Black hole Theory

👉 જાણો કે બ્લેક હોલ શું છે અને તેની પાછળનું રહસ્ય શું છે?

          બ્લેક હોલ બ્રહ્માંડોમાંનું એક એવું બ્રહ્માંડ છે, જેમાં તેના ઘણા રહસ્યો છે ચાલો તેના દરેક રહસ્યોની તપાસ કરીએ અને બ્લેક હોલ વિશે વિગતવાર ચર્ચા કરીએ. બ્લેક હોલ વિશે વિશ્વને પોતાના મંતવ્યો જાહેર કરનારા પ્રથમ વૈજ્ઞાનિક હતા પ્રોફેસર જ્હોન મિશેલ...

📌 બ્લેક હોલની ઉત્પત્તિ :

           જ્યારે મોટા તારાનું આખું બળતણ બળી જાય છે, ત્યારે તેમાં એક મોટો વિસ્ફોટ થાય છે, જેને સુપરનોવા કહેવામાં આવે છે. વિસ્ફોટ પછી જે પદાર્થ બચે છે તે ધીરે ધીરે સંકોચવા માંડે છે અને ન્યુટ્રોન સ્ટાર નામના ખૂબ ગાઢ સમૂહનું સ્વરૂપ લે છે. જો ન્યુટ્રોન તારો ખૂબ મોટો છે, ગુરુત્વાકર્ષણનું દબાણ એટલું ઓછું હશે કે તે તેના પોતાના વજનથી સંકોચાઈ જશે અને એટલું ગાઢ થઈ જશે કે તે બ્લેક હોલ તરીકે દેખાશે...

📌 બ્લેક હોલ ક્યાં છે?

તાજેતરમાં, અવકાશ વૈજ્ઞાનિકોને બ્લેક હોલ પૃથ્વીની સૌથી નજીક મળી આવ્યો છે. તે પૃથ્વીથી લગભગ એક હજાર પ્રકાશ વર્ષ દૂર સ્થિત છે. અવકાશમાં બ્લેક હોલ એ એક શક્તિશાળી ગુરુત્વાકર્ષણીય ક્ષેત્રનું સ્થળ છે જ્યાં ભૌતિકશાસ્ત્રના નિયમોમાંથી કોઈ કામ કરતું નથી...

📌 જો બ્લેક હોલમાં પડી જાય તો શું થશે?

          તો બ્લેક હોલ તમને કચડી નાખશે.  જો કે, વાસ્તવિકતા આનાથી તદ્દન અલગ હોઈ શકે છે. જો બ્લેકહોલનો ફટકો પડે છે, તો બે વસ્તુ થઈ શકે છે. કાં તો તુરંત જ રાખ થઈ જવાશે અથવા કોઈ નુકસાન થયા વિના બ્લેક હોલમાં ફસાઈ જવાશે...

🎯 બ્લેક હોલની શોધ ક્યારે થઈ?

            આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈને 1966 માં તેમના સામાન્ય સાપેક્ષતાના સિદ્ધાંત સાથે બ્લેક હોલની આગાહી કરી હતી.  "બ્લેક હોલ" શબ્દનો અર્થ અમેરિકન ખગોળશાસ્ત્રી જ્હોન વ્હીલર દ્વારા 1967 માં બનાવવામાં આવ્યો હતો, અને સૌ પ્રથમ 1971 માં શોધાયો હતો...

📌 બ્લેક હોલ કયા પ્રકારનાં છે?

            ત્યાં બે પ્રકારના બ્લેક હોલ છે. વિવિધ પ્રકારના બ્લેક હોલ જે સૂર્ય કરતા 20 ગણા મોટા હોય છે. જ્યારે સુપરમાસીવ બ્લેક હોલ સૂર્ય કરતા ઓછામાં ઓછા એક મિલિયન ગણો મોટો હોઈ શકે છે. સાજિતીઓ અને એમ -87 બંને સુપરમાસીવ બ્લેક હોલ છે.

📌 બ્રહ્માંડમાં કેટલા તારાવિશ્વો છે?

બ્રહ્માંડમાં 100 હજાર કરોડ તારાવિશ્વો છે.

📌 ગેલેક્સી કેટલી મોટી છે?

            ગેલેક્સી એક સર્પાકાર (સર્પાકાર) ગેલેક્સી છે. તેના ફ્લેટ ચક્રનો વ્યાસ (વ્યાસ) આશરે 100,000 (એક લાખ) પ્રકાશ-વર્ષો છે પરંતુ તેની જાડાઈ ફક્ત 1000 (એક હજાર) પ્રકાશ-વર્ષ છે...

📌 વેદ અનુસાર બ્રહ્માંડનો ઉદ્ભવ કેવી રીતે થયો?

            વેદ અનુસાર, આપણા બ્રહ્માંડનો ઉદ્ભવ શ્રી હરિ વિષ્ણુની નાભિથી થયો છે.  વેદો અનુસાર ભગવાન શ્રી હરિ વિષ્ણુ, જે સમય અને સમયના ચક્રની ક્ષેત્રની બહાર છે, બ્રહ્માજીને બનાવવા માટે તેમની નાભિમાંથી એક કમળ બહાર આવ્યું... વિષ્ણુની નાભિ એ છે કે જેમાંથી બ્રહ્માંડનું નિર્માણ થયું અને છેવટે તેમાં જ ભળી જશે...

           'મિશેલ' કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીમાં શિક્ષક હતાં અને 1786 માં બ્લેક હોલ વિશેના તેમના વિચારો આપ્યા, ત્યારબાદ 1796 માં, એક ફ્રેન્ચ વૈજ્ઞાનિક પિયર સિમોને તેમના પુસ્તક ધ સિસ્ટમ ઓફ બ્લેક હોલ્સ વિશે વિગતવાર ઉલ્લેખ કર્યો...

         બ્લેક હોલ એ બ્રહ્માંડનું એક શરીર છે, જેનું ગુરુત્વાકર્ષણ એટલું મજબૂત હોય છે કે તે પ્રકાશિત પણ થઈ શકતું નથી અને બ્લેક હોલ, તેનું ગુરુત્વાકર્ષણ વર્તુળની બધી જ જગ્યા અવકાશમાં ગળી જાય છે.
આટલું જ નહીં, જ્યારે આપણે બ્લેક હોલની નજીક જઈશું, સમયની અસર પણ ઓછી થઈ જાય છે અને બ્લેક હોલની અંદર સમય રહેતો નથી...

📌 બ્રહ્માંડમાં આવા રસપ્રદ શરીરની ઉત્પત્તિ કેવી રીતે થાય છે?

          બ્લેક હોલ એ એકદમ ઘનતા અને સમૂહનું શરીર છે જો આપણે બ્રહ્માંડમાં કોઈ પણ વસ્તુને સંકુચિત કરીએ અને તેને ખૂબ નાનું કરીએ, તો તેનો સમૂહ અને ઘનતા તેની ગુરુત્વાકર્ષણ શક્તિને એટલી વધારશે કે તે પ્રકાશ અને તે વસ્તુની બહાર જઇ શકશે નહીં, તેને બ્લેક હોલ કહેવાશે...

             જો આપણી પૃથ્વીની ઘનતા વધશે અને આખી પૃથ્વી ખૂબ જ ઓછી થઈ જશે, તો તેનું ગુરુત્વાકર્ષણ વધશે અને તે બ્લેક હોલ બની જશે. જો આપણે નાના વટાણાના કદમાં સૂર્યને સંકુચિત કરીએ, તો તે બ્લેક હોલ પણ બનશે... પરંતુ બ્લેક હોલમાં સમૂહ કરતા ઘનતા વધુ મહત્વપૂર્ણ છે. આપણે જાણીએ છીએ કે પૃથ્વી અને સૂર્યને આ રીતે સંકુચિત કરી શકાતા નથી કારણ કે ન તો પૃથ્વીનો સમૂહ છે કે ન ગુરુત્વાકર્ષણનું બળ એટલું છે કે ન તો સૂર્યનું. પરંતુ જો આપણા સૂર્ય કરતા અબજો ગણો મોટો તારો છે, જેનો સમૂહ અને ઘનતા વિશાળ માત્રામાં હાજર છે, તો તે તેની લાક્ષણિકતાઓ દ્વારા બ્લેક હોલ બની શકે છે...

               ઘણીવાર બ્લેક હોલ તારાઓથી બને છે, તેથી આ બ્લેક હોલની રચનાને સમજતા પહેલા, આપણે તારાઓની રચના કેવી રીતે થાય છે તે સમજવો જોઈએ. તારોનો જન્મ બ્રહ્માંડની ગેલેક્સીમાં રહેલા ધૂળ અને ગેસથી બનેલા વાદળોને કારણે થાય છે, બ્રહ્માંડમાં ધૂળ અને ગેસથી બનેલા આ વાદળોને નેબ્યુલા કહે છે. નિહારમાં હાઇડ્રોજન અને હિલીયમની માત્રા 25% જેટલી હોય છે અને ઘણાં ઓછા ભારે તત્વો પણ હોય છે જ્યારે ધૂળ અને ગેસથી બનેલા આ વાદળો, નિહારિકા, તે સમયે ઘનતામાં વધારો કરે છે  ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે, તે ઘટવા લાગે છે અને તેની અંદરની ગરમી એટલી વધી જાય છે કે હાઇડ્રોજન કણો ટકરાઈ જાય છે અને તેઓ હિલીયમનું માળખું બનાવે છે અને ગતિ અને સંકોચનને કારણે તેઓ ગોળાકાર અથવા લગભગ એક વર્તુળની જેમ એક થાય છે... અને આ રીતે એક તારો રચાય છે, પરંતુ ઘણા લાખો વર્ષો આ પ્રક્રિયામાં જાય છે, આપણો સૂર્ય પણ આ રીતે રચાયો હતો...

       હવે થર્મલ અણુ ફ્યુઝન દ્વારા ઉત્પન્ન થતી તીવ્ર ગરમીને લીધે, તારાઓનું ગુરુત્વાકર્ષણ સંતુલનમાં રહે છે, તેથી જ્યારે તારાઓમાં હાજર હાઇડ્રોજન સમાપ્ત થઈ જાય છે, ત્યારે તારો ધીમે ધીમે ઠંડક આપવાનું શરૂ કરે છે...  હવે 1. 4 વખત સૂર્યના સમૂહ જેણે પોતાનું બળતણ ખતમ કરી દીધું છે, તારાઓ જે પોતાનું ગુરુત્વાકર્ષણ સામે પોતાને સંભાળી શકતા નથી, આવા તારાઓની અંદર એક વિસ્ફોટ થાય છે જેને સુપરનોવા કહેવામાં આવે છે.  આ વિસ્ફોટ પછી, જો તે તારાની બાકી કોઈ ઘનતા નથી, તો પછી ખૂબ ઊંચી ઘનતાવાળા ન્યુટ્રોન તારાઓ આગળ વધે છે, આવા તારાઓ પર અતિશય ગુરુત્વાકર્ષણ બળને લીધે, તારાઓ સંકુચિત થવાનું શરૂ થાય છે અને અંતે અમુક હદ સુધી સંકુચિત થઈ જાય છે.  અને આ અસાધારણ સંકોચનને કારણે, તેનું સ્થાન અને સમય પણ વિકૃત થઈ જાય છે અને તે જગ્યા અને સમયની ભૂમિને લીધે જ અદ્રશ્ય થઈ જાય છે.

           આ અદ્રશ્ય સંસ્થાઓ છે જેને આપણે બ્લેક હોલ કહીએ છીએ બ્લેક હોલનો સંપૂર્ણ સમૂહ નાના બિંદુમાં કેન્દ્રિત છે જેને કેન્દ્રીય સિંગ્યુરિટી પોઇન્ટ કહે છે.  આ બિંદુની આસપાસની ગોળાકાર સીમા અથવા ક્ષિતિજને ઘટના ક્ષિતિજ કહેવામાં આવે છે પ્રકાશ અથવા કોઈપણ ઓબ્જેક્ટ આ ઇવેન્ટ ક્ષિતિજની બહાર જઈ શકતી નથી જ્યાં સમય પણ હોતો નથી...

           આઈન્સ્ટાઈનના સ્પેશિયલ થિયરી ઓફ રિલેટિવિટી અનુસાર, આ બ્લેક હોલના નુકસાનથી ચોક્કસ અંતરે ઊભું નિરીક્ષક ખૂબ જ ધીમી ગતિમાં ધીમું થશે અને તેનો સમય ખૂબ જ ધીમો હશે. સમય નિરપેક્ષ છે, સમયની ભાવના બ્રહ્માંડના જુદા જુદા સ્થળોએ જુદી જુદી ગતિમાં છે, જેનો અર્થ છે કે પૃથ્વી પર ચાલતો સમય બ્રહ્માંડના સમય કરતાં વધુ ઝડપથી અથવા ધીમો ગતિશીલ હોવો જોઈએ...

          તે મન પર એક ખૂબ જ રસપ્રદ વાસ્તવિકતા છે કે નહીં, બ્લેક હોલની ક્ષિતિજની અંદર આવતી કોઈપણ ઓબ્જેક્ટના પરમાણુઓનું વિભાજન થશે અને તે ધીમે ધીમે અદ્રશ્ય થઈ જશે અને બ્લેક હોલની ઘનતા કોઈ અજાણ્યા સ્થળે જશે. વૈજ્ઞાનિકોને હજી સુધી તેના વિશે કંઇ ખબર નથી...

📌 બ્લેક હોલના પ્રકારો: -

           બ્રહ્માંડમાં ઘણા પ્રકારના બ્લેક હોલ છે જે તેમની અનન્ય ગુણધર્મોને કારણે માન્યતા આપે છે એક તારો કે જેનો માસ આપણા સૂર્ય કરતા થોડો ઊંચો છે અને ગુરુત્વાકર્ષણના સંકોચનને લીધે જે આખરે બ્લેક હોલ બની ગયો છે તેને તારાઓનો માસ બ્લેક હોલ કહેવામાં આવે છે... બ્લેક હોલ કે જે ગેલેક્સીના મધ્યમાં રચાય છે અને તેની ઘનતા ખૂબ મોટી હોય છે જેને સુપરમાસીવ બ્લેક હોલ કહે છે.  આવા બ્લેક હોલનો માસ આપણા સૂર્ય કરતા લાખો ગણો વધારે છે.

            કેટલાક એવા પણ છે કે જેમનો સમૂહ આપણા સૂર્ય કરતા ઓછો છે અને જે ગુરુત્વાકર્ષણના સંકોચનને કારણે નથી રચાયો પરંતુ તેમની કેન્દ્ર સ્થિતિની સમૃધ્ધિને લીધે, તે પ્રિમિર્ડીઝમલ અથવા નાના બ્લેક હોલ તરીકે પણ ઓળખાય છે. આ નાના કાળા છિદ્રો વિશે, વૈજ્ઞાનિકો માને છે કે તેઓ બ્રહ્માંડની ઉત્પત્તિ સાથે બનાવવામાં આવ્યાં છે. ભૌતિકશાસ્ત્રી સ્ટીફન હોકિંગના મતે આપણે આવા બ્લેક હોલનો અભ્યાસ કરીને બ્રહ્માંડની પ્રારંભિક સ્થિતિ વિશે જાણી શકીએ છીએ.

             આપણામાંના ઘણા લોકોએ સાંભળ્યું હશે કે બ્લેક હોલ પણ પ્રકાશને શોષી લે છે, જેના કારણે તે બ્રહ્માંડમાં અદ્રશ્ય લાગે છે. મિશેલના કહેવા પ્રમાણે, બ્લેક હોલ અદ્રશ્ય હોવા છતાં  તેઓ તેમની આસપાસના સ્વર્ગીય પદાર્થો પર ગુરુત્વાકર્ષણ અસર કરે છે, મધ્યમાં તે અંધકારમય છે પરંતુ તેમની આસપાસની વસ્તુઓ તેમની તરફ ખેંચતી જોવા મળે છે કેટલીકવાર બ્રહ્માંડના તારાઓ એકબીજાની આસપાસ ફરતા હોય છે, જેની વચ્ચે એક ખૂબ મોટું બ્લેક સ્પોટ છે, ત્યાં બ્લેક હોલ લાગે છે. કેટલીકવાર બ્લેક હોલ દેખાતી ગેલેક્સીના પદાર્થને તેની તરફ ગળી જાય છે ત્યારે બ્લેક હોલની સ્પષ્ટ પુષ્ટિ થાય છે...

             સામાન્ય સાપેક્ષતામાં, બ્લેક હોલ એ આવા શક્તિશાળી ગુરુત્વાકર્ષણીય ક્ષેત્રની ખગોળશાસ્ત્રનું ઓબ્જેક્ટ છે, જે કંઈપણ તેનાથી બચી શકશે નહીં, પ્રકાશ સહિત.  બ્લેક હોલની આસપાસ ઘટનાની ક્ષિતિજ તરીકે ઓળખાતી બાઉન્ડ્રી હોય છે જેમાં વસ્તુઓ પડી શકે છે પણ બહાર આવી શકતી નથી. તેને "કાલા" (કૃષ્ણ) કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે તેના પર પડતા તમામ પ્રકાશને શોષી લે છે. અને કંઈપણ પ્રતિબિંબિત કરતું નથી. તે બરાબર થર્મોડાયનેમિક્સમાં સંપૂર્ણ કાળા શરીર જેવું છે. બ્લેક હોલનું ક્વોન્ટમ વિશ્લેષણ બતાવે છે કે તેમાં તાપમાન અને હોકિંગ રેડિયેશન છે...

              તેના અદૃશ્ય આંતરિક હોવા છતાં, બ્લેક હોલ અન્ય પદાર્થો સાથેની ક્રિયાપ્રતિક્રિયા દ્વારા તેની હાજરીને જાહેર કરી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ખાલી દેખાય છે તે જગ્યાના ભાગની ફરતે તારાઓના જૂથની ગતિએ બ્લેક હોલ શોધી શકાય છે.  વૈકલ્પિક રીતે, એક સાથી સ્ટાર સાથે, ગેસ પ્રમાણમાં નાના બ્લેક હોલમાં પડી રહ્યો છે.  આ ગેસ અંદરની તરફ વળે છે, ખૂબ ઊંચા તાપમાને ગરમ કરે છે અને પૃથ્વી પર સ્થિત ટેલિસ્કોપ્સ દ્વારા અથવા પૃથ્વીની પરિભ્રમણ કરી રહેલા મોટા પ્રમાણમાં કિરણોત્સર્ગ બહાર કાઢે છે. આવા અવલોકનોના પરિણામે, એક વૈજ્ઞાનિકો સહમતિ ઉભરી આવી છે કે, તેમના દેખાવ વિના હોવા છતાં, આપણા બ્રહ્માંડમાં બ્લેક હોલ અસ્તિત્વમાં છે. આ પદ્ધતિઓ દ્વારા, વૈજ્ઞાનિકોએ શોધી કાઢયું છે કે ગેલેક્સી, ક્ષીરમાર્ગની મધ્યમાં સ્થિત, ધનુ એ * નામના રેડિયો સ્રોત પાસે એક વિશાળ બ્લેક હોલ છે, જેનો માસ આપણા સૂર્યના માસના million 43 મિલિયન ગણો છે.

              સૈદ્ધાંતિક રીતે, કોઈપણ જથ્થાના પદાર્થ (દ્રવ્ય) બ્લેક હોલ બની શકે છે જો તે જગ્યાની અંદર સંકુચિત હોય, જેની ત્રિજ્યા તેની સમકક્ષ શ્વાર્ઝચિલ્ડ ત્રિજ્યાની બરાબર હોય. તદનુસાર, આપણા સૂર્યનો સમૂહ 3 કિલો છે. એમ  પૃથ્વીની ત્રિજ્યા અને પૃથ્વીનો 6 મીમી ભાગ તે અંદર હોય ત્યારે બ્લેક હોલમાં ફેરવી શકે છે. ઇલેક્ટ્રોન અને ન્યુટ્રોન આકસ્મિક દબાણના વિપરીત, ન તો પૃથ્વી અથવા સૂર્ય પાસે જરૂરી સમૂહ છે અને તેથી ન તો જરૂરી ગુરુત્વાકર્ષણ બળ છે. તારાને આ દબાણમાંથી છુટકારો મેળવવા અને વધુ સંકુચિત થવા માટે જરૂરી ઓછામાં ઓછું સમૂહ, ટોલમેન - ઓપેનહિમર - વોલ્કોફ દ્વારા સૂચવવામાં આવેલી હદ છે, જે લગભગ ત્રણ સૌર જનતા છે. વૈજ્ઞાનિકો માને છે કે લગભગ દરેક ગેલેક્સીની મધ્યમાં બ્લેક હોલ હોઈ શકે છે. આપણી ગેલેક્સીના કિસ્સામાં, આ બ્લેક હોલ ધનુરાશિ એ * એનની સ્થિતિને અનુરૂપ માનવામાં આવે છે...

📌 જો તમે બ્લેક હોલમાં પડશો તો શું થશે? 

            કદાચ તમે વિચારો છો કે તમે મરી જશો. પરંતુ આ સ્થિતિમાં, તમારી સાથે બીજી ઘણી વસ્તુઓ ભિન્ન હોઈ શકે છે.
બ્લેક હોલ એ એક જગ્યા છે જ્યાં ભૌતિકશાસ્ત્રના કોઈ કાયદા કામ કરતા નથી. તેનું ગુરુત્વાકર્ષણ ક્ષેત્ર ખૂબ શક્તિશાળી છે.... તેના અવાજથી કંઈ બચાવી શકાતું નથી. અહીં પ્રવેશ્યા પછી પણ પ્રકાશ બહાર આવતો નથી. તે તેના પર પડતા તમામ પ્રકાશને શોષી લે છે...

આઈન્સ્ટાઈને કહ્યું છે કે કોઈ પણ વસ્તુનું ગુરુત્વાકર્ષણ તેની આજુબાજુની જગ્યા લપેટી લે છે અને તેને વળાંક જેવો આકાર આપે છે...

©®Prof.Dr.Vaibhavi Trivedi 

👉Website : divinity35.blogspot.com 

📧Vaibhavitrivedi96@gmail.com

 

Mantra and its effects / મંત્ર અને તેની અસરો

"મનને તર કરે તે મંત્ર."

👉 સૌથી શક્તિશાળી મંત્ર ગાયત્રી મંત્ર છે...

 

      ગાયત્રી મંત્રને તમામ હિન્દુ મંત્રોમાં સૌથી સાર્વત્રિક માનવામાં આવે છે, તે સાર્વત્રિક બ્રાહ્મણને જ્ઞાનના સિધ્ધાંત અને પ્રાચીન સૂર્યના પ્રકાશ તરીકે પ્રેરિત કરે છે. ઋગ્વેદના ચોપડે ત્રીજા પુસ્તકમાં મંત્ર 62 ની 10 માં શ્લોકમાંથી મેળવવામાં આવ્યો છે... 

      હકારાત્મક ઉર્જાથી સભર સવાર શરૂ કરવા માટે શક્તિશાળી દૈનિક મંત્ર અધિકાર પ્રતિબિંબિત કરવો જોઈએ.. દૈનિક મંત્રો જેટલું સરળ કંઈક આપણી માનસિકતાને ખરેખર મોટી અને તેજસ્વી વસ્તુઓ તરફ બદલી શકે છે.  મંત્ર એ શબ્દો અથવા ધ્વનિ છે જે એકાગ્રતા અને ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં મદદ કરવા માટે પુનરાવર્તિત થાય છે, ખાસ કરીને ધ્યાનના અભ્યાસ સાથે... 

 🔮મૂળ / આધાર ચક્ર -  હું છું. 

 🔮પવિત્ર ચક્ર     -         મને લાગે છે. 

 🔮સૂર્ય નાડી ચક્ર -        હું કરું છું. 

 🔮હ્રદય ચક્ર -              આઈ લવ.  

 🔮ગળું ચક્ર -               હું બોલું છું.  

 🔮ત્રીજી આંખ ચક્ર -     હું જોઉં છું.  

 🔮તાજ ચક્ર -              હું સમજી શકું છું.

👉 મંત્રની શક્તિ અને અસરો

 🎯 તમે પણ માનશો, આ મંત્રોની શક્તિઓ મોટા ચમત્કારો કરે છે... 

        શાસ્ત્રો અને પુરાણોમાં કરોડો, અબજો મંત્રોનો ઉલ્લેખ છે. આ મંત્રો વિશે કહેવામાં આવે છે કે તે કેટલાક અન્ય દેવતા અથવા પ્રકૃતિની તે શક્તિઓ સાથે સંબંધિત છે જેની મદદથી તમે તમારી ઇચ્છા પૂરી કરી શકો છો. જ્યારે કેટલાક મંત્ર ફાયદા માટે કામ કરે છે, તો કેટલાકની શક્તિ બીજાને પણ નુકસાન પહોંચાડે છે... 

     એટલે કે, જેમ પૃથ્વી પર સારા અને ખરાબ વિચારશીલ લોકો હોય છે, તેવી જ રીતે મંત્રનો પણ સકારાત્મક અને નકારાત્મક પ્રભાવ પડે છે.  પ્રાચીન સમયમાં, લોકો મંત્રોની શક્તિથી આકાશમાં ઉડાન કરી શકતા હતા, જેથી તેઓ ગમે ત્યાં અદ્રશ્ય થઈ શકે. જ્યારે મંત્રો પૈસાનો વરસાદ કરવા માટે ઉપયોગમાં લેતા હતા, ત્યારે મંત્રો ઇન્દ્રને પાણીનો વરસાદ કરવા દબાણ કરતા હતા.

         પરંતુ આજકાલ ઘણા લોકો મંત્રની શક્તિમાં વિશ્વાસ નથી કરતા, તેઓ વિચારે છે કે તંત્ર-મંત્રથી કંઇ થતું નથી. આનું કારણ એ પણ છે કારણ કે ઘણા દંભીઓ સાધુ બનીને ચમત્કારો કરવાનો ઢોંગ કરે છે, જે ખરેખર સાચું નથી.

 જ્યારે વિજ્ઞાને પણ મંત્રોની શક્તિને માન્યતા આપી છે. વિજ્ઞાને એમ પણ માન્યું છે કે જો મંત્રોચ્ચાર યોગ્ય રીતે કરવામાં આવે તો તેનાથી કંપન ઉર્જા ઉત્પન્ન થાય છે અને તે ચમત્કારો બતાવે છે. તો ચાલો જાણીએ મંત્રોની ચમત્કારિક શક્તિઓનું રહસ્ય.

 

👉 આ રીતે મંત્રો ચમત્કારો કરે છે :

     ઉલજુલુલ દાવાઓ અને મંત્રો વિશેની ગેર સમજના કારણે લોકોનો વિશ્વાસ ઠોકર ખાઈ ગયો હશે, પણ! બ્રિટનના બી.એફ. ગુડ્રિચ કંપનીના સંશોધન નિયામક ડો.એલ.સેમાન કહે છે કે આ કોઈ શૈક્ષણિક છેતરપિંડી નથી. મંત્રના નામે છેતરપિંડી થઈ શકે છે, પરંતુ આનો અર્થ એ નથી કે મંત્રનો આધાર ખોટો છે.

       સેમાન તપાસ કરી રહ્યા છે કે મંત્ર, તે સૂક્ષ્મ ધ્વનિ છે, હજારો અબજો કિલોમીટર દૂર સ્થિત ગ્રહોના નક્ષત્રોને કેવી રીતે અસર કરી શકે છે.  સેમાન કહે છે કે એક સેકંડમાં પાંચ કરોડથી વધુ વાઇબ્રેટિંગ ધ્વનિ તરંગો ઉત્પન્ન થઈ શકે છે.  આ પ્રયોગ દરમિયાન, ત્યાં હાજર વૈજ્ઞાનિકોના કપડા ગરમ થઈ ગયા. જો ત્યાં હાજર લોકો એક તરફ ન હટી ગયા હોત અથવા કંપન થોડી વધારે માત્રામાં થયું હોત તો તેમના શરીર અથવા પહેરેલા કપડા પણ સળગવા લાગત. 

       જપ અને ધ્યાનમાં, ફક્ત ધ્વનિ અને શબ્દોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.  આ પ્રક્રિયા કેવી રીતે કાર્ય કરે છે તે આ ક્ષણે વ્યક્ત કરી શકાતી નથી. Dr.સેમાન કહે છે કે જો ઉત્પન્ન થતી શક્તિનો સંગ્રહ કરી શકાય અથવા સંકલિત રીતે ઉપયોગ કરી શકાય, તો બ્રહ્માંડનું સૌથી મોટું અને સૂક્ષ્મ એકમ પણ વીંધાઈ શકે છે... 

 🎯 આ મંત્ર ત્રણ રીતે કાર્ય કરે છે :

         ધ્વનિ અથવા મંત્રની સૂક્ષ્મ શક્તિના પ્રયોગ પરીક્ષણમાં એ અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે કે ધ્વનિના કંપન જે સંભળાતા નથી અથવા અનુભવાતા નથી તે ટૂંક સમયમાં એવા તબક્કે પહોંચી જશે જ્યાં મંત્રની ચમત્કારિક સંભાવના તરીકેની કલ્પના કરવામાં આવી છે.

 ઇટાલિયન જીવવિજ્ઞાની સ્પાલાન્ઝાનીએ ચામાચીડિયાઓને આંધળા કરી જંગલમાં ઉડાડી જોયા, તે તેની સ્વાભાવિક વિશેષતા અનુસાર ગાઢ અંધકારમાં સેંકડો અવરોધોને પાર કરી તે જ ઝડપે ઉડતા રહે છે.

      તેનો કોઈ પણ તાર સાથે ટકરાવ થતો નથી.  જ્યારે સ્પલાન્ઝાનીએ ચામાચીડિયાઓના મોઢા અને નાક બંધ કરીને પરીક્ષણો કર્યા ત્યારે એક વાત સ્પષ્ટ થઈ ગઈ કે તેઓ અવરોધોને કાબુમાં કરવા માટે કાલક્રમિક અવાજનો ઉપયોગ કરે છે.

     ઊંડા પરીક્ષણો પછી, હકીકત એ બહાર આવે છે કે ચામાચિડિયાં ભાગી જાય છે ત્યારે હળવી ચીસો પાડે છે અને તે પદાર્થ તરફ પાછા પડ્યા કરે છે અને "રેટીક્યુલર રચના" (મગજના તે ભાગ જ્યાં હિન્દુઓ શિખર એટલે કે ચોટલી ધરાવે છે) ની સંવેદનશીલ ચેતા દ્વારા માહિતી આપે છે.  પદાર્થ કેવો છે! કઈ દિશામાં છે! વગેરે.  જાપ દરમિયાન એક ઘોઘરો અવાજ પણ થાય છે... 

       જાપનાં અલગ અલગ પ્રકારો હોય છે, જેમ કે જાપ કરવા, પાઠ કરવા, (સાંભળવામાં આવે છે તે) ઉપંશુ (અવાજ વિનાનું હોય તે ) અને મૌન અથવા માનસિક જાપના વિવિધ સ્તરો છે. આ તમામ સ્તરે ધ્વનિ શક્તિઓ વધે છે. આવા જાપમાં શામેલ ભાવનાની માત્રા કેટલી વધારે ઓછી છે, તે પ્રમાણે ઉર્જાના વિસ્ફોટ થાય છે અને ગતિ તે જ સ્તરે ચાલે છે... 

         ધ્વનિની શક્તિ એટલી જ તીવ્ર હોય છે, તે  આકાશના અણુઓને વાઇબ્રેન્ટ કરે છે અને એકાકાર થવા ધ્યાનના સ્થળે દોડી જાય છે,

હાલમાં તે મંત્રોની સૂક્ષ્માતિસૂક્ષ્મ શક્તિઓનો પરિચય છે.  આ વિજ્ઞાનમાં અન્ય કેટલાક પરિમાણો પણ છે... 

 👉 હિંદુ મંત્રોનો ઇતિહાસ :

 

       પ્રારંભિક વૈદિક સમયગાળા દરમિયાન, સ્ટાલે દાવો કર્યો છે, વૈદિક કવિઓ કવિતાઓની પ્રેરણાત્મક શક્તિ, વિશિષ્ટ છંદો અને સંગીતથી મોહિત થયા હતા. તેઓએ તેમને મૂળ સાથે સંદર્ભ આપ્યો, જે હિન્દુ ધર્મના ધ્યાન (ધ્યાન) માં વિકસ્યો, અને આ પ્રક્રિયા શરૂ કરવા અને સહાય કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવતી ભાષા મંત્ર તરીકે પ્રગટ થાય છે. મધ્ય વૈદિક સમયગાળા સુધીમાં (1000 BCથી 500 BC સુધી), તમામ વૈદિક રચનાઓમાંથી મંત્રો લેવામાં આવ્યા હતા.  તેમાં (ઉદાહરણ તરીકે ઋગ્વેદના શ્લોકો), સામન (ઉદાહરણ તરીકે સ્માવેદના સંગીતવાદ્યો), યજુસ (ઉદાહરણ તરીકે યજુર્વેદમાંથી પરિવર્તિત સૂત્ર), અને નિગડા (મોટેથી બોલાયેલા યજસ) નો સમાવેશ થાય છે. 

     

         હિન્દુ મહાકાવ્યોના સમયગાળા દરમિયાન અને તે પછીના સમયમાં, મંત્રોએ અનેક રીતે ગુણાકાર કર્યો અને હિન્દુ ધર્મની વિવિધ શાળાઓની જરૂરિયાતો અને જુસ્સાને પહોંચી વળવા વૈવિધ્યીકરણ કર્યું.  મંત્રોએ તાંત્રિક શાળામાં કેન્દ્રનો તબક્કો લીધો,  જેમાં દર્શાવવામાં આવ્યું હતું કે દરેક મંત્ર (બિજ) એક દેવતા છે;  તે હિન્દુ ધર્મની આ વિશિષ્ટ શાળા છે અને 'દરેક મંત્ર એક દેવતા છે' તે તર્કને લીધે આ ખ્યાલ આવે છે કે  કેટલાક હિંદુઓમાં કરોડો દેવતાઓ છે.  લિંગ પુરાણમાં, મંત્રના 1,008 નામોમાંથી એક તરીકે સૂચિબદ્ધ થયેલ છે...

👉 જૈન ધર્મમાં મંત્રની વિભાવના :

          જૈન ધર્મમાં મંત્રોની વિભાવના ભૌતિક પાસાઓ પર કેન્દ્રિત નથી, તેના બદલે મુખ્યત્વે ક્ષમા મેળવવા, અરિહંતોની પ્રશંસા કરવા, અથવા નાકોદા, પદ્માવતી, મણિભદ્ર, સરસ્વતી, લક્ષ્મી અને અન્ય જેવા દેવ-દેવો સાથે સંબંધિત છે. બુદ્ધિ, સમૃદ્ધિ, સંપત્તિ અથવા ખ્યાતિ. જૈન ધર્મમાં ઘણા મંત્રો છે;  તેમાંના મોટા ભાગના સંસ્કૃત અથવા પ્રાકૃતમાં છે, પરંતુ છેલ્લા કેટલાક સદીઓમાં કેટલાક હિંદી અથવા ગુજરતી ભાષાઓમાં રચાયા છે. મંત્ર, દંપત્તિ, કાં તો જાપ કરવામાં આવે છે અથવા ગવાય છે, મોટેથી અથવા ફક્ત હોઠ દ્વારા ખસેડીને અથવા મૌન દ્વારા વિચાર દ્વારા... 

👉 બૌદ્ધ ધર્મમાં મંત્ર :

       પાલિમાં મંત્રનો ઉપયોગ અથવા અમુક શબ્દસમૂહોનું પુનરાવર્તન એ થેરાવાડા પરંપરામાં ધ્યાનનું એક ખૂબ સામાન્ય સ્વરૂપ છે.  સરળ મંત્રો બુદ્ધના નામ, "બુદ્ધો" ની પુનરાવર્તનનો ઉપયોગ કરે છે, [કારણ કે "બુદ્ધો" ખરેખર નામના બદલે એક શીર્ષક છે] અથવા "ધમ્મ", અથવા "સંઘ", સમુદાયને મંત્ર શબ્દો તરીકે ઉપયોગ કરે છે. અન્ય વપરાયેલ મંત્રો પ્રેમાળ દયા વિકસાવવા તરફ નિર્દેશિત છે. કેટલાક મંત્રો પાલી શબ્દસમૂહના પુનરાવર્તન દ્વારા પરિવર્તનની પ્રક્રિયા તરફ સીધા ધ્યાન આપે છે, જેનો અર્થ છે "બધું બદલાય છે", જ્યારે અન્ય મંત્રોનો ઉપયોગ "વાક્ય જવા દો", તેવા વાક્યો સાથેની સમાનતા વિકસાવવા માટે થાય છે...

©️®️🎯 Writer : Prof.Dr.Vaibhavi Trivedi 

🎯 Matusri Shantaben arts College 

 

👉 Image courtesy : Google 

 👉 Notice📖

The translator is configured on the web version for your convenience, so that you can translate and read your favorite articles in your native language.....

Religion and Science / ધર્મ અને વિજ્ઞાન

              Dr. Vaibhavi Trivedi 

"ધર્મ અને વિજ્ઞાન' એટલે પૃથ્વીથી લઈને પરમેશ્વર સુધીનું યથાર્થ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવું."

        

           પ્રગતિની ઇચ્છામાં આ વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીનાં વધતા જતા યુગમાં જ્યારે કોમ્પ્યુટર, કૃત્રિમ ઉપગ્રહો અને દૂરસંચારની ક્રાંતિએ વિશ્વને એક ગ્લોબલ ગ્રામ બનાવી દીધું છે, ત્યારે ધર્મના નામ ઉપર, ધર્મનો રસ્તો લઈને, જન્મકુંડળી, હસ્તરેખા, જ્યોતિષ, ફળાદેશ, ભૂતપ્રેત, નાત-જાતની શ્રેષ્ઠતા, છૂતાછૂતની જાળને હિંદ મહાસાગરમાં ડૂબાડી દેવી જોઈએ.

             ધર્મ અને કર્તવ્ય એ કર્મોનું નામ છે. જેના પર ચાલીને વ્યક્તિ આ સંસારમાં બધા પ્રકારની ભૌતિક પ્રગતિ કરી શકે છે. પરલોક સુધારવાનો મતલબ એ છે કે વ્યક્તિને દુનિયાના કારણોની જાણકારી થાય અને ઈશ્વર સાક્ષાત્કાર કરવાથી જન્મ-મરણના ચક્કરમાંથી મુક્ત થઈ જાય.

              ભૌતિક પ્રગતિ વગર, વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી વગર આ કોણ કરી શકે !? આ પ્રગતિપથના સૂત્રમાં પરલોકની વાત એટલે થઈ શકે છે કે મનુષ્ય ભૌતિક પ્રગતિના નશામાં બીજાનો ખોરાક પડાવી શકે છે. તે વ્યક્તિ પછી ભલે તે સિકંદરની જેમ વિશ્વ વિજયનું સ્વપ્ન લઈને ચાલનાર રાજા હોય અથવા દુનિયાની ધનદોલત ભેગી કરનાર મહમૂદ ગઝનવી હોય, બીજાને દુઃખી કરીને જેણે સુખ પ્રાપ્ત કરવાની ઈચ્છા રાખી હોય, તે ધર્મના રસ્તેથી, સચ્ચાઈના રસ્તેથી ભટકી જ ગયો હોય છે...

               વેદ પુરાણમાં ધર્મના દસ લક્ષણો બતાવ્યા છે. હમેશાં ધૈર્ય રાખવું, નિંદા સ્તુતિ, માન-અપમાન, નુકશાન-લાભ, અન્ય દુઃખોમાં પણ સહનશીલ રહેવું, મનને કાયમ અધર્મથી રોકીને ધર્મમાં પ્રવૃત રાખવું, ચોરી ત્યાગ, અંદર-બહારની પવિત્રતા, બુધ્ધિને વધારવી પૃથ્વીથી લઈ પરમેશ્વર સુધી યથાર્થ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવું, ક્રોધ ન કરવો.. આ ધર્મના લક્ષણોમાં કોઈ કર્મકાંડ નથી, કોઈ પૂજા અર્ચના નથી, એ માણસના સારા આચરણનો, સામાજિક સુરક્ષાનો નિયમ છે...

           વિદ્યા અને જ્ઞાન-વિજ્ઞાન, ટેકનિકલ શિક્ષણ, કોમ્પ્યૂટર વિગેરે વિગેરે બધું જાણવું જરૂરી છે. ભારતીય ઈતિહાસના કેટલાક નાયક મહાપુરુષો આ સમયના ઉચ્ચ વિજ્ઞાનવેતા હોવાના પ્રમાણ છે. રામ-રાવણના જમાનામાં પુષ્પક વિમાન, સુષેણ જેવા વૈધ, જાબૂંવંત જેવા એન્જિનિયર જેણે સમુદ્ર પર પુલ બાંધ્યો વિગેરે....

 

  

           મધ્ય એશિયામાં મધ્યકાળમાં આબરૂની અને લુકમાન જેવા લોકો વૈજ્ઞાનિક પણ હતા અને સાથે સાથે દાર્શનિક પણ.. તે રીતે આપણાં દેશમાં આર્યભટ્ટ, વરાહમિહિર, ચરક, ભાસ્કરાચાયૅૅ, ભારદ્વાજ જેવા ધર્માચાર્યો મોટા વૈજ્ઞાનિકો હતા. આપણાં ઈતિહાસને સમજ્યા વગર કાલ્પનિક કહેવો તે બુદ્ધિમાની તો નથી જ...

            વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી વિના ધર્મના યથાર્થ સ્વરુપને આપણે કદાચ જાણીતો શકીએ છીએ પરંતુ તેને ધરતી ઉપર ઉતારી નથી શકતા. ગ્રેહામબેલે ટેલિફોનની શોધ ખુદા અને કુદરતનો અવાજ સંભળાવા માટે કરી હતી, પરંતુ આજે ટેલિફોન તો ભૂતકાળ બની ગયો અને સ્માર્ટફોને આખી પૃથ્વીને જોડીને એક કરી દીધી છે. આધુનિક વિજ્ઞાનની પહેલા દુનિયાના કેટલાક ધર્મો સ્ત્રીને નિર્જીવ આદમના હાડકાથી બનેલી માનતા હતા. પણ!! વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીએ સાબિત કરી દીધી gender equality...

             સ્ત્રી બુદ્ધિચાતુર્યમાં, સૌદર્યમાં, મમતા અને ત્યાગમાં પુરુષની પાછળ નથી. ધર્મએ ભૂખને પરિભાષિત કરી પણ વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીએ ભૂખ મટાડવા માટે નવા નવા બીજ, ખાતર, મશીનરી, જંતુનાશક દવાઓની શોધ કરી... દૂધમાં પાણી ભેળવવું પાપ છે પણ કેટલું પાણી ઉમેરાયું તે લેક્ટોમીટર દ્વારા જાણી શકાય છે. તમામ ધર્મો અને સંપ્રદાયોએ ખોટું બોલવાનો તિરસ્કાર કર્યો પણ!! કઈ વ્યક્તિ કેટલું સાચું-ખોટું બોલી રહી છે, તેની જાણ વિજ્ઞાન દ્વારા polygraphની મદદથી થઈ શકે છે. આજના મેનેજમેન્ટ વ્યવસાયમાં સફળ થવાનું નવું સૂત્ર વિજ્ઞાને આપ્યું છે તે, "Walk around" અર્થાત્ બહાર ચારે તરફ ઘૂમો, ફરો, તે જ પ્રગતિ તરફ લઈ જાય છે....

©️®️🎯 Writer : Prof.Dr.Vaibhavi Trivedi 

🎯 Matusri Shantaben arts College 

 

👉 Image courtesy : Google 

 👉 Notice📖

The translator is configured on the web version for your convenience, so that you can translate and read your favorite articles in your native language.....

Pushpak Viman

            

 

        પુષ્પક વિમાન કે જેમાં રાવણ સીતાને અશોક વાટિકાથી લંકા અપહરણ કરીને લઈ ગયો હતો!?આશ્ચર્ય થાય છે કે હકીકતમાં તે વાહન શું રહ્યું હશે, કારણ કે તે કાળ સ્પષ્ટ રૂપે પૂર્વ-વૈમાનિક યુગ હતો ? શું આ લેખકની એક કલ્પના હતી કે સાચે જ એવું વાહન મોજૂદ હતું ? આવા અનેક તર્કસભર પ્રશ્નો ઉભા થાય છે...

           વેદમાં વિવિધ આકૃતિઓ અને પ્રકારનાં વિમાનોનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. બે એંજિનો ધરાવતું અગ્નિહોત્ર વિમાન, વધુ એંજિનો ધરાવતું હાથી વિમાન અને વિવિધ પક્ષીઓ તેમજ જાનવરોનાં નામ પર આધારિત અન્ય એંજિન...

      પરંતુ પુષ્પક વિમાન કરતા પહેલા પણ અન્ય દેવતાઓ દ્વારા ઉપયોગ કરાતા રથોનો ઉલ્લેખ છે કે જેમાં સૂર્ય ભગવાનનો પોતાનો રથ હતો કે જેમાં અરુણ સારથી હતાં. ઇંદ્ર પવન દેવનો પોતાનો ઉડનાર પૈડાવાળો રથ હતો.

👉 ઋગ્વેદમાં વર્ણન

ઋગ્વેદ (છંદ 1.164.47-48) કહે છે - "કર્ષ્ણ નિયાનં હરયઃ સુપર્ણા અપો વસાના દિવમુત પતન્તિ, ત આવવ્ર્ત્રન સદનાદ રતસ્યાદિદ ઘર્તેન પર્થિવી વયુદ્યતે, દવાદશ પરધયશ્ચકમેકં તારીણિ નભ્યાનિ ક ઉ તચ્ચિકેત, તસ્મિન સાકં તરિશતા ન શઙકવો અર્પિતાઃ ષષ્ટિર્ન ચલાચલાસઃ" અર્થાત્ અંધારામાં અવતરિત.

પક્ષીઓ સોનેરી રંગનાં છે. તેઓ સ્વર્ગ સુધી ઉડે છે, જળમાં ચાલે છે. તેઓ પછી પરત પોતાનાં મૂળ સ્થાને ઉતરે છે અને સમગ્ર પૃથ્વી તેમનાં ભારેપણાથી હચમચી ઉઠે છે. બાર સાથીઓ છે અને એક પૈડું છે, ત્રણ ધરીઓ છે. કયા માણસે આ સમજ્યું ? તેમાં 360 કાડીઓ લાગેલી છે કે જેમને કોઈ પણ રીતે ઢીલી નથી કરી શકાતી....

👉 બાર ખંભાઓ વાળું વિમાન

        આ ઋગ્વેદનાં વધુ એક શ્લોકનું અનુવાદ શ્રી દયાનંદ સરસ્વતી દ્વારા કંઇક આ રીતે કરવામાં આવ્યું છે - "વિમાન ઝડપથી અંતરિક્ષમાં કૂદી જાય છે કે જેમાં આગ અને પાણીનો ઉપયોગ થાય છે. તેમાં 12 ખંભાઓ, એક પૈડું, ત્રણ મશીનો, 300 ધરિઓ અને 360 ઉપકરણો... " શાનદાર છે ને? ☺

👉 ભવિષ્યપરક રથ

      મહાકાવ્ય રામાયણમાં રાવણનાં પુષ્પક ("ફૂલ") વિમાનનું આ પ્રકારે વર્ણન છે - "પુષ્કકવિમાન કે જે સૂર્ય જેવું દેખાય છે અને એ કુબેરનું છે, તેને શક્તિશાળી રાવણ દ્વારા લાવવામાં આવ્યુ હતું. આ વિમાન અને ઉત્કૃષ્ટ કૃતિ ઇચ્છા મુજબ દરેક સ્થળે જાય છે... રથ આકાશમાં એક ચમકદાર વાદળ જેવું દેખાય છે અને જ્યારે રાજા રામ તેનાં પર બેસ્યા અને રઘુવીરનાં આદેશ પર, ઉત્તમ રથ આકાશમાં ઉડી ગયું..."

👉 વિશ્વકર્મા, મૂળ નિર્માતા

એવું માનવામાં આવે છે કે પુષ્પક વિમાનનાં મૂળ રૂપથી વિશ્વકર્મા દ્વારા હિન્દુ દેવતા તથા રચયિતા બ્રહ્મા માટે બનાવવામાં આવ્યુ હતું. બાદમાં બ્રહ્માએ તેને ધનનાં દેવતા કુબેરને આપ્યું, પરંતુ તે રાવણને કઈ રીતે મળ્યું ? જોકે તેણે તેને પોતાનાં ઓરમાન ભાઈ પાસેથી એવી જ રીતે ચોરી લીધુ હતું કે જેવી રીતે લંકાની ચોરી કરી હતી...

👉 તે ગુરુત્વાકર્ષણની વિપરીત કામ કરતું હતું.

પુષ્પક વિમાન અને અન્ય પ્રાચીન વિમાનો કેવી રીતે કામ કરતા હતાં ? શું તે વખતે કોઈ ખાસ વૈમાનિકી વિજ્ઞાન હતું ? કારણ કે તિબેટનાં લ્હાસામાં ચીનીઓેએ કેટલાક સંસ્કૃત દસ્તાવેજોની શોધ કરી કે જેમાંથી જાણ થઈ કે તે વખતનાં અંતરિક્ષ યાન બનાવવા માટે પ્રાચીન કાળમાં માળખું મોજૂદ હતું ! દસ્તાવેજો મુજબ તેમની સંચાલન શક્તિની રીત, સામાન્ય રીતે "ગુરુત્વાકર્ષણ વિરોધી બળ" હતી.

👉 લાઘિમા કે ઉત્થાનનું બળ

ગુરુત્વાકર્ષણ વિરોધી બળનાં સંચાલન શક્તિની રીત "લાઘિમા" પર આધારિત હતી કે જે કોઇક વ્યક્તિનાં શારીરિક બનાવટમાં મોજૂદ અહંકારની શક્તિ હતી. માનો કે ન મનો, અંહાકરની શક્તિમાં "ગુરુત્વાકર્ષણ શક્તિનાં વિરોધ માટે પુરતુ અભિકેન્દ્રીય બળ હોય છે" કે જે યોગી દ્વારા પ્રદર્શિત કરાતી ઉત્થાન શક્તિનાં પાછળની તાકાત છે.

👉 વિમાન કેવું દેખાતું હતું?

વેદોએ વિમાનને એક ડબલ-ડેક, ગોળ વિમાન તરીકે વર્ણિત કર્યું છે કે જેમાં પૉટહોલ્સ અને ગુંબજો હતાં જેમ કે આજ-કાલ આપણે એક ઉડન તશ્તરીની કલ્પના કરીએ છીએ. તેનું "હવાની ગતિ"થી ઉડાન માટે વર્ણન કરવામાં આવ્યુ હતું અને તે એક "મધુર ધ્વનિ" કાઢતુ હતું. રામાયણમાં વર્ણવેલ પુષ્પક વિમાનની ગતિ 300 કિ.મી. / કલાકની હતી...

👉 એક પ્રાચીન વિમાન મૅન્યુઅલ

જોકે આ પ્રાચીન અંતરિક્ષ યાન ઉત્થાનની શક્તિ પર કામ કરતા હતા, પરંતુ તે ઉડાન નિયમાવલી વગર આવું નહોતા કરતા. તે ઓછી ખર્ચાળ મશીન કેવી રીતે ચાલતી હતી, તેના પર ઘણા આલેખો છે...

👉 સમારા સૂત્રધારા

સમારા સૂત્રધારા એક વૈજ્ઞાનિક આલેખ છે કે જે વિમાનમાં હવાઈ યાત્રાથી સંબંધિત છે. તેમાં માત્ર એક જ નહીં, પણ નિર્માણ, ઉડાન, ક્રૂઝિંગ અને લૅંડિંગની સાથે-સાથે પક્ષીઓ સાથે અથડામણનાં 230 પદો છે ! વધુ અદ્ભુત થઈ ગયું, કેમ ? 😀

👉 વૈમાનિક શાસ્ત્ર

ભારદ્વાજ દ્વારા ચોથી શતાબ્દી ઈસા પૂર્વે લખવામાં આવ્યું કે વૈમાનિકી શાસ્ત્ર 1875માં ભારતનાં એક મંદિરમાં મળ્યું. આ શાસ્ત્ર વાહનોનાં સંચાલન, વાળવાની માહિતી, લાંબી ઉડાનો માટે સાવચેતીઓ, તોફાન અને વીજળી સામે વિમાનનું સંરક્ષણ અને મુક્ત ઊર્જાથી "સૌર ઊર્જા" પર બદલવાની રીતો વિશે હતું.

👉 આકાશમાં તરતી તકલી રૂપે

વિમાન માત્ર લંબવત રીતે ઉડ્ડયન કરવામાં જ સક્ષમ નહોતા, પણ તેઓ એક પક્ષી કે હેલિકૉપ્ટરની જેમ ઉપયુક્ત લૅંડિંગ સ્થાન મળતા પહેલા આકાશમાં તરતા રહેવામાં પણ સક્ષમ હતાં.

વિમણા એ પૌરાણિક ઉડતા મહેલો અથવા હિંદુ ગ્રંથો અને સંસ્કૃત મહાકાવ્યમાં વર્ણવેલ રથ છે.  રાજા રાવણનું પુષ્પક વિમાન (જેણે તેને ભગવાન કુબેર પાસેથી લીધુ હતું; અંત સુધીમાં રામે તે કુબેરને પરત આપ્યું હતું.) એ એક વિમાનનું સૌથી ઉદ્ધત ઉદાહરણ છે.  જૈન ગ્રંથોમાં પણ વિમાનનો ઉલ્લેખ છે.

સંસ્કૃત શબ્દ વી-મના (વિમાન) નો શાબ્દિક અર્થ થાય છે "માપવા, પસાર થવું" અથવા "માપીને બહાર નીકળવું".   મોનિયર-વિલિયમ્સ વિમાનની વ્યાખ્યા "કાર અથવા દેવતાઓનો રથ, કોઈ સ્વચાલિત હવાઈ કાર કે જે બેઠક અથવા સિંહાસન તરીકે સેવા આપે છે, ક્યારેક સ્વયં ફરતા હોય છે અને હવાને લઈને તેના રહેનારને વહન કરવામાં મદદ કરે છે; અન્ય વર્ણનો વિમાનને વધુ સમાન બનાવે છે  એક ઘર અથવા મહેલ, અને એક પ્રકારનું એવું કહેવામાં આવે છે કે તે સાત કથાઓ છે ", અને રાવણના પુષ્પક વિમાનને ઉદાહરણ તરીકે ટાંકે છે.  તે કોઈપણ કાર અથવા વાહન, ખાસ કરીને જહાજ તેમજ સમ્રાટનો મહેલ સૂચવે છે, ખાસ કરીને સાત વાર્તાઓ સાથે, તમિલ, મલયાલમ, તેલુગુ અને હિન્દી જેવી કેટલીક ભારતીય ભાષાઓમાં, વિમાન અથવા વિમાનમનો અર્થ "એરક્રાફ્ટ" છે, ઉદાહરણ તરીકે, વિમાનપુરા (બેંગ્લોરનો એક ઉપનગરો) અને પુણેમાં આવેલ એક શહેર, વિમનગરમાં.  અન્ય સંદર્ભમાં, વિમાન હિન્દુ મંદિર સ્થાપત્યમાં એક લક્ષણ છે...

   

       પુષ્પકવિમાન એ હિન્દુ પૌરાણિક મહાકાવ્ય રામાયણમાં વર્ણવેલ હવા વાહન હતું.  આમાં લંકાના રાજા રાવણ મુસાફરી કરતા હતા.  સીતા હરણ એપિસોડમાં પણ આ જ વિમાનનો ઉલ્લેખ છે.  રામાયણ અનુસાર, રામ-રાવણ યુદ્ધ પછી, શ્રી રામ, સીતા, લક્ષ્મણ અને લંકાનો નવો રાજા વિભીષણ અને બીજા ઘણા લોકો લંકાથી અયોધ્યા આવ્યા હતા.  આ વિમાન મૂળમાં સંપત્તિના દેવ કુબેરની નજીક રહેતું હતું, પુષ્પક વિમાન અને અન્ય ગ્રંથોનો ઉલ્લેખ  બાંધકામની પદ્ધતિ અંગિરા ઋષિ દ્વારા કરવામાં આવી હતી અને તેનું નિર્માણ અને સુશોભન દેવ-શિલ્પી વિશ્વકર્મા દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.  ભારતના પ્રાચીન હિન્દુ ગ્રંથોમાં, લગભગ દસ હજાર વર્ષ પહેલાં, વિમાનો અને યુદ્ધો અને તેમના ઉપયોગ વિશે વિગતવાર વર્ણન આપવામાં આવ્યું છે.  તેમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં રાવણના પુષ્પક વિમાનનો ઉલ્લેખ છે.  આ સિવાય, અન્ય સૈન્ય ક્ષમતાઓવાળા વિમાનો, તેનો ઉપયોગ, વિમાનોની ટક્કર, અદૃશ્ય અને પીછો કરવા જેવા સંદર્ભો આપવામાં આવે છે.  પ્રાચીન વિમાનોની મુખ્યત્વે બે શ્રેણીઓ છે - પ્રથમ માનવ વિમાન, જે આધુનિક વિમાન જેવા પાંખો સાથે ઉડાન કરતું હતું, અને બીજું આશ્ચર્યજનક વિમાન, જે માનવસર્જિત ન હતું, પરંતુ તે આધુનિક ઉડતી પ્લેટોની જેમ આકારનું હતું એવા અનુલક્ષે વપરાય છે.

👉 અય્યાવાઝી સંપાદન

        આ વિભાગ કોઈ સ્રોત ટાંકતો નથી.
પુષ્પક વિમાન, જેનો અર્થ "ફૂલો સાથેનું વિમાન" છે, તે એક પૌરાણિક વિમાન છે જે આયવાઝિ પૌરાણિક કથામાં જોવા મળે છે.  આય્યાવઝિનું ધાર્મિક પુસ્તક અકીલત્તીર્તુ અમ્માનાઇ કહે છે કે પુષ્પક વિમાનને અય્યા વૈકુન્દરને વૈકુંઠમાં લઈ જવા મોકલવામાં આવ્યો હતો.

         સંત તુકારામ, મહારાષ્ટ્ર, ભારતના સંદર્ભમાં એક સમાન સંદર્ભ જોવા મળે છે.  ભગવાન વિષ્ણુ સંત તુકારામની ભક્તિ અને ગાયનથી એટલા પ્રભાવિત થયા કે જ્યારે તેમનો સમય આવ્યો ત્યારે એક પુષ્પક વિમાન (ગરુડ જેવો આકારનું સ્વર્ગીય વિમાન) તેમને સ્વર્ગમાં લઈ આવવા માટે આવ્યું.  તેમ છતાં એવું માનવામાં આવે છે કે દરેક અન્ય મનુષ્ય શરીર વિના સ્વર્ગમાં જઈ શકે છે, પરંતુ સંત તુકારામ શરીર (સ્વદેહ સ્વર્ગપ્રતિ) સાથે સ્વર્ગમાં ગયા હતા.

👉 વિશેષ ગુણધર્મો

         વિમાનમાં ઘણી સુવિધાઓ હતી, જેમ કે તેનું કદ ઓછું કરી શકાય છે અથવા જરૂરિયાત મુજબ વિસ્તૃત કરી શકાય છે.  તે ગમે ત્યાં જવા માટે તમારા મનની ગતિથી અમર્યાદિત રીતે ચલાવી શકાય છે.  તે જમીન પર ચાલવાની સાથે સાથે પ્રભાવશાળી વાહન પણ હોઈ શકે છે.  વિમાનમાં માલિકની ગતિ તેમજ તેની ગતિએ મોટી સંખ્યામાં લોકોને વહન કરવાની ક્ષમતા હતી.  મુસાફરોની સંખ્યા અને હવાના ઘનતા અનુસાર વિમાન આપમેળે તેના કદને ઘટાડી અથવા મોટું કરી શકે છે.  કારણ કે વિમાન તેના માસ્ટરની ઇચ્છા મુજબ ગગનમાં મુસાફરી કરી શકતું હતું...

        હાલના શ્રીલંકાની શ્રી રામાયણ સંશોધન સમિતિ મુજબ, રાવણ પાસે તેના પુષ્પક વિમાન રાખવા માટે ચાર એરપોર્ટ હતા.  આ ચાર એરપોર્ટમાંથી એકનું નામ ઉસાંગોડા હતું.  આ વિમાનમથક હનુમાનજી દ્વારા લંકાને સળગાવતી વખતે નાશ કરાયું હતું.  અન્ય ત્રણ વિમાનમથકો ગુરુલોપોથા, તોટોપોલકંડા અને વરિયાપોલા હતા જે સુરક્ષિત રીતે બચી ગયા હતા...

👉 વિમાન નિર્માણ
      
      ઋગ્વેદમાં વિમાનો વિશે 200 થી વધુ વખત ઉલ્લેખ છે.  ત્યાં ઘણા પ્રકારના વિમાનો છે જેમ કે ત્રણ માળનું, ત્રિકોણ આકારનું અને ત્રણ પૈડાંવાળા વિમાનો.  આમાંના ઘણા વિમાનો અશ્વિની કુમાર દ્વારા બનાવવામાં આવ્યા હતા, જે જોડિયા ભગવાન હતા અને વૈજ્ઞાનિક દરજ્જો ધરાવતા હતા.  સામાન્ય રીતે ત્રણ મુસાફરો આમાં જઈ શકતા હતા અને તેમની બંને બાજુ પાંખો હોય છે.  મુખ્યત્વે આ ઉપકરણોના ઉત્પાદનમાં સોના, ચાંદી અને લોખંડ - ત્રણ ધાતુઓનો ઉપયોગ થતો હતો.  વેદમાં ઘણાં કદ અને વિમાનના પ્રકારોનો ઉલ્લેખ છે.  ઉદાહરણ તરીકે, અગ્નિહોત્રા વિમાનમાં બે ઉર્જા સ્રોત (એન્જિન) અને હસ્તી વિમાનમાં બે કરતાં વધુ સ્રોત હતા.  વિમાનનો આકાર અને કદ આજના કિંગફિશર પક્ષી સાથે સુસંગત હતા. ત્યાં એક વહાણ પણ હતું જે હવા અને પાણી બંનેમાં આગળ વધી શકે છે.  કારા નામનું વિમાન પણ હવા અને પાણી બંનેમાં દોડી શકે છે.   ત્રિતાલા નામનું વિમાન ત્રણ માળનું હતું.  ત્રિચક્ર રથ તરીકે ઓળખાતા ત્રિ-ચક્ર વિમાન આકાશમાં ઉડાન કરી શકે છે.  રથ જેવા વિમાન વરાળ અથવા હવાની શક્તિ દ્વારા સંચાલિત હતું. વીજળી  - રથ નામનું વિમાન ઇલેક્ટ્રિક પાવરથી ચાલતું હતું.

        સમ્રાંગનાસુત્રધર નામના પુસ્તકમાં વ્યક્તિને વિમાનો અને તેનાથી સંબંધિત તમામ વિષયો વિશે અદભૂત નોલેજ મળે છે.  તેમના બાંધકામ, ફ્લાઇટ, સ્પીડ, સામાન્ય અને આકસ્મિક લેન્ડિંગ અને પુસ્તકના 2225 થી વધુ શ્લોકમાં પક્ષીઓ દ્વારા થતાં અકસ્માતો વિશે પણ સંદર્ભો છે.

         રામાયણ અનુસાર, રાવણ પાસે ઘણા લડાકુ વિમાનો હતા.  પુષ્પક વિમાનના નિર્માતા વિશ્વકર્મા હતા.  કેટલાકના મતે, પુષ્પ વિમાનના નિર્માતા બ્રહ્મા હતા.  બ્રહ્માએ આ વિમાન કુબેરને રજૂ કર્યું.  રાવણે તેને કુબેરથી છીનવી લીધો. રાવણના મૃત્યુ પછી, વિભીષણ શાસક બન્યો અને તેણે ફરીથી કુબેરને આપ્યું, કુબરે તેને રામને ભેટ આપી.  રામ લંકાની જીત પછી આ વિમાન દ્વારા અયોધ્યા પહોંચ્યા હતા.

  👉  નોંધનીય છે કે લંકામાં લડાકુ વિમાનોની ગોઠવણ હેન્ડઓવરની નજીક હતી.  બળતણ વાહનોમાં બળતણની વ્યવસ્થા જોતા હતા. 
👉 લંકામાં સૂર્યમુખીના છોડના ફૂલોમાંથી તેલ (પેટ્રોલ) કા wasવામાં આવતું હતું.  (હાલમાં યુ.એસ. માં આવેલા જાટ્રોફા પ્લાન્ટમાંથી પેટ્રોલ કાઢવામાં આવે છે.)
👉 હવે ભારતમાં રતનજ્યોત પ્લાન્ટમાંથી તેલ બનાવવાની પ્રક્રિયામાં વધારો થયો છે.  લંકાના લોકો સતત તેલ રિફાઇનિંગમાં રોકાયેલા હતા.

👉  પુષ્પક વિમાનની લાક્ષણિકતા:

વાલ્મિકી રામાયણ અનુસાર, પુષ્પક વિમાન એ મોર જેવા આકારનું વિમાન હતું, જેને અગ્નિ-હવાના સંકલન ઉર્જા દ્વારા ચલાવવામાં આવ્યું હતું.  તેની ગતિ ઝડપી હતી અને ડ્રાઇવર ઇચ્છે તે મુજબ તેને કોઈપણ દિશામાં ખસેડી શકાતું.  તે બધી વસ્તુઓમાં આરામદાયક હતું.  તેમાં સોનાના સ્તંભમાં બંધાયેલા દરવાજા, રત્ન-સોનાના દાદર, વેદીઓ (આસનો) ગુપ્ત ઘર, અટાલિકા (કેબીન) અને નીલમથી બનેલા સિંહાસન (ખુરશીઓ) હતા.  તે ઘણા પ્રકારના પેઇન્ટિંગ્સથી સજ્જ હતું.  તે દિવસ અને રાત બંનેને ખસેડવામાં સક્ષમ હતો.

સંશોધનકારોનાં મતે પુષ્પકની એક ખાસિયત એ હતી કે તે માત્ર એક જ જગ્યાએથી બીજા સ્થાને ઉડાન ભરી શકતું ન હતું, પરંતુ તે એક ગ્રહથી બીજા ગ્રહ પર ચળવળ કરવામાં પણ સક્ષમ હતું, એટલે કે તે અવકાશયાનની ક્ષમતાઓથી પણ સજ્જ હતું.  આ વર્ણન બતાવે છે કે તે અદ્યતન તકનીકી અને આર્કિટેક્ચરનું એક અનોખું મોડેલ હતું...

👉 જૈન સાહિત્ય

વિમણા-વસીન ('વિમાનમાં વસેલા') એ દેવતાઓનો વર્ગ છે જેણે તીર્થંકર મહી-વરાની સેવા આપી હતી. આ વૈમનિક દેવતાઓ અર્ધ્વા લોક સ્વર્ગમાં વસે છે.  ભદ્ર-બુહુના કલ્પસત્ર અનુસાર, 24 માં તીર્થંકર મહ-વ્રત પોતે જ મહાન વિમાન પૂપ-ઉત્તરામાંથી ઉભરી આવ્યા છે;  જ્યારે 22 માં તીર્થંકર અરિહ-નેમી મહાન વિમણા અપરિજિતથી ઉભરી આવ્યા છે. તૃષ્ટકારની અભિનંદન અને સુમતી-નાથ બંને  “જયંત-વિમણા” માં આકાશમાંથી પસાર થયા હતા, એટલે કે મહાન વિમણા સર્વાર્થ-સિદ્ધિ, જયંતની માલિકીની હતી.. દેવતાઓ;  જ્યારે તીર્થ ધર્મ-નાથ (15 મી) "વિજયા-વિમણા" માં આકાશમાંથી પસાર થતા હતા ત્યારે સ્વપ્નમાં વિમણા જોઇ શકાય છે, જેમ કે નલિની-ગુલ્મા. આવું વર્ણન છે, પ્રખર જાણકારો ને સમજાય તેવું છે....

વૈમનિક શાસ્ત્ર એ 20 મી સદીના પ્રારંભિક એરોનોટિક્સ પરનો સંસ્કૃત ગ્રંથ છે, જેને માનસિક ચેનલ દ્વારા, "ભગવાનનો રથ", વિમણાના નિર્માણ વિશે કથિત રીતે પ્રાપ્ત થાય છે. આ 1952 માં જી.આર. જોસેર દ્વારા જાહેર થયું હતું, જેમના અનુસાર તે એક પંડિત સુબ્બરૈયા શાસ્ત્રી દ્વારા લખવામાં આવ્યું હતું, જેમણે તેને 1918–1923 માં નિર્ધારિત કર્યો હતો.  એક હિન્દી અનુવાદ 1959 માં પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો હતો, જેનો 1973 માં અંગ્રેજી અનુવાદ સાથેનો સંસ્કૃત પાઠ હતો. તેમાં 8 અધ્યાયમાં 3000 શ્લોક છે.  સુબ્બરૈયા શાસ્ત્રીએ આક્ષેપ કર્યો છે કે આ સામગ્રી તેમને મહર્ષિ ભારદ્વાજાએ આપી હતી. ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ  સાયન્સ, બેંગ્લોરમાં 1974 માં એરોનોટિકલ અને મિકેનિકલ એન્જિનિયરિંગના અધ્યયનમાં તારણ કાઢ્યું હતું કે ટેક્સ્ટમાં વર્ણવેલ વિમાન "નબળી વાત" હતી અને લેખકએ એરોનોટિક્સ વિશે સંપૂર્ણ સમજનો અભાવ દર્શાવ્યો હતો...

યજુર્વેદ, મહાભારત, સમરંગના સુત્રાધાર, ઋગ્વેદ, રામાયણ જેવા સંસ્કૃત ગ્રંથોમાં વર્ણવેલ મંદિર અથવા મહેલથી માંડીને પૌરાણિક ઉડતી મશીનો સુધીના ઘણા અર્થો સાથે વિમાન એ એક શબ્દ છે.  પૃથ્વીના વાતાવરણની અંદર ઉડાન ભરવામાં સમર્થ હોવા સાથે, વિમાનસ પણ અવકાશમાં મુસાફરી કરી અને પાણીની નીચે મુસાફરી કરી શકશે તેમ કહેવામાં આવ્યું.  વિમાન, વિવિધ આકાર અને કદના અને બે કે તેથી વધુ એન્જિનવાળા, ઘોર શસ્ત્રોથી સજ્જ આધુનિક ઉડતી મશીનો હતા, અને તેમનો ઉપયોગ સામાન્ય મુસાફરી અને પરિવહન માટે કરવામાં આવતો હતો, તેમનો મુખ્ય હેતુ યુદ્ધ હતો.  વિમાનસ ક્વિક્સીલ્વરની સહાયથી અને એક મહાન વિકાર પવનની સહાયથી મહાન ઉંચાઈ પર ઉડી શકે છે...
     
             આ વિમાન સ્પષ્ટ રૂપે વિશાળ અંતરની મુસાફરી કરી શકે છે અને ઉપરથી, નીચે તરફ અને આગળ દાવપેચ કરી શકે છે.  કેટલાક વિમાન રકાબી આકારના હતા જ્યારે કેટલાક સિગાર આકારના હતા.  વિમાન - જેને ઘણીવાર ચમકતી ફ્લાઇંગ કાર અથવા આકાશી કાર તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે - તે એક પ્રકારનો લટકતો ભાગ વિમાન ગૃહમાં રાખવામાં આવ્યો હતો.  વેદ, પ્રાચીન હિન્દુ કવિતાઓ, બધા ભારતીય ગ્રંથોમાં સૌથી પ્રાચીન માનવામાં આવતા, વિવિધ આકારો અને કદના વિમાન વર્ણવે છે: બે એન્જિનવાળા અગ્નિહોત્રા વિમાન, વધુ એન્જિનવાળા હાથી વિમાન, અને કિંગફિશર, આઇબીસ અને બીજા પ્રકારનાં નામવાળા  અન્ય પ્રાણીઓ.  વેદ અનુસાર સૂર્ય દેવ અને ઇન્દ્ર દેવ અને અન્ય ઘણા વૈદિક દેવતાઓ પ્રાણીઓ, સામાન્ય રીતે ઘોડાઓ દ્વારા ખેંચાતા દર્શાવવામાં આવતા ઉડ્ડયનવાળા રથો દ્વારા પરિવહન કરવામાં આવે છે...

            પ્રાચીન વિજ્ઞાન, ઇતિહાસ, ધર્મ, પ્રવાસ, સમાચાર, પુરાણો, રહસ્ય વધુ પ્રાચીન વિજ્ઞાન અને તકનીક પ્રાચીન વિજ્ઞાન અને તકનીક વિમાન દ્વારા એક વિમાન એ એક શબ્દ છે જેનો અર્થ સંસ્કૃત ગ્રંથોમાં વર્ણવેલ મંદિર અથવા મહેલથી પૌરાણિક ઉડતી મશીનો સુધી છે.  યજુર્વેદ, મહાભારત, સમરાંગના સુત્રાધાર, ઋગવેદ, રામાયણ અને તે પણ પૃથ્વીના વાતાવરણની અંદર ઉડાન ભરવામાં સમર્થ હોવા સાથે, વિમાનસ પણ અવકાશમાં મુસાફરી કરી અને પાણીની નીચે મુસાફરી કરી શકશે તેમ કહેવામાં આવ્યું છે.. વિમાન, વિવિધ આકાર અને કદના અને બે કે તેથી વધુ એન્જિનવાળા, ઘોર શસ્ત્રોથી સજ્જ આધુનિક ઉડતી મશીનો હતા, અને તેમનો ઉપયોગ સામાન્ય મુસાફરી અને પરિવહન માટે કરવામાં આવતો હતો, તેમનો મુખ્ય હેતુ યુદ્ધ હતો.  વિમાનસ ક્વિક્સીલ્વરની સહાયથી અને એક મહાન વિકાર પવનની સહાયથી મહાન ઉંચાઈ પર ઉડી શકે છે.  આ વિમાન સ્પષ્ટ રૂપે વિશાળ અંતરની મુસાફરી કરી શકે છે અને ઉપરથી, નીચે તરફ અને આગળ પાછળ દાવપેચ કરી શકે છે.  કેટલાક વિમાન રકાબી આકારના હતા જ્યારે કેટલાક સિગાર આકારના હતા.   વિભીષણ, કે જેમણે રામને સલાહ આપી કે વિમાનનો ઉપયોગ કરીને વધુ સમય ગુમાવ્યા વિના પાછા ઘરે  (અયોધ્યા) જાવ...

       મહાકાવ્યના લેખકે પૃથ્વીના હવાઈ દૃષ્ટિકોણનું ગ્રાફિક વર્ણન આપ્યું હતું કારણ કે વિમાન ઉપખંડમાં અયોધ્યા જતા હતા ત્યારે પ્રવાસ કર્યો હતો.  વર્ણન એટલું સચોટ હતું કે કેટલાકના મતે તે ઉપખંડના હવાઈ દૃષ્ટિકોણને અનુરૂપ છે જે બાહ્ય અવકાશ બનાવે છે.  ભવભૂતિના મહાવીરમાં, આઠમી સદીના જૈન ગ્રંથો, જૂના ગ્રંથો અને પરંપરાઓથી પ્રાપ્ત થાય છે, “એક હવાઈ રથ, પુષ્પક, ઘણા લોકોને અયોધ્યાની રાજધાનીમાં પહોંચાડે છે.  આકાશમાં રાતની જેમ અંધકારમય, પણ પીળાશ પડતાં ઝગમગાટથી બત્તીઓ દ્વારા તેને બહાર કાઢવામાં આવ્યો છે ”એ સ્પષ્ટ છે કે પ્રાચીન ભારતીયો આ વિમાનમાં, આખા એશિયામાં, એટલાન્ટિસમાં સંભવત; ઉડાન ભરીને ઉડ્યા હતા;  અને તે પણ, દેખીતી રીતે, દક્ષિણ અમેરિકામાં.  પાકિસ્તાનના મોહેંજો-દરોમાં મળી રહેલ લખાણ ઇસ્ટર આઇલેન્ડ પર મળી રહેલ લખાણ જેવું રોંગો-રોંગો લેખન કહેવાય છે.  એલોરા ગુફાઓમાં દર્શાવવામાં આવેલ એક વિમાન મહાભારત્માં, અસૂર માયા નામના વ્યક્તિ પાસે પરિમાણમાં બાર હાથ લાંબો માપદંડ ધરાવતું એક વિમાન હતું, જેમાં ચાર મજબૂત પૈડાં હતા.  મહાભારતમાં લાઈટનિંગ દ્વારા ઉડતા રથના ઉપયોગનો પણ ઉલ્લેખ છે, જે સૂર્યમંડળમાં અને તેનાથી આગળના અંતર સુધી ઉડાન ભરવામાં સક્ષમ છે. 

  👉 દ્વારકા પર હુમલો કરવા માટે ઉડતી મશીનનો ઉપયોગ કરીને રાજા સલ્વાએ કેવી રીતે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ તેની સાથે લડ્યા હતા અને ઉડતી મશીનનો નાશ કર્યો હતો તેના વર્ણન પણ છે.  મહાભારતમાં રસપ્રદ વાત એ છે કે આપણે પ્રાચીન ભારતીય દેવતાઓના ભયંકર શસ્ત્રો વિશે પણ માહિતી મેળવીએ છીએ કે જે આપણા વર્તમાન સમયના જ્ઞાનના પ્રકાશમાં, અણુશસ્ત્રોની જેમ અસ્વસ્થ અવાજ કરે છે.   સમરંગના સુત્રાધાર તરીકે ઓળખાતી રચનામાં 230 સ્તંભો છે જે વિમાનમાં સમર્પિત છે.  તે ઉડાનના દરેક સંભવિત પાસાને વિગતવાર વર્ણવે છે.  ભારતના મૈસૂરમાં આંતરરાષ્ટ્રીય એકેડેમી ઓફ સંસ્કૃત સંશોધનએ આ પ્રાચીન ગ્રંથોનો અભ્યાસ હાથ ધર્યો હતો અને ‘એરોનોટિક્સ, પ્રાગૈતિહાસિક ભૂતકાળમાંથી એક હસ્તપ્રત’ નામના પુસ્તકમાં તેના તારણો પ્રકાશિત કર્યા હતા. 
          નીચે 📃 કેટલાક અનુવાદિત અવતરણો આપ્યા છે: ‘પૃથ્વી પર કે જળ કે હવાથી - પક્ષીની જેમ પોતાના બળથી આગળ વધી શકે તેવા વિમાનને વિમાન કહેવામાં આવે છે.  જે આકાશમાં ઠેર-ઠેર મુસાફરી કરી શકે છે તેને જૂના ઋષિ દ્વારા વિમાન કહેવામાં આવે છે. '' શરીર મજબૂત અને ટકાઉ હોવું જોઈએ અને હળવા લાકડાથી બનેલું હોવું જોઈએ [લાખા-દરુ], પાંખો સાથે વિમાન પક્ષી જેવું આકારનું છે  વિસ્તરેલું [મહાવીંગા].  તેની અંદર પારો એન્જિન મૂકવું આવશ્યક છે, તેના નીચેના લોખંડથી બનાવેલું ગરમ ​​ઉપકરણ ’.  ‘મોટા હસ્તકલા [દારુ-વિમાન] માં, કારણ કે તે ભારે બાંધવામાં આવ્યું છે, [અલાગુ], પારાના ચાર મજબૂત કન્ટેનર આંતરિકમાં બાંધવા જોઈએ.  જ્યારે આ લોખંડના કન્ટેનરમાંથી અંકુશિત આગ દ્વારા ગરમ થાય છે, ત્યારે વિમાન પારા દ્વારા વીજળીની શક્તિ ધરાવે છે.  લોખંડના એન્જિનમાં પારાથી ભરવા માટે યોગ્ય રીતે વેલ્ડિંગ સાંધા હોવા આવશ્યક છે, અને જ્યારે આગ ઉપરના ભાગોમાં હાથ ધરવામાં આવે છે, ત્યારે તે સિંહની ગર્જનાથી શક્તિ વિકસાવે છે.  પારામાં સુષુપ્ત ઉર્જાના માધ્યમથી, ડ્રાઇવિંગ વાવંટોળ ગતિમાં ગોઠવવામાં આવે છે, અને વિમાનની અંદર બેઠેલ પ્રવાસી હવામાં મુસાફરી કરી શકે છે, આકાશમાં મોતી જેવું લાગે છે તે અંતર સુધી.  વિમાનના ચાર વિભિન્ન પ્રકારો 1875 માં, વૈમનિકા શાસ્ત્ર, ઋષિ ભારદ્વાજ દ્વારા લખાયેલ એક પ્રાચીન ભારતીય લખાણ, તેના સ્ત્રોત તરીકે પણ જૂના ગ્રંથોનો ઉપયોગ કરીને, ભારતના એક મંદિરમાં ફરીથી શોધાયો.  તેમાં વિમાનની કામગીરી સાથે કામ કર્યું હતું અને તેમાં સ્ટીઅરિંગ, લાંબી ફ્લાઇટ્સ માટેની સાવચેતી, તોફાન અને લાઈટનિંગથી એરિશીપ્સનું રક્ષણ અને મુક્ત ઉર્જા સ્ત્રોતમાંથી ડ્રાઇવને કેવી રીતે "સોલર ઉર્જા" પર સ્વિચ કરવું તે અંગેની માહિતી શામેલ છે, જે "ગુરુત્વાકર્ષણ વિરોધી" જેવા લાગે છે.” : વિમાન - ભગવાનનો ઉડતો રથ પાછળથી 1895 માં શિવકુર બાપુજી તલપડે, એક હિન્દુ વિજ્ઞાનીએ એક પ્રાચીન લખાણની સૂચનાઓના આધારે, ઉડતી મશીન - મારુત્સાખા નામના નિર્માણનો પ્રયાસ કર્યો, જે પૃથ્વી પર તૂટી પડતા પહેલા 1800 ફુટનો પ્રવાસ કર્યો હતો. 

       વૈમનિકા શાસ્ત્રને પંડિત સુબ્બરૈયા શાસ્ત્રી (1866–1940) દ્વારા ફરીથી લખવામાં આવ્યો હતો, જેમણે 1918-1923 ના વર્ષો દરમિયાન તેને નિર્ધારિત કર્યો હતો. વૈમનિક શાસ્ત્ર મુજબ, પ્રાચીન ગ્રંથોના વિમાન ખરેખર સાચા એરોડાયનેમિક ઉડતી મશીનો હતા.  ટેક્સ્ટમાં આ અતૂટ મશીનોના નિર્માણની વિગતો તેમજ અનેક રહસ્યો શામેલ છે, જેમ કે મશીનોને અદ્રશ્ય ફેરવવું, તેમને ગતિહીન બનાવવું, અને  દુશ્મનોને ચેતના ગુમાવવાનું કારણ બને છે અથવા તેમના વિમાનોની અંદરના ફોટોગ્રાફ્સ જેવી અલૌકિક ક્ષમતાઓ છે.  તેનું બાંધકામ, પારો વમળ એન્જિન આજે બનાવવામાં આવી રહેલા આયન એન્જિનોનું અગ્રદૂત.  આ ટેક્સ્ટનું હિન્દીમાં 1959 માં અને ત્યારબાદ 1973 માં અંગ્રેજીમાં ભાષાંતર કરવામાં આવ્યું હતું. અજાણ પુરુષો દ્વારા લખાયેલ છઠ્ઠા પુસ્તક, સમ્રાટ અશોક દ્વારા સ્થાપિત એક ગુપ્ત સમાજ, જેમાં ગ્રેવીટીયનનું રહસ્ય હતું.  આ પુસ્તક, ઇતિહાસકારો માટે જાણીતું છે, પરંતુ ખરેખર તેમના દ્વારા જોયું નથી, તે મુખ્યત્વે "ગુરુત્વાકર્ષણ નિયંત્રણ" સાથે કામ કરે છે.  તે સંભવત હજી પણ ક્યાંક આસપાસ છે, તેને ભારત, તિબેટ અથવા અન્યત્ર (કદાચ ઉત્તર અમેરિકામાં પણ ક્યાંક) ગુપ્ત પુસ્તકાલયમાં રાખવામાં આવ્યું છે.  અશોકે કામ ગુપ્ત રાખ્યું કારણ કે તેમને ડર હતો કે આ માણસો દ્વારા પ્રગટ  વિજ્ઞાનનો ઉપયોગ યુદ્ધના દુષ્ટ હેતુ માટે કરવામાં આવશે.  “નવ અજાણ્યા માણસો” એ કુલ નવ પુસ્તકો લખ્યા, સંભવત. દરેક પુસ્તકોમાં  એવો દાવો કરવામાં આવે છે કે થોડા વર્ષો પહેલા ચીનીઓએ લ્હાસા, તિબેટના કેટલાક સંસ્કૃત દસ્તાવેજો શોધી કાઢયા હતા અને તેમને અનુવાદ માટે યુનિવર્સિટીમાં મોકલ્યા હતા.  યુનિવર્સિટીના પ્રો. ડૉ. રુથ રેનાએ તાજેતરમાં કહ્યું હતું કે દસ્તાવેજોમાં ઇન્ટરસ્ટેલર સ્પેસશીપ બનાવવા માટેની દિશાઓ શામેલ છે!  થોડા વર્ષો પહેલા, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની સૈન્ય દ્વારા અફઘાનિસ્તાનની ક્યાંક ગુફામાં મળી આવેલા વિમાનના ઇન્ટરનેટ પર અહેવાલો પ્રકાશિત થયા હતા.  તેટલું જ અકલ્પનીય છે, તેવું લાગે છે....

આવી પ્રાચીન ટેકનિક આપણા IIT નાં વિદ્યાર્થીઓને શીખવવી જોઈએ...

સંશોધનની ગુણવત્તા જાળવવાની છે, દર વર્ષે દેશમાં 40૦,૦૦૦ પીએચડી ધારકો ઉત્પન્ન થાય છે, તેમનું સંશોધન માર્કસ સાથે મેળ ખાતું નથી. આ દિવસોમાં સંશોધન પેપર ખરીદવું પણ ખૂબ જ સરળ છે...

વિદ્યાર્થીઓને કેમ શીખવવામાં નથી આવતું! કે રાઈટ બંધુઓ પહેલાં, શિવાકર બાબુજી તલપડે નામના ભારતીયએ વિમાનની શોધ સૌથી પહેલા કરી હતી?  આ વ્યક્તિએ વિમાનની શોધ રાઈટ બ્રધર્સના આઠ વર્ષ પહેલાં કરી હતી. વિદ્યાર્થીઓએ આઈઆઈટીમાં આ વસ્તુઓથી માહિતગાર કરવા જોઇએ કે નહીં !!??? તેઓ ને ખબર હોવી જોઈએ કે, ભારતીય ગ્રંથોમાં સૌથી પ્રાચીન વેદ અનેક દેવતાઓનો ઉલ્લેખ કરે છે કે જેમને જાનવરો દ્વારા ચાલતા પૈડાવાળા રથો પર લઈ જવાતુ હતું. તે જાનવર સામાન્યતઃ ઘોડા હતા, પરંતુ આ રથ પણ ઉડી શકતા હતાં. ઋગ્વેદમાં વિશેષ રૂપથી "યાંત્રિક પક્ષીઓ"નો ઉલ્લેખ છે...

©️®️

🎯 Writer : Prof.Dr.Vaibhavi Trivedi 

🎯 Matusri Shantaben arts College 

 

👉 Image courtesy : Google 

 👉 Notice📖

The translator is configured on the web version for your convenience, so that you can translate and read your favorite articles in your native language....

Chakravyuh in the Mahabharata

મહાભારતમાં ચક્રવ્યુહની રચના :

        ભારતીય મહાકાવ્ય મહાભારતમાં મહાન કુરુક્ષેત્ર યુદ્ધના કેટલાક ભાગોનું સ્પષ્ટ વર્ણન કરવું
જે ભાગો અસાધારણ છે અને મને આકર્ષે છે, તે મારું એક લાંબા સમયનું સ્વપ્ન રહ્યું છે...

અઢાર નો મહત્વ પૂર્ણ આંકડો :
   
         18 દિવસ યુદ્ધનો સમયગાળો
         18 લોકો દ્વારા યુદ્ધનું નિર્માણાધીન કાર્ય
         18 ગીતાજીના અધ્યાય
         18 ઔક્ષોહિણી સેના
    
            આ યુદ્ધ, જે 18 દિવસના ગાળામાં બને છે, તે સમગ્ર મહાકાવ્યના લગભગ એક તૃતીયાંશ ભાગને આવરી લે છે અને યુદ્ધની તૈયારીઓ, મોટા ખેલાડીઓ, યુદ્ધ રચનાઓ અને મહાકાવ્ય વિશે ઉંડાણપૂર્વકની વિગતો મેં મેળવવા પ્રયત્ન કર્યો છે...

મધ્ય અને દક્ષિણ એશિયામાં વર્તમાન સમય નાં કુલ ૧૪ દેશોના સૈન્ય તે સમયે મહાભારતના મહાયુદ્ધ માં સંમિલિત હતાં (ભારત, પાકિસ્તાન, અફઘાનિસ્તાન, કઝાકિસ્તાન, ઉઝબેકિસ્તાન, ઈરાન, ઈરાક, સિરિયા, નેપાળ, તિબેટ, ભુટાન, બાંગ્લાદેશ, મ્યાનમાર, શ્રીલંકા).

કુલ ૧૮ ઔક્ષોહિણી નું સમુદ્ર સમાન વિશાળ સૈન્ય હતું...

💠👉 પાંડવો બાજુ બચેલા યોદ્ધા (યુદ્ધ સમયે તેમની ઉમર) : -

૧. વાસુદેવ શ્રી કૃષ્ણ (વય ૮૯ વર્ષ, ૪ મહિના)

૨. સાત્યિકિ ( વય 85 વર્ષ )

૩. ધર્મરાજા યુધિષ્ઠિર (વય ૯૧ વર્ષ)

૪. ગદાધર ભીમસેન (વય ૯૦ વર્ષ)

૫. ધનુર્ધર અર્જુન (વય ૮૮ વર્ષ, ૯ મહિના = ૮૯ વર્ષ)

૬. ત્રિકાળજ્ઞાની સહદેવ (વય ૮૮ વર્ષ)

૭. બુદ્ધિશાળી નકુલ (વય ૮૮ વર્ષ)

૮. યુયુત્સુ (વય ૯૦ વર્ષ)

💠👉 કૌરવ બાજુ બચેલા યોદ્ધા (યુદ્ધ સમયે તેમની ઉમર) : -

પિતામહ ભીષ્મ (વય ૧૯૧ વર્ષ)

કુલગુરુ કૃપાચાર્ય (વય ૧૭૫ વર્ષ)

ક્રુતવર્માઅશ્વત્થામાવૃષકેતુ (વય ૫૬ વર્ષ, કર્ણનો સૌથી નાનો પુત્ર)

👉 અક્ષોહિણિ સેનામાં શું હોય ?

21 હજાર આઠસો સિતેર રથ,

21 હજાર આઠસો સિતેર હાથી,

ઍક લાખ નવ હજાર ત્રણસો પચાસ પૈદલ સૈનિક

65 હજાર છસો દસ ઘોડા હોય.

21870 + 21870 + 109,350 + 65,610 = 218,700

આને 1 અક્ષોહિનિ સેના કહેવાય. આવી 11 કૌરવોની અને 7 પાંડવોની...

  

       ચક્રવ્યૂહ કેમ રચાયું! કોણે રચ્યું!? અને શા માટે!? અને એવું તો શું અટપટું આ વ્યૂહરચના અંગે હતું કે તે અસાધારણ અને આકર્ષક નું કેન્દ્ર છે!!? આવા અનેક પ્રશ્નો ઉભા થાય...

તેમાં ફક્ત બે જ વળાંક અને એક કેન્દ્ર છે જે સર્પાકાર જેવું લાગે છે (પરંતુ જો કે તે વાસ્તવિક સર્પાકાર નથી).  આ લશ્કરી વ્યૂહરચના મુજબ, લશ્કરી સંઘર્ષ સમયે કોઈ ચોક્કસ સ્થિર ઓબ્જેક્ટ અથવા ફરતા પદાર્થ અથવા વ્યક્તિને પકડી અને તેને ઘેરી લેવામાં આવે અને તેને સંપૂર્ણપણે કેદ કરી શકાય છે.  પેટર્ન બંને બાજુના બે સૈનિકોની છે જેમાં સૈન્ય ત્રણ હાથના અંતરે તેમને અનુસરે છે, સાત વર્તુળો દોરે છે અને અંતે સમાપ્ત થાય છે જે તે સ્થાન છે જ્યાં કબજે કરાયેલ વ્યક્તિ અથવા ઓબ્જેક્ટ છે.  તૈનાત કરવાના સૈનિકોની સંખ્યા અને ચક્રવ્યુહનું કદ અંદાજ મુજબ પ્રતિકાર મુજબ ગણવામાં આવે છે...
    

 
                 આ ફોર્મમાં , સંખ્યાબંધ સૈનિકો ઘટક પસાર કરતા રહે છે અને ગોળાકાર પેટર્નમાં આગળ વધતા રહે છે.  સૈનિકોનો છેલ્લો બીટ આવે ત્યાં સુધી, તેની રચનાની અવગણના કરનાર ઘટક, તેની આસપાસના સૈનિકની રચનાના છ કે સાત સ્તરની અંદર તેને પકડી લેવામાં આવે છે.  રચનાના અંતિમ સૈનિકો ચક્રવ્યુહ પૂર્ણ કરવાનું સંકેત આપે છે.  સંકેત પર, દરેક સૈનિક કે જે અત્યાર બહારની તરફ સામનો કરી રહ્યો છે, ઘટકનો સામનો કરવા માટે અંદરની તરફ વળે છે.  તે પછી જ કબજે કરેલ ઘટક તેની કેદની અનુભૂતિ કરે છે.  ચક્રવ્યુહ ગોળાકાર ક્રમમાં આગળ વધે છે અને સરળતાથી ઘટકને કેદમાં લઈ જાય છે.  ચક્રવ્યુહની રચના જમીનમાંથી ક્યારેય દેખાતી નથી.  તે બંદી લોકો માટે નિરાશાજનક પરિસ્થિતિ છે.  આ વ્યૂહરચના પ્રાગૈતિહાસિક દિવસો દરમિયાન લાગુ કરવામાં આવી હતી.  જો ઘટક ભારે રક્ષિત હોય તો પણ તે ચક્રવ્યુહની જાળીથી છટકી શકતો નથી.

            જયદ્રથની રક્ષા માટે બીજા જ દિવસે પદ્મવિહ (ચક્રવ્યુહનો એક સૂક્ષ્મ ભિન્નતા) ની રચના કરવામાં આવી.  મહાભારતના 14 માં દિવસે જયદ્રથની હત્યા કરવામાં નિષ્ફળ ગયા તો અર્જુને આત્મવિલોપનનું વ્રત લીધું.  જયદ્રથને અર્જુનના ક્રોધથી બચાવવા માટે પદ્મવિહ  (ગાડીની રચના) અને સૂચિવિહુહ (સોયની રચના) નું સંયોજન રચાયું.  મહાકાવ્ય મુજબ ત્રણ માહોલ લાંબી છે!  અર્જુને તેમાંથી 2 વ્યાયુઓનો ભંગ કર્યા પછી પણ, એકલા છેલ્લા ભાગમાં અર્જુન અને જયદ્રથ વચ્ચે એક લાખ ઘોડેસવારો, સાઠ હજાર રથ, 21000 પગ-સૈનિકો(પાયદળ) અને ચૌદ હજાર હાથીઓ ઉભા હતા!

     

         ચક્ર એટલે "સ્પિનિંગ વ્હીલ" અને "વ્યૂહ" એટલે રચના.  તેથી, ચક્રવ્યુહ એટલે સૈનિકોની આશ્ચર્યજનક ગોઠવણી જે કાંતણ ચક્રના રૂપમાં આગળ વધતી રહે છે.  સૈનિકોનું પરિભ્રમણ ઘડિયાળોમાં જોવા મળતા સ્ક્રુના હેલિક્સ સાથે ખૂબ સમાન છે.  ચક્રવ્યુહ એ બહુ-સ્તરની રક્ષણાત્મક રચના છે જે ઉપરથી જોવામાં આવે ત્યારે ડિસ્ક જેવું લાગે છે. દરેક અંદરના સ્તરની પોઝિશન પરના લડવૈયાઓ લડવાની કઠિન  સ્થિતિમાં હોય છે, આ રચનાનો ઉપયોગ દ્રોણાચાર્ય દ્વારા કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધમાં કરવામાં આવ્યો હતો, કે જે ભીષ્મ પિતામહના પતન પછી કૌરવ સૈન્યના કમાન્ડર-ઇન-ચીફ બન્યા હતા...

"વાસ્તવિક" ભુલભુલામણીની જેમ, શરૂઆતથી જ અંદરથી ફેરવાય છે, પાછળ અને બહાર જાય છે અને અચાનક કેન્દ્રમાં આવે છે.  આ પણ પાથ ક્રમમાં વ્યક્ત થયેલ છે: 3 - 2 - 1 - 4 - 5 - 6.

              ચક્રવ્યુહમાં ભંગ કરવો, ચક્રવ્યૂહમાં પ્રવેશ કરવો અને થાક્યા વિના કેન્દ્રમાં પહોંચવું, એ એક યોદ્ધાની જરૂર હોવી જોઈએ જેથી તે ટૂંકો સંભવિત માર્ગ શોધી શકે, તેમજ તે તેને કેન્દ્ર તરફ જવાના માર્ગની સાથે યોદ્ધાઓની કુશળતામાં ખરેખર શ્રેષ્ઠ હોવાની માંગ કરે છે. એટલે કે કેન્દ્રમાં પહોંચવા માટે રસ્તાની મુસાફરી કરતાં કેન્દ્રમાં પહોંચવા માટે એકને સ્તરોમાં તૂટી જવું જરૂરી છે.  મોટાભાગના યોદ્ધાઓ તેની સામે સૈનિકની હત્યા કરીને સ્તરનો ભંગ કરવાનો વિચાર કરશે.  લાંબા સમય સુધી યોદ્ધાએ સફળતાપૂર્વક સૈનિકોને તેની સામે સફળતાપૂર્વક મારી નાખ્યા છે, તેનું સ્થાન તરત સૈનિકો દ્વારા જમણી તરફ આવરી લેવામાં આવશે.  તેથી, યોદ્ધાએ તેના ઘોડા અથવા ચાર્રીઅર પર પડનો ભંગ કરવાનો પ્રયાસ કરતાં પહેલાં, તે પહેલાની જગ્યા ખાલી કરાવતી જગ્યા પહેલેથી જ તાત્કાલિક સૈનિકોના જૂથ દ્વારા કબજે કરવામાં આવી હતી, જેનાથી ભંગ અશક્ય થઈ ગયો હતો.  તેથી, પડકારરૂપ અને જીવલેણ ચક્રવ્યુહનો ભંગ કરવાનો પ્રયાસ કરતી વખતે મોટાભાગના બિનઅનુભવી લડવૈયાઓએ પોતાનો જીવ ગુમાવ્યો હતો.

           ચક્રવ્યુહ તે તેની ધરી સાથે દરેક સ્તરને જુદી જુદી ગતિએ વૈકલ્પિક દિશામાં ફેરવે છે અને તેને એક મહાન રક્ષણાત્મક રચના બનાવે છે.  આટલી સુઆયોજિત રચના છતાં, અર્જુને તેની આશ્ચર્યજનક કુશળતા, પરાક્રમ અને કૃષ્ણની દ્રોહી સહાયથી દિવસના અંતે જયદ્રથનો વધ કર્યો.  ચક્રવ્યુહ રચના એ તોફાન જેવી જ છે જે સામનો કરેલી દરેક વસ્તુનો નાશ કરવા માટે યુદ્ધના ક્ષેત્રમાં ફરે છે.  તેથી, વિપક્ષ ફક્ત પાછળ બેસી શકતો નથી અને ચક્રવ્યુહની પ્રગતિ રોકવા માટે ઝડપથી કોઈ વ્યૂહરચના ઘડી કાઢવાની જરૂર રહે છે.  ચક્રવ્યુહમાં પાયદળ, ઘોડેસવાર અને આર્ચર્સનોની ભૂમિકા સખ્તાઇથી છવાયેલી હતી જેથી આવનારા રથને સ્તરને સરળતાથી ભંગ ન થવા દે.  તેથી, ફરતી રચનાની માનસિક અસરને કારણે હજારો સૈનિકો પ્રમાણમાં ટૂંકા ગાળામાં માર્યા ગયા હતા.

📌 અભિમન્યુ : 

પાંડવ અર્જુન અને સુભદ્રાનો પુત્ર, શ્રીકૃષ્ણ-બલરામનો ભાણેજ અને સોમપુત્ર સુવર્ચા કે વર્ચાનો અવતાર. અમુક માન્યતા અનુસાર એ કોઈ અસુર કે દાનવનો અવતાર નહોતો. એ ‘દીર્ઘબાહુ, મહાબળવાન, સુંવાળા અને વાંકડિયા કેશવાળો, વૃષભ જેવી આંખોવાળો, નૂતન શાલવૃક્ષ જેવો ઊંચો, મદઝરતા માતંગ જેવો પરાક્રમી, શત્રુદમન કરનાર નરશ્રેષ્ઠ’ હતો. અર્જુનનો એ પુરુષશ્રેષ્ઠ પુત્ર નિર્ભય અને મન્યુમાન (સાહસિક) હતો તેથી તેનું નામ અભિમન્યુ પાડ્યું.

બાળપણથી જ અભિમન્યુ શ્રીકૃષ્ણ અને પાંડવોને અતિશય વહાલો. શ્રીકૃષ્ણે તેની જાતકર્માદિ સંસ્કારોની સર્વ શુભક્રિયાઓ કરી હતી. પિતા અર્જુને તેને શાસ્ત્રજ્ઞાન અને શાસ્ત્રવિદ્યાનું વિશિષ્ટ શિક્ષણ આપીને યુદ્ધકળામાં નિષ્ણાત બનાવ્યો હતો. પાંડવો વનવાસમાં હતા ત્યારે પ્રદ્યુમ્ને પણ તેને તાલીમ આપેલી. આને લીધે અભિમન્યુ નાની વયમાં જ ‘રથયૂથપયૂથપ’ – રથના યૂથપતિઓનો પણ યૂથપતિ, મહાસેનાધિપતિ થયેલો. અભિમન્યુએ દ્રૌપદીના પુત્રોને, પોતાના ભાઈઓને, અતન્દ્રિતપણે તાલીમ આપીને કેળવેલા.

અભિમન્યુ સર્વગુણસંપન્ન હતો. એ ‘‘ધૈર્યમાં યુધિષ્ઠિર જેવો, વીરોચિત કર્મમાં ભીમસેન જેવો, પરાક્રમ તેમજ વિદ્વત્તામાં અર્જુન જેવો, વિનયમાં નકુલ અને સહદેવ જેવો; અને શૌર્ય, વીર્ય, રૂપ, આકૃતિ અને ઉત્તમ ચારિત્ર્યમાં શ્રીકૃષ્ણ જેવો હતો.’’ શ્રીકૃષ્ણ અને બલરામને બહુ જ પ્રિય. બલરામે તેને રૌદ્ર ધનુષ્ય આપેલું.

મહાભારતના યુદ્ધમાં એણે તેર દિવસ અપ્રતિમ પરાક્રમ કરેલું. યુદ્ધના તેરમા દિવસે દ્રોણાચાર્ય બીજો મોરચો ખોલી અર્જુનને ત્યાં લડવા ખેંચી ગયા. તે પછી પાંડવોની સામે ચક્રવ્યૂહ રચ્યો. તે જોઈને ધર્મરાજ ચિંતાગ્રસ્ત થઈ ગયા ત્યારે યુધિષ્ઠિરના કહેવાથી અભિમન્યુએ ચક્રવ્યૂહ ભેદવાનું મહાકાર્ય માથે લીધું. એને ચક્રવ્યૂહ ભેદવાનું જ જ્ઞાન હતું, બહાર નીકળવાનું નહોતું. છતાં સાહસિક અભિમન્યુ જરા પણ ગભરાયો નહિ. ‘‘સારથિ ! શત્રુસૈન્ય મારી સોળમી કળાને પણ લાયક નથી. મારા મામા જગજ્જેતા વિષ્ણુ શ્રીકૃષ્ણ અથવા પિતાજી અર્જુન કદાચિત્ યુદ્ધમાં સામે આવી જાય તોપણ મને ભય લાગે નહિ.’’ એમ સારથિને આદેશ આપીને એણે ચક્રવ્યૂહ ભેદી નાખ્યો. દ્રોણાચાર્યની સેનાની હરોળો અસ્તવ્યસ્ત કરી નાખીને એમાં પ્રવેશ્યો. કર્ણ સહિત અનેક મોટા સેનાનીઓને જેર કર્યા કે ભગાડ્યા, કેટલાકનો વધ કર્યો. એમ કરતાં તે કૌરવી સેનામાં દૂર ચાલ્યો ગયો. ભીમસેન આદિ પાંડવ સેનાનીઓ સરળતાથી પોતાની પાસે આવી શકે તે માટે તેણે માર્ગ સાફ રાખેલો; પરંતુ શંકરે આપેલા વરદાનના પ્રભાવે જયદ્રથે ભીમ સહિત પાંડવ સૈન્યને અભિમન્યુની કુમકે જતાં રોકી લીધું. અહીં મહાપરાક્રમી અભિમન્યુને દ્રોણે એકલો પાડી દીધો. અધર્મયુદ્ધ આરંભ્યું. દ્રોણ, કૃપ, કર્ણ, અશ્વત્થામા, કૃતવર્મા અને બૃહદબ એ છ મહારથીઓ એકલા અભિમન્યુ સામે લડવા લાગ્યા. એને રથહીન અને શસ્ત્રહીન કરી નાખ્યો. એકલવીર અભિમન્યુને ભીમાદિની કુમક પહોંચી શકી નહિ. તે છતાં એણે રથનું ચક્ર ઉઠાવ્યું અને જાણે શ્રીકૃષ્ણનું અનુકરણ કરતો હોય એમ, એ સાહસથી લડવા લાગ્યો. ચક્ર તૂટતાં એણે ગદા ઉઠાવી. દુ:શાસનના પુત્ર સાથે એને ગદાયુદ્ધ થયું. બંને ભોંય પટકાયા. ત્યાં તો લાંબા સમય સુધી અનેક મહારથીઓની સાથે યુદ્ધ કરીને શ્રાન્ત થયેલો અભિમન્યુ પુન: ઊભો થાય તે પહેલાં દુ:શાસનના પુત્રે ઊઠીને એના મસ્તક ઉપર ગદાનો પ્રહાર કર્યો. અભિમન્યુ ચેતનરહિત થયો. સોમનો પુત્ર હોઈ સોમમાં ભળી ગયો.

વિરાટરાજાની કન્યા ઉત્તરા તેની પત્ની. એના મૃત્યુ સમયે ઉત્તરા ગર્ભવતી હતી. એનો પુત્ર પરીક્ષિત. પરીક્ષિતને લીધે પુરુવંશને નવજીવન મળ્યું, તેથી અભિમન્યુ પાંડવોનો વંશકર કહેવાયો છે.

અભિમન્યુના રથના ઘોડા પીળા રંગના અને એની ધ્વજા ઉપર કર્ણિકાર વૃક્ષનું ચિહન હતું. એના સારથિનું નામ સૌમિત્ર.

👉💠 મહાભારત: અભિમન્યુ સાથે ચક્રવ્યુહ ...

             ચક્રવ્યુહની રચનાનો સ્તર સામાન્ય રીતે, ત્યાં સાત સ્તરો હતા, સ્તર 7 સૌથી મજબૂત સૈનિકોનો સમાવેશ કરેલો આંતરિક સ્તર છે.  યુધિષ્ઠિરને પકડવા યુદ્ધના 13 મા દિવસે લશ્કરી વ્યૂહરચનાકાર ‘દ્રોણાચાર્ય’ દ્વારા ચક્રવ્યુહની રચના કરવામાં આવી હતી.  જ્યારે ઓછી સંખ્યામાં સૈનિકો દ્વારા રચાય છે, ત્યારે તે ચારે બાજુથી વિરોધથી સહેલાઇથી ઘેરાયેલો હોય છે અને બહારના દૃષ્ટિકોણથી કચડી શકાય છે.  વિરોધી લડવૈયાઓને મહત્તમ નુકસાન પહોંચાડવા અથવા દુશ્મનના કુશળ યોદ્ધાઓ દ્વારા કરવામાં આવેલા હુમલાઓનો બચાવ કરવા માટે, નબળા અને મજબૂત યોદ્ધાઓ દરેક સ્તરોમાં વ્યૂહાત્મક રીતે મૂકવામાં આવે છે.  તદુપરાંત, અર્જુને તેની આજુબાજુના દરેકને નષ્ટ કરવા માટે બધા દિવ્યસ્ત્ર હતા અને જો તે તેમાં પ્રવેશ કરે તો તે કૌરવોમાં મોટા પ્રમાણમાં વિનાશ સર્જી શકત.  ઉપરાંત, કૌરવ બાજુ, દ્રોણ, ભીષ્મ અને કર્ણ ચક્રવ્યુહનો ભંગ કરવાની કળા જાણતા હતા.  તેથી, વિપક્ષ ફક્ત પાછળ બેસી શકતો નથી અને ચક્રવ્યુહની પ્રગતિ રોકવા માટે ઝડપથી કોઈ વ્યૂહરચના ઘડી કાઢવાની જરૂર છે.  ચક્રવ્યુહની રચનામાં સામેલ માનવ ખર્ચ ખૂબ ખંચાયો છે, કારણ કે પ્રમાણમાં ટૂંકા ગાળામાં યુદ્ધની બંને બાજુએ ઘણા લોકો જીવ ગુમાવે છે.  તે સ્પિનિંગ ડેથ મશીન જેવું હતું જે તેના પાથ પર આવતી દરેક વસ્તુનો નાશ કરે છે. હકીકતમાં ચક્રવ્યુહની રચના મહાભારતની કથામાં ફક્ત એક જ સમય માટે થઈ હતી..

☣ 👉 ભુલભુલામણી

            દ્રોણે યુદ્ધના કેદી તરીકે પાંડવોના નેતા યુધિષ્ઠિરને પકડવાના હેતુથી યુદ્ધના 13 મા દિવસે ચક્રવ્યુહની રચના કરી.  દરેક સ્તરમાં ખુલ્લા ભાગો હોય છે જે એકદમ કુશળ યોદ્ધાઓ અને તેના અંગત સૈન્ય દ્વારા નજીકથી સુરક્ષિત કરવામાં આવ્યા હતા.  જયદ્રથની રક્ષા માટે બીજા જ દિવસે પદ્મવિહ (ચક્રવ્યુહનો એક સૂક્ષ્મ ભિન્નતા) ની રચના કરવામાં આવી.  અર્જુન અને કૃષ્ણ ચક્રવ્યુહને સફળતાપૂર્વક ભંગ કરવાની ટેકનીકને જાણતા હોવાથી, તેનો અમલ ઘણી વાર કરવામાં આવ્યો ન હતો, કારણ કે જો અર્જુન રચનાની લયને ખલેલ પહોંચાડવામાં સફળ થઈ શકે અને ગભરાટ પેદા કરી શકે તો તે રચનાની અંદર સૈનિકોને ઘણું નુકસાન પહોંચાડે છે.  ઉપરાંત, કૌરવ બાજુ, દ્રોણ, ભીષ્મ અને કર્ણ ચક્રવ્યુહનો ભંગ કરવાની કળા જાણતા હતા. 

⭕⚕ ચક્રવ્યુહ - 

ચક્રવ્યૂહ શું છે?

ચક્રવ્યૂહ (અથવા પદ્મવ્યૂહ) એ એક ખાસ પ્રકારની લશ્કરી રચના છે જેનો ઉપયોગ પ્રાચીન ભારતીય યુદ્ધમાં થતો હતો. તેનો આકાર ચક્ર અથવા કમળના ફૂલ જેવો હોય છે, જેમાં સૈનિકોના અનેક સ્તરો ગોળાકાર પેટર્નમાં ગોઠવાયેલા હોય છે. આ રચનામાં સૈનિકો સતત ગતિશીલ રહે છે, જેના કારણે દુશ્મન માટે ક્યાં હુમલો કરવો અને કેવી રીતે તોડવું તે શોધવાનું ખૂબ મુશ્કેલ બને છે.

ચક્રવ્યૂહ એવી રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે કે જો કોઈ યોદ્ધા તેમાં પ્રવેશવામાં સફળ થાય તો પણ તે સરળતાથી અંદર ફસાઈ શકે છે. ચક્રવ્યૂહમાં સફળતાપૂર્વક પ્રવેશ કરવા અને જીવંત બહાર આવવા માટે, યોદ્ધાને રચનામાં પ્રવેશવા અને બહાર નીકળવા બંને માટે ચોક્કસ વ્યૂહરચના જાણવાની જરૂર હતી. આ જ્ઞાન દુર્લભ હતું, અને પાંડવોના નાયક અર્જુન જેવા થોડા કુશળ યોદ્ધાઓ જ ચક્રવ્યૂહને કેવી રીતે તોડવું તેનું રહસ્ય જાણતા હતા.

સૌથી ભયંકર અને તેજસ્વી લશ્કરી રચના દ્રોણે યુદ્ધના કેદી તરીકે પાંડવોના નેતા યુધિષ્ઠિરને પકડવાના હેતુથી યુદ્ધના 13 મા દિવસે ચક્રવ્યુહને સમર્પિત કર્યું.  આવા જીવલેણ ચક્રવ્યુહનું છટકું હતું કે કૃષ્ણ, અર્જુન, દ્રોણ, ભીષ્મ અને પ્રદ્યુમ્ન જેવા કેટલાક પ્રતિભાશાળી યોદ્ધાઓ જ તેનામાં તૂટી પડવાનો અને બહાર આવવાનો માર્ગ જાણતા હતા.   જયદ્રથને અર્જુનના ક્રોધથી બચાવવા માટે પદ્મવયુહ, શકતવ્યાહ (ગાડીની રચના) અને સૂચિવિહુહ (સોયની રચના) નું સંયોજન રચાયું.  પાયદળ ચક્રવ્યુહના બાહ્ય સ્તરોની રચના કરી અને આંતરિક સ્તરો સશસ્ત્ર રથ અને હાથી ઘોડેસવારી દ્વારા રચાયા હતા.
        
                અર્જુન અને કૃષ્ણનો અભાવ હોવાને કારણે, ચાર પાંડવ ભાઈઓ કેવી રીતે આ રચના સામે બચાવ કરવો તે અંગે સંપૂર્ણ રીતે માહિતગાર હતા.  આથી જ કુરૂક્ષેત્ર યુદ્ધ દરમિયાન દ્રોણે સૌથી પ્રખ્યાત ચક્રવ્યુહની રચના કરી હતી, અપૂરતી જાણકારી હોવા છતાં, અભિમન્યુએ પાંડવ સૈન્યના અકસ્માત દરને રોકવા માટે પગલું ભર્યું હતું.    મહાકાવ્ય મુજબ ત્રણ માહોલ લાંબી છે!  અર્જુને તેમાંથી 2 વ્યાયુઓનો ભંગ કર્યા પછી પણ, છેલ્લા ભાગમાં અર્જુન અને જયદ્રથ વચ્ચે એક લાખ ઘોડેસવારો, સાઠ હજાર રથ, 21000 પગ-સૈનિકો અને ચૌદ હજાર હાથીઓ ઉભા હતા!  (સુચિવીહાએ બાહ્ય પદ્મવિહહ રચના બધી રીતે વિસ્તરિત કરી હતી).  જ્યારે ઓછી સંખ્યામાં સૈનિકો દ્વારા રચાય છે, ત્યારે તે ચારે બાજુથી વિરોધથી સહેલાઇથી ઘેરાયેલી હોય છે અને બહારના દૃષ્ટિકોણથી કચડી શકાય છે.  કૌરવો દ્વારા અગાઉ ઘડી કાઢેલી યોજના મુજબ, અર્જુન સંશપ્તક સાથે અભિવાદનથી વિક્ષેપિત થયો હતો અને અભિમન્યુ સાથે ચાર પાંડવો યુધિષ્ઠિરને કૌરવ યોદ્ધાઓની ચુંગલથી બચાવતા હતા.  આ જ કારણ છે કે અભિમન્યુને યોગ્ય અને તેજસ્વી હીરો તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે જેણે જીવલેણ ચક્રવ્યુહનો ભંગ કરતી વખતે પોતાનો જીવ ગુમાવ્યો.

📌 મહાભારતમાં ચક્રવ્યૂહનું મહત્વ :

મહાભારતમાં મુખ્ય ઘટના કુરુક્ષેત્ર યુદ્ધ, જે પાંડવો અને કૌરવો વચ્ચેનું એક વિશાળ યુદ્ધ છે. આ યુદ્ધના 13મા દિવસે ચક્રવ્યૂહ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. આ દિવસે, કૌરવોએ પાંડવોને ફસાવવા અને હરાવવા માટે ચક્રવ્યૂહનો ઉપયોગ યુદ્ધ યુક્તિ તરીકે કર્યો હતો.

કૌરવોના લશ્કરી સેનાપતિ દ્રોણાચાર્યની આગેવાની હેઠળ, કૌરવોની સેના, પાંડવોમાં સૌથી મોટા યુધિષ્ઠિરને પકડવા અથવા મારી નાખવા માટે ચક્રવ્યૂહનો ઉપયોગ કરવા માટે કટિબદ્ધ હતી. જો તેઓ યુધિષ્ઠિરને હરાવી શકે, તો કૌરવો માનતા હતા કે તેઓ યુદ્ધ જીતી શકે છે.

જોકે, પાંડવોના પક્ષમાં એકમાત્ર યોદ્ધા અર્જુન હતો જે આ રચનાને કેવી રીતે તોડવી તે જાણતો હતો, અને આ ચોક્કસ દિવસે, અર્જુન ખૂબ દૂર હતો, કૌરવો યોદ્ધાઓ દ્વારા યુદ્ધભૂમિના બીજા ભાગમાં લલચાવવામાં આવ્યો હતો.

            મહાભારતના 14 માં દિવસે જયદ્રથની હત્યા કરવામાં નિષ્ફળ ગયા તો અર્જુને આત્મવિલોપનનું વ્રત લીધું.  ચક્રવ્યુહ ફક્ત ફરતું નથી, પણ તેના માર્ગમાં આવતી દરેક વસ્તુનો નાશ કરવા માટે તેની કક્ષામાં ફરે છે, આમ તે ખૂબ જ આક્રમક અને વિનાશક શક્તિ બનાવે છે.  જીવલેણ સર્પાકાર રચનાની અંદર લડવું માનસિક રીતે ખૂબ નુકસાનકારક છે અને ચક્રવ્યુહનો શરીર અને મન પરની માનસિક અસર ખૂબ જ વિશાળ છે.  અભિમન્યુ એકલા હાથે તમામ લડવૈયાઓ સાથે ખૂબ જ બહાદુરીથી લડ્યો, પરંતુ આખરે કૌરવ યોદ્ધાઓના વિશ્વાસઘાત હુમલાઓ દ્વારા માર્યો ગયો.  ચક્રવ્યુહ જીવલેણ રચના જેવું લાગે છે જેમાં જીવંત રહેવા માટે સર્વોચ્ચ ક્રમની કુશળતાની જરૂર હોય છે કારણ કે આવી ક્રૂર રચનામાં ઘણા યોદ્ધાઓ સરળતાથી યુદ્ધની નૈતિકતાને ભૂલી જાય છે.

📌 અભિમન્યુની બહાદુરી

અર્જુનની ગેરહાજરીમાં, પાંડવો મુશ્કેલ સ્થિતિમાં હતા. ચક્રવ્યૂહમાં પ્રવેશવાનું થોડું જ્ઞાન ધરાવતો એકમાત્ર વ્યક્તિ અર્જુનનો પુત્ર અભિમન્યુ હતો. કુરુક્ષેત્ર યુદ્ધ સમયે અભિમન્યુ માત્ર 16 વર્ષનો હતો, પરંતુ તે પહેલાથી જ તેની બહાદુરી અને અસાધારણ લડાઈ કૌશલ્ય માટે જાણીતો હતો.

મહાભારત અનુસાર, અભિમન્યુને ચક્રવ્યૂહ વિશે ત્યારે જ ખબર પડી જ્યારે તે હજુ તેની માતાના ગર્ભમાં હતો. તેની માતા, સુભદ્રા, અર્જુનને ચક્રવ્યૂહ તોડવાની યુક્તિ સમજાવતા સાંભળી રહી હતી. જ્યારે તે ગર્ભવતી હતી, ત્યારે અર્જુન ચક્રવ્યૂહમાં કેવી રીતે પ્રવેશ કરવો તે સમજાવવાનું શરૂ કરી દીધું, પરંતુ તે તેમાંથી બહાર નીકળવાનું સમજાવે તે પહેલાં, સુભદ્રા સૂઈ ગઈ. આનો અર્થ એ થયો કે અભિમન્યુ ચક્રવ્યૂહમાં કેવી રીતે પ્રવેશ કરવો તે જાણતો હતો, પરંતુ તે કેવી રીતે બહાર નીકળવું તે વિશેનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ જાણતો ન હતો.

ચક્રવ્યૂહ તોડવા માટે તેની પાસે સંપૂર્ણ જ્ઞાનનો અભાવ હોવા છતાં, અભિમન્યુએ સ્વેચ્છાએ હુમલાનું નેતૃત્વ કર્યું. તેમના કાકાઓ, પાંડવો, ખચકાટ અનુભવતા હતા, પરંતુ તેમની પાસે કોઈ વિકલ્પ નહોતો. પોતાના પરિવાર અને પોતાની સેનાનું રક્ષણ કરવાના અભિમન્યુના દૃઢ નિશ્ચયને કારણે તેમણે ચક્રવ્યૂહમાં પ્રવેશવાનો હિંમતવાન નિર્ણય લીધો, ભલે તેઓ તેમાં રહેલા જોખમો જાણતા હતા.

📌 ચક્રવ્યૂહની અંદરનું યુદ્ધ

અભિમન્યુએ ખૂબ જ કુશળતા અને આત્મવિશ્વાસ સાથે ચક્રવ્યૂહમાં પ્રવેશ કર્યો. તે એક પ્રબળ યોદ્ધા હતો, અને પ્રવેશતાની સાથે જ તેણે કૌરવ સૈન્યના કેટલાક શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓ સામે લડવાનું શરૂ કર્યું. અભિમન્યુએ અસાધારણ શક્તિ, હિંમત અને રણનીતિ દર્શાવી, દુર્યોધનના પુત્ર લક્ષ્મણ સહિત અનેક કૌરવ યોદ્ધાઓને હરાવવામાં સફળ રહ્યો.

જોકે, જેમ જેમ અભિમન્યુ ચક્રવ્યૂહની અંદર ઊંડે સુધી લડતો રહ્યો, તેમ તેમ તેને વધુ પ્રતિકારનો સામનો કરવો પડ્યો. કૌરવોને સમજાયું કે અભિમન્યુ એક મોટો ખતરો છે, અને તેની સાથે ન્યાયી રીતે લડવાને બદલે, તેમણે કપટનો ઉપયોગ કરવાનું અને યુદ્ધના નિયમો તોડવાનું નક્કી કર્યું.

સામાન્ય રીતે, પ્રાચીન ભારતીય યુદ્ધમાં, યુદ્ધના નિયમોનું પાલન કરવાનું માનવામાં આવતું હતું. એક જ યોદ્ધા પર એક સાથે અનેક દુશ્મનો દ્વારા હુમલો કરવાનો નહોતો. પરંતુ આ કિસ્સામાં, કર્ણ, દ્રોણ, દુશાસન, કૃપા અને અશ્વત્થામા સહિત છ શક્તિશાળી કૌરવ યોદ્ધાઓએ એક જ સમયે અભિમન્યુ પર હુમલો કર્યો. આ તે સમયના નૈતિક ધોરણોની વિરુદ્ધ હતું, પરંતુ કૌરવો અભિમન્યુને રોકવા માટે ઉત્સુક હતા.

📌 અભિમન્યુનું દુઃખદ મૃત્યુ

સંખ્યામાં ઓછા હોવા છતાં, અભિમન્યુ અદ્ભુત બહાદુરીથી લડ્યો. તેણે પોતાની પાસે રહેલા દરેક શસ્ત્રનો ઉપયોગ કરીને તેના હુમલાખોરોનો સામનો કર્યો. પરંતુ જેમ જેમ લડાઈ આગળ વધતી ગઈ, તેમ તેમ કૌરવો તેના ધનુષ્ય, તલવાર અને રથ સહિત તેના શસ્ત્રોનો નાશ કરવામાં સફળ રહ્યા. અભિમન્યુ અસુરક્ષિત રહ્યો.

ભલે તે નિઃશસ્ત્ર હતો, અભિમન્યુ તેના રથના પૈડા સહિત જે કંઈ મળી શકે તેનાથી લડતો રહ્યો. પરંતુ અંતે, કૌરવોએ તેના પર કાબુ મેળવ્યો, અને અભિમન્યુ માર્યો ગયો. તેનું મૃત્યુ અન્યાયી યુક્તિઓનું પરિણામ હતું, જેણે યુદ્ધના પરંપરાગત નિયમોનો ભંગ કર્યો.

અભિમન્યુનું મૃત્યુ પાંડવો માટે એક મોટો ફટકો હતો. તે માત્ર એક પ્રિય પુત્ર અને ભત્રીજો જ નહીં, પરંતુ તેમની સેનામાં એક મુખ્ય યોદ્ધા પણ હતો. તેની હિંમત અને નિઃસ્વાર્થતાએ તેને નાયક બનાવ્યો, અને તેના દુ:ખદ અંતથી પાંડવો દુઃખ અને ક્રોધથી ભરાઈ ગયા.

👉 જ્યારે મર્યાદિત સંશોધન સાચા - ખોટા અર્થઘટન તરફ દોરી જાય છે.

અભિમન્યુ એ ચંદ્ર દેવનો પુત્ર વર્ચાસનો પુનર્જન્મ છે.  જ્યારે અન્ય દેવો દ્વારા ચંદ્ર દેવને તેમના પુત્રને પૃથ્વી પર અવતાર દેવા કહેવામાં આવ્યું, ત્યારે તેણે એક કરાર કર્યો કે તેનો પુત્ર ફક્ત 16 વર્ષ સુધી પૃથ્વી પર રહેશે, કેમ કે તે તેના જીવનકાળથી અલગ થઈ શકશે નહીં.. તેથી અભિમન્યુની ઉંમર અથવા તેનું આયુષ્યની શ્રીકૃષ્ણને સંપૂર્ણ રીતે માહિતી હતી, તેથી તેણે અભિમન્યુને મંજૂરી આપી.... દંતકથા અનુસાર જ્યારે તે તેની માતાના ગર્ભાશયમાં હતો ત્યારે, ફક્ત તોડવું અથવા પદ્મવિહુ અથવા ચક્ર વિહુમાં પ્રવેશવા અને બાકીની માહિતીઓ કૃષ્ણ દ્વારા સંભાળી હતી, તેમાંથી બહાર નીકળવાના જ્ઞાન વિશે કહે ત્યાં બાળકની માતા સુભાદ્રા સૂઈ ગઈ જેથી તે ચક્ર વ્યૂહમાંથી બહાર નીકળવાની કાર્યવાહી સાંભળી ન શકે...

       આ બધું જ માસ્ટરપ્લાનનો એક ભાગ છે, કૃષ્ણ એ આ જાણીને જ કર્યું કે અભિમન્યુ પદ્મવિહુમાં મૃત્યુ પામશે.  અભિમન્યુ 16 વર્ષનો હતો જ્યારે તે યુદ્ધમાં મૃત્યુ પામ્યો હતો. તેમણે ટૂંકા જીવન દરમ્યાન કૌરવ સૈન્યમાં ખૂબ વિનાશ કર્યો હતો. યુદ્ધ દરમિયાન, તેણે આશરે 30,000 સૈનિકો, ઘોડેસવારો અને હાથી-માણસોને મારી નાખ્યા હતા...

બધા પુરાતત્વીય પ્રતીકોની જેમ, વર્તુળનો આકાર પણ એક વશીકરણ જેવું કામ કરે છે જે બૌદ્ધિક સમજશક્તિથી આગળ આવેલું છે.  વર્તુળ હંમેશાં સંપૂર્ણતાનું પ્રાકૃતિક પ્રતીક રહ્યું છે, જે ફક્ત સ્ત્રીના સિદ્ધાંતને જ નહીં, પણ પૂર્ણતા, એકતા, સંવાદિતા અને સંતુલન પણ બનાવે છે.  તેની શરૂઆત નથી કે અંત પણ નથી.  દરેક બિંદુ કેન્દ્રથી સમાન છે.

     💠  ત્રીજી પ્રેરણા મહાભારતમાં સૈન્યના વર્ણનોથી મળી.  લખાણમાં વિગતવાર વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે કે યુદ્ધના એકમો એ વ્યૂહરચના રમત ચતુરંગાની પાયાની રચના કરી હતી જે પાછળથી ચેસની આધુનિક રમતમાં વિકસિત થઈ હતી...

   💠 વૈદિક તત્ત્વજ્ઞાનમાં , એવું માનવામાં આવે છે કે કુંડલિની શક્તિ તેની આંટી મારીને પૂંછડીને પકડેલા સાપની જેમ બંધાયેલ છે. એજ ફોર્મ થી ચક્રવ્યૂહ બન્યું હતું...

કુરુક્ષેત્ર યુદ્ધ પાંડવો (5 ભાઈઓ, પાંડુના પુત્રો) અને કૌરવો (100 ભાઈઓ, દ્રિતરાષ્ટ્રના દિકરા) ની સૈન્ય વચ્ચે હતું, જેમને રાજ્ય પર શાસન કરવાનો અધિકાર હતો.
સેનાના કદને અક્ષૌહિની કહેવાતા એકમમાં માપવામાં આવ્યા હતા, જેમાં 1 હાથી: 1 રથ: 3 ઘોડેસવાર: 5 પાયદળ 21870 ના પરિબળ દ્વારા ગુણાકાર કરવામાં આવ્યા હતા...
યોદ્ધાની કુશળતાનું સ્તર નીચે પ્રમાણે માપવામાં આવ્યું:
👉 રથી (એક સાથે 5000 યોદ્ધા લડવામાં સક્ષમ),
👉 અથીરથી (12 રથી અથવા 60000 લડવૈયાઓ સાથે લડવામાં સક્ષમ),
👉 મહારથી (12 અથીરથી અથવા 720000 યોદ્ધાઓ સામે લડવામાં સક્ષમ)

👉 પાંડવ સૈન્ય 7 અક્ષૌહિનીઓથી બનેલું હતું
👉 કૌરવ સૈન્ય 11 અક્ષૌહિનીઓથી બનેલું હતું

🎯 આપણે શું વિચારીએ છીએ?

અભિમન્યુ અને ચક્રવ્યૂહની વાર્તા મહાભારતના સૌથી યાદગાર અને ભાવનાત્મક પ્રસંગોમાંની એક છે. તે એક યુવાન યોદ્ધાની બહાદુરી દર્શાવે છે જેણે પોતાના પરિવાર અને પોતાની સેના માટે પોતાનો જીવ બલિદાન આપ્યો. ચક્રવ્યૂહમાં અભિમન્યુનો પરાક્રમી દેખાવ હિંમત, વફાદારી અને યુદ્ધના દુ:ખદ પરિણામોની વાર્તા છે.

તેમનું મૃત્યુ પ્રતિકૂળતાનો સામનો કરતી વખતે ન્યાયીપણાના મહત્વની યાદ અપાવે છે. જ્યારે અભિમન્યુનું જીવન ટૂંકું થઈ ગયું હતું, ત્યારે તેમનો બહાદુરીનો વારસો પેઢીઓને પ્રેરણા આપે છે. ચક્રવ્યૂહ, તેની બધી જટિલતાઓ સાથે, જીવન રજૂ કરી શકે તેવા પડકારો અને ફાંદાઓનું એક શક્તિશાળી પ્રતીક છે, અને અભિમન્યુની વાર્તા ભારે મુશ્કેલીઓનો સામનો કરીને પણ તે પડકારોનો હિંમતથી સામનો કરવાના એક શાશ્વત ઉદાહરણ તરીકે ઉભી છે.

©️®️🎯 Writer : Prof.Dr.Vaibhavi Trivedi 

🎯 Matusri Shantaben arts College 

 

👉 Image courtesy : Google 

 👉 Notice📖

The translator is configured on the web version for your convenience, so that you can translate and read your favorite articles in your native language.....