों की भूमि है जहाँ महान लोगों ने जन्म लिया और ढ़ेर सारे सामाजिक कार्य किये।

वो आज भी हमारे लिये प्रेरणादायी व्यक्तित्व हैं। भारत महात्मा गाँधी की भूमि है जहाँ उन्होंने लोगों में अहिंसा की संस्कृति पल्लवित की है। उन्होंने हमेशा हम लोगों से कहा कि अगर तुम वाकई बदलाव लाना चाहते हो तो दूसरों से लड़ाई करने के बजाय उनसे विनम्रता से बात करो। उन्होंने कहा कि इस धरती पर सभी लोग प्यार, आदर सम्मान और परवाह के भूखे हैं; अगर तुम उनकों सबकुछ दोगे तो निश्चित ही वो तुम्हारा अनुसरण करेंगे।

गाँधी जी अहिंसा में विश्वास करते थे और अंग्रेजी शासन से भारत के लिये आजादी पाने में एक दिन वो सफल हुए। उन्होंने भारतीयों से कहा कि अपनी एकता और विनम्रता की शक्ति दिखाओ, तब बदलाव देखो। भारत पुरुष और स्त्री, जाति और धर्म आदि का देश नहीं है बल्कि ये एकता का देश है जहाँ सभी जाति और संप्रदाय के लोग एक साथ रहते हैं।

भारत में लोग आधुनिक है और समय के साथ बदलती आधुनिकता का अनुसरण करते हैं फिर भी वो अपनी सांस्कृतिक मूल्यों और परंपरा से जुड़े हुए हैं। भारत एक आध्यात्मिक देश है जहाँ लोग आध्यात्म में भरोसा करते हैं। यहाँ के लोग योग, ध्यान और दूसरे आध्यात्मिक क्रियाओं में विश्वास रखते हैं। भारत की सामाजिक व्यवस्था महान है जहाँ लोग आज भी संयुक्त परिवार के रुप में अपने दादा-दादी, चाचा, ताऊ, चचेरे भाई-बहन आदि के साथ रहते हैं। इसलिये यहाँ के लोग जन्म से ही अपनी संस्कृति और परंपरा के बारे में सीखते हैं।

 

     भारत की संस्कृति में सबकुछ है जैसे विरासत के विचार, लोगों की जीवन शैली, मान्यताएँ, रीति-रिवाज़, मूल्य, आदतें, परवरिश, विनम्रता, ज्ञान आदि। भारत विश्व की सबसे प्राचीन सभ्यता है जहाँ लोग अपनी पुरानी मानवता की संस्कृति और परवरिश का अनुकरण करते हैं। संस्कृति दूसरों से व्यवहार करने का, सौम्यता से चीजों पर प्रतिक्रिया करने का, मूल्यों के प्रति हमारी समझ का, न्याय, सिद्धांत और मान्यताओं को मानने का एक तरीका है। पुरानी पीढ़ी के लोग अपनी संस्कृति और मान्यताओं को नयी पीढ़ी को सौंपते हैं।

इसलिये सभी बच्चे यहाँ पर अच्छे से व्यवहार करते हैं क्योंकि उनको ये संस्कृति और परंपराएँ पहले से ही उनके माता-पिता और दादा –दादी से मिली होती हैं। हमलोग यहाँ सभी चीजों में भारतीय संस्कृति की झलक देख सकते हैं जैसे नृत्य, संगीत, कला, व्यवहार, सामाजिक नियम, भोजन, हस्तशिल्प, वेशभूषा आदि। भारत एक बड़ा पिघलने वाला बर्तन है जिसके पास विभिन्न मान्यताएँ और व्यवहार है जो कि अलग-अलग संस्कृतियों को यहाँ जन्म देता है।

लगभग पाँच हजार वर्ष पहले से ही विभिन्न धर्मों की उत्पत्ति की अपनी जड़ है। ऐसा माना जाता है कि यहाँ वेदों से हिन्दू धर्म का आरंभ हुआ है। हिन्दू धर्म के सभी पवित्र धर्मग्रंथ संस्कृत भाषा में लिखे गये है। ये भी माना जाता है कि जैन धर्म का आरंभ प्राचीन समय से है और इसका अस्तित्व सिन्धु घाटी में था। बुद्ध एक दूसरा धर्म है जिसकी उत्पत्ति भगवान गौतम बुद्ध की शिक्षा के बाद अपने देश में हुयी है। ईसाई धर्म को यहाँ अंग्रेज और फ्रांसीसी लेकर आये जिन्होंने लगभग 200 वर्ष के लंबे समय तक यहाँ पर राज किया। इस तरीके से विभिन्न धर्मों की उत्पत्ति यहाँ प्राचीन समय से या किसी तरह से यहाँ लायी गयी है। हालाँकि, अपने रीति-रिवाज़ और मान्यताओं को बिना प्रभावित किये सभी धर्मों के लोग शांतिपूर्ण तरीके से एकसाथ रहते हैं।

कई सारे युग आये और गये लेकिन कोई भी इतना प्रभावशाली नहीं हुआ कि वो हमारी वास्तविक संस्कृति को बदल सके। नाभिरज्जु के द्वारा पुरानी पीढ़ी की संस्कृति नयी पीढ़ी से आज भी जुड़ी हुयी है। हमारी राष्ट्रीय संस्कृति हमेशा हमें अच्छा व्यवहार करना, बड़ों की इज़्ज़त करना, मजबूर लोगों की मदद करना और गरीब और जरुरत मंद लोगों की मदद करना सिखाती है।

ये हमारी धार्मिक संस्कृति है कि हम व्रत रखे, पूजा करें, गंगा जल अर्पण करें, सूर्य नमस्कार करें, परिवार के बड़ों सदस्यों का पैर छुएँ, रोज ध्यान और योग करें तथा भूखे और अक्षम लोगों को अन्न-जल दें। हमारे राष्ट्र की ये महान संस्कृति है कि हम बहुत खुशी के साथ अपने घर आये मेहमानों की सेवा करते है क्योंकि मेहमान भगवान का रुप होता है इसी वजह से भारत में “अतिथि देवो भव:” का कथन बेहद प्रसिद्ध है। हमारी संस्कृति की मूल जड़ इंसानियत और आध्यात्मिक कार्य है।

 भारत की संस्कृति सामूहिक रूप से भारत में मौजूद सभी धर्मों और समुदायों की हजारों विशिष्ट और अनोखी संस्कृतियों को संदर्भित करती है।  भारत की भाषाएं, धर्म, नृत्य, संगीत, वास्तुकला, भोजन और रीति-रिवाज देश के भीतर जगह-जगह से भिन्न हैं।  भारतीय संस्कृति, जिसे अक्सर कई संस्कृतियों के समामेलन के रूप में जाना जाता है, भारतीय उपमहाद्वीप में फैली हुई है और कई सदियों पुराने एक इतिहास से प्रभावित है। भारत की विविध संस्कृतियों के कई तत्व, जैसे कि भारतीय धर्म, दर्शन, व्यंजन, भाषा, नृत्य, संगीत और फिल्में इंडोस्फियर, ग्रेटर इंडिया और दुनिया भर में गहरा प्रभाव डालते हैं।

 

🇮🇳 INDIAN CULTURE 🙏

               Writer : Pro.Dr. V.K.Trivedi

It is a land of different culture and tradition.  India is the oldest civilization country in the world.  Important elements of Indian culture are good manners, culture, civilized dialogue, religious rites, beliefs and values.  Now that everyone's lifestyle is getting modern, Indian people are still maintaining their tradition and values.

      India is a country famous for its culture and tradition all over the world.  It is a land of different culture and tradition.  India is the oldest civilization country in the world.  Important elements of Indian culture are good manners, culture, civilized dialogue, religious rites, beliefs and values.  Now that everyone's lifestyle is becoming modern, Indian people still maintain their tradition and values.  The intimacy between people of different culture and tradition has created a unique country, India.  People live peacefully in India by following their own culture and tradition.

👉🇮🇳  Indian tradition

 Indian culture is the oldest culture in the world which is about 5,000 thousand years old.  Indian culture is considered as the world's first and greatest culture.  The statement of "unity in diversity" is common here ie India is a diverse country where people of different religions live together peacefully with their culture and tradition.  People of different religions have different language, eating habits, customs, etc. Still they live with unity.

 Indian culture is very famous all over the world.  It is seen as very interesting and ancient culture of the world.  People belonging to different religions, traditions, food, clothing etc. live here.  People living in different cultures and traditions are socially independent here, that is why strong ties of unity exist in the diversity of religions.

 People born into separate families, castes, sub-castes and religious communities live together peacefully in a group.  People's social engagement stays here for a long time.  They have a good sense of order, respect and a sense of respect, respect and authority over each other.  Indian people are highly dedicated to their culture and know good civilizational to maintain social relations.

 People of different religions have their own culture and tradition in India.  They have their own festivals and fairs which they celebrate in their own way.  People follow different food cultures such as poha, drizzle, bread omelette, banana chips, potato papad, puffed rice, upma, dosa, idli, Chinese etc.  People of other religions have a different food culture like Sevaiyan, Biryani, Tanduri, Mathi etc.

      

 India is a country rich in cultures where people from different cultures live.  We respect and respect our Indian culture very much.  Culture is everything like how to treat others, ideas, practices that we follow, art, handicrafts, religion, eating habits, festivals, fairs, music and dance etc. are all part of culture.

 The national language of India is Hindi, although about 22 official languages ​​and 400 other languages ​​are spoken daily in various states and union territories.  According to history, India is recognized as the birthplace of religions like Hinduism and Buddhism.  The majority of India's population belongs to Hinduism.  The second variety of Hinduism is Shaiva, Shakti, Vaishnava and Smarta.

        India is a large country with a large population where people of different religions live together with their unique culture.  Some of the main religions of the country are Hindu, Muslim, Sikh, Christian, Jain and Jewish.  India is a country where different languages ​​are spoken in different parts of the country.  People here generally differ in costumes, social beliefs, customs and eating habits.

 People believe in beliefs, customs and tradition according to their religion.  We celebrate our festivals according to our rituals, observe fasts, bathe in the holy Ganges river, worship and pray to God, sing songs related to rituals, dance, eat delicious dishes, and color.  Dresses in colorful clothes and does a lot of other activities.  Along with various social events we celebrate some national festivals like Republic Day, Independence Day, Gandhi Jayanti etc.  People of different religions celebrate their festivals in different parts of the country with great joy and enthusiasm without clashing legs into each other.

 Some programs like Gautama Buddha's birthday (Buddha Purnima), Lord Mahavir's birthday (Mahavir Jayanti), Guru Nanak Jayanti (Guru Parva) are celebrated together by people of many religions.  India is very famous according to its various cultural dances such as classical (Bharata Natyam, Kathak, Kathak Kali, Kucchi Pudi) and folk dances of its regions.  The Punjabis make a noise, the Gujarati garba, the Rajasthanis roam, the Assamese Bihu, while the people of Maharashtra enjoy Lavani.

      India is a land of rich culture and heritage, where people have humanity, generosity, unity, secularism, strong social connections and other good qualities.  Indians are always known for their kind and gentle behavior, despite all the angry actions by people of other religions.  Indians are always praised for their service and quiet nature without any change in their principles and views.  India is a land of great legends where great people were born and did a lot of social work.

      He is an inspiring personality for us even today.  India is the land of Mahatma Gandhi where he has nurtured a culture of non-violence among the people.  He always told us that if you really want to bring change, instead of fighting with others, talk to them politely.  He said that all the people on this earth are hungry for love, respect and care;  If you give them everything, then surely they will follow you.

 Gandhiji believed in non-violence and one day he succeeded in getting freedom for India from the British rule.  He asked the Indians to show the strength of their unity and humility, then see the change.  India is not a country of men and women, caste and religion etc. but it is a country of unity where people of all castes and creeds live together.

 People in India are modern and follow the changing modernity over time, yet they are attached to their cultural values ​​and tradition.  India is a spiritual country where people believe in spirituality.  People here believe in yoga, meditation and other spiritual activities.  The social system of India is great where people still live as joint families with their grandparents, uncles, tau, cousins ​​and sisters.  That's why people here learn about their culture and tradition from birth.

     The culture of India has everything like heritage ideas, people's lifestyles, beliefs, customs, values, habits, upbringing, humility, knowledge, etc.  India is the oldest civilization in the world where people follow the culture and upbringing of their old humanity.  Culture is a way of dealing with others, of reacting to things with gentleness, of our understanding of values, of justice, of principles and beliefs.  People of the older generation entrust their culture and beliefs to the new generation.

 That's why all children behave well here because they already have these cultures and traditions from their parents and grandparents.  Here we can see the glimpse of Indian culture in all things like dance, music, art, behavior, social rules, food, handicrafts, costumes etc.  India is a big melting pot that has different beliefs and attitudes that give rise to different cultures here.

 The origin of various religions has its roots about five thousand years ago.  It is believed that Hinduism originated here from the Vedas.  All the sacred scriptures of Hinduism are written in Sanskrit language.  It is also believed that Jainism has its origins since ancient times and its existence in the Indus Valley.  Buddha is another religion that originated in our country after the teachings of Lord Gautama Buddha.  The British and the French brought Christianity here, who ruled here for a long time of about 200 years.  In this way, the origin of various religions has been brought here since ancient times or in some way.  However, people of all religions live together peacefully without affecting their customs and beliefs.

 Many ages have come and gone but none has been so influential that it can change our real culture.  The culture of the older generation through the umbilical cord is still associated with the new generation.  Our national culture always teaches us to behave well, to respect elders, to help forced people and to help poor and needy people.

 It is our religious culture that we keep fast, worship, offer water to the Ganges, salute the sun, touch the feet of the elders of the family, meditate and do yoga daily and provide food and water to the hungry and the disabled.  This is the great culture of our nation that we serve our guests with great pleasure because the guest is the form of God, that's why the statement of "Atithi Devo Bhava:" is very famous in India.  The root of our culture is humanity and spiritual work.

  The culture of India collectively refers to thousands of distinct and unique cultures of all religions and communities present in India.  The languages, religions, dance, music, architecture, food and customs of India differ from place to place within the country.  Indian culture, often referred to as the amalgamation of many cultures, is spread across the Indian subcontinent and is influenced by a history dating back several centuries.  Many elements of India's diverse cultures, such as Indian religion, philosophy, cuisine, language, dance, music, and films, have a profound impact on the Indosphere, Greater India, and around the world.

African culture

        Writer : Pro.Dr. V.K.Trivedi

        African culture is expressed in its arts and crafts, folklore and religion, clothing, cuisine, music and languages. Expressions of culture are abundant within Africa, with large amounts of culturaldiversity being found not only across different countries but also within single countries...

African Culture

This rich and diverse culture varies from country to country...

Africa Links

Facts & History
African Customs
African Culture
African Folklore
History of Africa
African Myths
African Traditions

In African culture, the “self” is not separate from the world, it is united and intermingled with the natural and social environment.

It is through relations with one’s community and surroundings that an individual becomes a person of volition, whose actions and decisions affect the entire group rather than just oneself.

There is a Xhosa proverb that is common to all African cultures and languages, “Umuntu ngumuntu ngabantu,” (“A person is a person through persons”).

The rich and diverse African culture varies not only from one country to another, but within each country as well. The culture of each ethnic group centres on family and can be found in each group’s art, music and oral literature.

Throughout Africa, the people speak a variety of languages, practice numerous religions and reside in various types of dwellings.

The vast majority of people living in Africa are indigenous; however, people from all over the world have migrated to Africa for hundreds of years. Arabs began crossing into North Africa from the Middle East in the 7th century, A.D., bringing with them the religion of Islam. Europeans began settling in the southern portion of the continent in the mid-17th century, as did South Asians, who settled in the areas of Uganda, Kenya, Tanzania and South Africa. Over the centuries, African culture has meshed with cultures from around the world, although much of traditional African customs have remained throughout.

Traditional African homestead (Ndebele village in Zimbabwe)

Ethnic groups and African tribes have customs that are unique to their culture. The customs and traditions of each group have been woven into a tapestry as colourful and diverse as the people of Africa themselves.

African Art

African arts and craft include sculpture, weaving, beading, painting, pottery, jewellery, headgear and dress. Art from particular regions have distinct characteristics depending on beliefs, values and customs, but common themes found in art include women, couples, children, animals, man with a weapon, or a combination of these. Masks are usually a representation of religious and spiritual beliefs. They are used for traditional ceremonies to honour deities or ancestors.

Large woven Zulu basket

Clothing

The type of clothing worn across Africa varies from north to south, and by religious beliefs and traditional customs. Some cultures wear colourful attire, while others wear less colour but include shiny threads in their dressing with minimal jewellery.

African Food

The environment plays a huge part in what kinds of foods are consumed in different parts of the African continent. Most cuisines include fruit, grain, vegetables, milk and meat products. Quite a number of cultural groups have very similar foods in their cuisines. For example, a very common maize/corn-based dish is pap, also named ugali, sadza, nsima, nchima, chima, poshto, tuozafi, ubgali, bugali, sokoro, sokora, depending on which part of the continent you are eating it.

Sadza (pap) with nuckle bone stew

Music of Africa

African music is as diverse as the people, and has also been influenced by music from the western world. Traditional music in southern Africa usually involves drums and singing, and such instruments as the thumb piano accompanied by rattles made from some dried fruit or vegetable with seeds inside.

Below are Zimbabwean musicians playing the mbira (left) and the hosho (right)

Some Interesting African Cultures

• Men from the Latuka tribe in Sudan still practice the tradition of kidnapping a woman that they want to marry. After a Latuka man has taken his bride-to-be, he goes back to the father of the woman to ask for his blessing.

• To protect their skin from the sun, the Himba people of northern Namibia cover themselves with a mixture of red soil and milk fat, and so they appear to have reddish skin. The otjize mixture is considered to be a beauty cosmetic. They also use wood ash for cleansing the hair because water is scarce.

• The Algerian men of the Ahaggaren Tuareg group wear a veil almost all the time, occasionally taking them off when in a family group or while they travel.

Work culture

              Writer : Pro.Dr. V.K.Trivedi 

एक स्वस्थ कार्य संस्कृति बनाने के लिए 5 कदम

  यह कैसे सुनिश्चित करें कि आपके कर्मचारी केंद्रित, प्रेरित और लगे हुए हैं l

       प्रत्येक संगठन की अपनी अलग संस्कृति होती है, जो उसके मूल्यों, प्राथमिकताओं, वहां काम करने वाले लोगों और बहुत कुछ के आकार की होती है।  ये कारक स्वाभाविक रूप से कंपनी के रोजमर्रा के वातावरण के मेकअप को बनाते हैं - इसकी कार्य संस्कृति।  क्या एक स्वस्थ कार्य संस्कृति माना जाता है?  यह एक ऐसा स्थान है जहाँ कर्मचारी मूल्यवान, सुरक्षित, आरामदायक महसूस करते हैं, और विकास के अवसर के साथ बहते हैं।  द लेडर्स के साथ साझेदारी में, हमने कुछ कारकों पर एक नज़र डाली, जो कर्मचारियों के करियर निर्णयों को प्रभावित करते हैं - जिनमें से कई संस्कृति को दृढ़ता से प्रभावित कर सकते हैं।  मालिकाना सर्वेक्षण तकनीकों का उपयोग करते हुए, हमने यू.एस. के हजारों लोगों से उन मुद्दों के बारे में पूछा जिनके बारे में वे अपने करियर में सबसे अधिक ध्यान रखते हैं।

  हमने सीखा है कि अधिक उत्पादक कर्मचारियों के लिए एक खुशहाल कार्यबल बनाता है, और सफल प्रबंधक लगातार कर्मचारियों की संतुष्टि का आकलन कर रहे हैं।  यदि आप यह सुनिश्चित करने पर ध्यान केंद्रित नहीं कर रहे हैं कि आपके कर्मचारी अपनी नौकरियों में और आपकी समग्र कंपनी के साथ खुश हैं, तो आप बस यह जान सकते हैं कि आपको वर्तमान कर्मचारियों को बनाए रखने और सबसे योग्य नए लोगों को आकर्षित करने में कठिनाई हो रही है।  आपकी कंपनी में एक स्वस्थ कार्य संस्कृति बनाने के लिए यहां कुछ सरल कदम दिए गए हैं।

  आपके पास शामिल किए बिना सकारात्मक संस्कृति नहीं हो सकती है।  हमारे एंड-टू-एंड गाइड में एक समावेशी कंपनी संस्कृति के निर्माण के लिए मुफ्त टेम्पलेट और विशेषज्ञ सलाह शामिल हैं।

  1. कर्मचारी की व्यस्तता बढ़ाना

  कर्मचारी सगाई वाले कर्मचारी जो "भावनात्मक और मनोवैज्ञानिक रूप से अपने काम और कार्यस्थल से जुड़े हुए हैं" - सकारात्मक कर्मचारी संबंध और एक सफल निचला रेखा बनाने के लिए महत्वपूर्ण हैं।  हाल ही में गैलप पोल में पाया गया कि अमेरिकी कार्यबल का केवल एक-तिहाई काम पर लगा हुआ है।  उन्होंने यह भी पाया कि अत्यधिक व्यस्त कर्मचारी 17% अधिक उत्पादक हैं और उनकी अनुपस्थिति की दर 41% कम है।  कर्मचारी की व्यस्तता बढ़ाने के लिए, आप कर सकते हैं:

  महान प्रबंधकों को किराए पर लेना और विकसित करना।  एक स्वस्थ कार्य संस्कृति शीर्ष पर शुरू होती है। प्रबंधकों को उनके संसाधनों की आवश्यकता होती है।  सही लोगों को काम पर रखने के लिए उचित संसाधनों के साथ, आपके प्रबंधक प्रभावी टीमों को बनाने के लिए प्रेरित कर सकते हैं और लगे हुए हैं। स्पष्ट, प्राप्त लक्ष्य- एक साथ।  कर्मचारियों को उनके लिए, उनकी टीम के लिए, और आपकी कंपनी के लिए निर्धारित लक्ष्यों पर स्पष्ट होना चाहिए।  सार्थक होने के लिए, इन लक्ष्यों को अपने दैनिक अनुभवों से संबंधित होने की आवश्यकता है और लोगों को विश्वास है कि वे वास्तव में प्राप्य हैं।  जब कर्मचारी लक्ष्य निर्धारण में शामिल होते हैं, तो इससे उन्हें काम पर लगे रहने की संभावना लगभग चार गुना अधिक हो जाती है।

  पहला उपाय, दूसरा पता।  आप उन समस्याओं को ठीक नहीं कर सकते जिनके बारे में आप नहीं जानते हैं।  बस कर्मचारियों से यह पूछना एक अच्छा विचार है कि वे अपने काम और कार्यस्थल के बारे में कैसा महसूस करते हैं।  एक साधारण सर्वेक्षण आपको इस बारे में आवश्यक जानकारी प्रदान कर सकता है कि आपके कर्मचारी वर्तमान में काम पर कैसा महसूस कर रहे हैं।  संदर्भ अक्सर यहां बहुत महत्वपूर्ण है।  इस बारे में सोचें कि आपके परिणाम अन्य कंपनियों की तुलना में आपके आकार या आपके उद्योग में कैसे हैं।

  2. कर्मचारी प्रतिधारण बढ़ाएँ

  नियोक्ता कारोबार हमेशा नियोक्ताओं के लिए एक चिंता का विषय रहा है, खासकर रेस्तरां उद्योग जैसे व्यवसायों में।  हालांकि, ऐतिहासिक रूप से ऐसी कंपनियां और करियर रहे हैं जहां कर्मचारी 20 साल या उससे अधिक समय तक रहे।

  हाल ही में, हालांकि, रिज्यूमे कई कंपनियों में एक या दो-वर्षीय स्ट्रेच को प्रतिबिंबित करने की अधिक संभावना है।  हाल के गैलप पोल में सर्वेक्षण में शामिल आधे कर्मचारियों ने कहा कि वे एक नई नौकरी की तलाश कर रहे थे या बेहतर अवसरों के लिए नजर रख रहे थे, और पिछले तीन वर्षों के दौरान 35% ने नौकरी बदल दी थी।  कर्मचारी प्रतिधारण बढ़ाने के लिए, आप कर सकते हैं:

  नियमित शामिल करें, उचित वेतन बढ़ जाता है।  कई कर्मचारी जो सक्रिय रूप से नौकरी के शिकार हैं, वे वेतन वृद्धि की तलाश कर रहे हैं, इसलिए यह सुनिश्चित करना कि आप नियमित भुगतान को शामिल करते हैं अपने वेतन दरों को अन्य कंपनियों के साथ प्रतिस्पर्धात्मक बनाए रखने के लिए आवश्यक है। ऊपर की ओर गतिशीलता के लिए अवसर प्रदान करें।  कई कर्मचारी जो नौकरी के लिए विशेष रूप से सहस्राब्दी छोड़ना चुनते हैं - वे ऐसा इसलिए करते हैं क्योंकि उन्हें लगता है कि उन्हें अपने करियर में आगे बढ़ने के लिए उचित अवसर नहीं दिए गए हैं। उन्हें सुरक्षित महसूस करें।  प्राथमिक कारणों में से एक है कि कर्मचारी नौकरी की तलाश करते हैं या नौकरी की स्थिरता पाते हैं।  जब कर्मचारी अक्सर उग्र होते हैं या ऐसा महसूस करते हैं कि नौकरियां प्रबंधन के सनक पर बेतरतीब ढंग से निर्धारित लक्ष्यों पर निर्भर करती हैं।

  3. कार्यदिवस लचीलेपन के लिए अनुमति दें

  आज के कर्मचारी एक निर्धारित पांच-दिन के कार्य-दिवस या आठ-घंटे के कार्य दिवस से अधिक चाहते हैं।  कर्मचारियों को वर्तमान में सबसे अधिक ध्यान रखने वाली नौकरी में लाभ होता है, जो उन्हें दूरसंचार, चार-दिवसीय कार्यदिवस और / या लचीले घंटे सहित अधिक से अधिक लचीलापन प्रदान करते हैं, जहां वे किसी भी समय आ सकते हैं और जब तक वे उपयुक्त संख्या में काम करते हैं  घंटे।

  हमारे शोध में लगातार पाया गया है कि लचीले शेड्यूलिंग और काम-के-घर के विकल्प नौकरी लेने या छोड़ने के फैसलों को प्रभावित करते हैं। कर्मचारियों में से आधे का कहना है कि वे फ़्लक्सटाइम के लिए नौकरी बदल देंगे। श्रमिकों के% 7% एक अलग नौकरी में जाने के इच्छुक होंगे।  कम से कम समय के लिए ऑफसाइट काम कर सकते हैं।

  4. कर्मचारियों के साथ संचार में सुधार

  जहां एक बार वार्षिक प्रदर्शन की समीक्षा मानक हुआ करती थी, वहीं इन इंटरैक्शन का एकतरफा डिजाइन कर्मचारी संचार के अधिक प्रगतिशील रूपों का रास्ता दे रहा है।  आज के कार्यकर्ता जो चाहते हैं वह चल रही प्रतिक्रिया, स्पष्ट रूप से संप्रेषित लक्ष्यों और एक सहयोगी कार्य वातावरण है जो उन्हें उचित, प्रासंगिक और उत्साहजनक लगता है।  आप कुछ आसान चरणों में संचार में सुधार कर सकते हैं।

  अक्सर में जाँच करें।  प्रबंधकों के साथ लगातार, अनौपचारिक संपर्क कर्मचारियों को यह समझने की अनुमति देते हैं कि उनका दैनिक कार्य आपकी कंपनी के लक्ष्यों से कैसे जुड़ा हुआ है।  हमारे डेटा से पता चलता है कि जो कर्मचारी अपने प्रबंधक के साथ हर छह महीने में अपने लक्ष्यों और सफलताओं के बारे में बात करते हैं, वे अन्य कर्मचारियों की तुलना में लगभग तीन गुना अधिक संभावना रखते हैं ताकि वे अपनी नौकरी में लगे और प्रेरित रहें।  इसका मतलब है कि आपके कर्मचारियों के प्रश्न, समस्याएँ या चिंताएँ होने के बजाय वहाँ होने से अधिक है।  कर्मचारियों के साथ संवाद करते समय, सुनिश्चित करें कि वे स्पष्ट और rephrasing द्वारा सुना महसूस करते हैं जो वे कहते हैं कि यह सुनिश्चित करने के लिए कि आप वास्तव में उन्हें समझते हैं और सुनते हैं।  उनके साथ सहानुभूति रखें, और उन्हें बताएं कि आप उनकी कुंठाओं की सराहना करते हैं और काम से जुड़ी समस्याओं पर काबू पाने में उनका साथ देंगे।

  5. एक मजबूत नियोक्ता ब्रांड का निर्माण करें

  कंपनियों को आज अपने नियोक्ता ब्रांड की जरूरत है - एक नियोक्ता के रूप में उनकी प्रतिष्ठा - उनके ग्राहक ब्रांड के रूप में मजबूत होने के लिए।  दुर्भाग्य से, कई लोग अपने नियोक्ता ब्रांड को पूरी तरह से अनदेखा करते हैं, या इसे बनाने और मजबूत करने के लिए बहुत कम या कोई संसाधन समर्पित नहीं करते हैं।  जबकि कंपनियों को अपने आंतरिक ब्रांड में उतना पैसा लगाने की आवश्यकता नहीं है जितनी कि उन्हें अपने बाहरी विपणन प्रयासों में निवेश करने की आवश्यकता हो सकती है, उन्हें अपने नियोक्ता ब्रांड को अधिक ध्यान देने की आवश्यकता है।

  एक मजबूत नियोक्ता ब्रांड श्रमिकों को आकर्षित करता है और बनाए रखता है।  यह उन्हें आपकी कंपनी के लिए अधिवक्ताओं में बदल देता है और यह आपको प्रतियोगिता से अलग करता है।  यह विशेष रूप से ऊंचे प्रतिस्पर्धा और निरंतरता के तकनीकी युग में महत्वपूर्ण है।  ग्लासडोर जैसी कंपनियां कंपनी की समीक्षा, सीईओ अनुमोदन रेटिंग, वेतन रिपोर्ट, साक्षात्कार समीक्षा और प्रश्न, लाभ समीक्षा, और बहुत कुछ प्रदान करती हैं।  यह किसी को यह देखने की क्षमता देता है कि पूर्व और वर्तमान कर्मचारी आपके संगठन को कैसे रेट करते हैं, जिसका अर्थ है कि नौकरी के उम्मीदवार वास्तव में नौकरियों और कंपनियों के लिए खरीदारी करने में सक्षम हैं जो उन्हें विश्वास है कि उनकी जरूरतों को पूरा करेगा और उन्हें सबसे खुशहाल बना देगा।  कर्मचारी कार्यस्थल के उपभोक्ता बन गए हैं।

  कार्य संस्कृति को ठीक करने या सुधारने के लिए कोई सरल उपाय नहीं है, इसके लिए आपकी कंपनी में प्रबंधकों से गति, समय और खरीदारी की आवश्यकता होती है।  हालांकि, खुश, लगे हुए कर्मचारियों की अदायगी जो एक स्वस्थ कार्य संस्कृति लाने में मदद करती है...ll