A stumbling block

                (જયહિંદ વર્તમાનપત્રમાં "અનુભવ બિંદુ" નામની મારી કોલમમાં પ્રકાશિત થયેલ લેખ... 2012)

       એક ઠોકર માનવીને અનેક રસ્તાઓના દ્વાર ખોલી આપે છે...

"એક એક ઠોકરે

       અટવાતો, અકળાતો, માણસ. 

હર એક વખત પડીને 

        ઊભો થતો માણસ. 

હર એક ગૂંચવણ 

        ઉકેલતો જતો માણસ. 

એક એક ઠોકરે સમસ્યાઓને 

          મ્હાત આપતો માણસ." 

         

       "ચાલતા રહો, ચાલતા રહો, ચાલવાથી જ મધ મળે છે, જિંદગીની મીઠાશ મળે છે."

        પણ!! કઈ રીતે ચાલવાનું એ આપણે સમજી શક્યા!? આપણી ભૂલ થાય ત્યારે વડીલો કહે છે કે "સાચ્ચા રસ્તા પર ચાલતા શીખો, - રસ્તા પર ચાલીને જ બાળક મોટું થાય છે અને વ્યક્તિ મનુષ્ય બને છે...

         જીવનમાં થતાં અનુભવોમાંથી-કસોટીઓમાંથી પસાર થઈને શીખવાનું હોય છે. દરેક ભૂલ અને ઠોકરમાંથી શીખવાનું હોય છે. જીવન આખું ટ્રાયલ એન્ડ એરરથી ઘડાય છે. જીવનમાં વારંવાર ઠોકર ખાવાનો અનુભવ થતો રહે છે પણ હૈયે હામ રાખી, નિરાશાને નજીક ફરકવા દીધા સિવાય એમાંથી કંઈક શીખતાં રહીને જીવવું એનાથી જ અપૂર્ણથી સંપૂર્ણ તરફની યાત્રાનો માર્ગ પ્રશસ્ત થતો હોય છે. પચાસના દાયકામાં બનેલી હિન્દી ફિલ્મ ‘સીમા’ની વાર્તામાં ઠોકર ખાતી-અનુભવોમાંથી શીખતી યુવતીની વાત સંવેદનાને સ્પર્શી જાય એવી સરસ રીતે રજુ થઈ છે. એમાં મહંમદ રફીએ એક ગીત ગાયું છે : એ ગીતમાં વચ્ચે આવતી પંક્તિઓ છે, ‘જો ઠોકર ન ખાયે નહીં જીત ઉસકી, જો ગીર કે સંભલ જાયે હૈ જીત ઉસકી..’ જીવનનો રસ્તો ઊબડખાબડ છે. હર પળે કસોટી છે. ઠોકર વાગે તે જરૂરી છે, પણ ઠોકર ખાધા પછી જાતને સંભાળી લેવાની હોય છે. એમાં જ જીવનની સફળતાનો મર્મ છુપાયેલો છે.

          જિંદગીમાં થતી કસોટીમાંથી હેમખેમ પસાર થતી વ્યક્તિ પાસે અનુભવોનું ભાથું વધતું જાય છે. જીવનને નજીકથી જોવાની એને તક સાંપડે છે, જે એને મનુષ્યત્વની ખાસ ઊંચાઈ પર લઈ જાય છે. એક વિધાન છે. એમાં એણે જિનિયસની વ્યાખ્યા કરી છે : ‘Genius-which means transcendent capacity of taking troubles, first of all.' મેધાવી એ છે કે જે સૌપહેલા સમસ્યાઓનો સામનો કરવાની મહત્તમ ક્ષમતા ધરાવે છે.'

         જે વ્યક્તિ પોતાના વિશે જાણી લે- પોતાના શરીર, મન, બુદ્ધિ, આત્માના સ્વરૂપને ઓળખી લે- પોતાના લક્ષ્ય અને મંજિલને સમજી લે, તો દુનિયાનું જ્ઞાન એની ગોદમાં આળોટશે... એક શિષ્યોએ ગુરુને પુછ્યું કે, દુનિયામાં સફળ બનાવવાનો માર્ગ કયો ?? ગુરુએ કહ્યું, મહાપુરુષોના બતાવેલા રસ્તા પર ચાલો. ફક્ત મહાપુરુષોથી થયેલી ભૂલોથી આપણે બચીએ...

 

        ભગવાન શ્રી કૃષ્ણએ ગીતમાં કહ્યું છે, - શ્રેષ્ઠ પુરુષ જેવું આચરણ કરે છે અથવા જે રસ્તા પર ચાલે છે, અન્ય સાધારણ માણસ પણ તેના જેવો વર્તાવ કરે છે...

         પણ !!! શ્રેષ્ઠ પુરુષ કોણ ?? મહાન કોણ ?? રોજીંદા જીવનમાં ઉચ્ચપદ ઉપર કોઈને એકાએક - કોઈ પરિસ્થિતિ વિશેષ જેમકે જન્મ, રક્તસંબધને કારણે બેસાડી દેવામાં આવે તો આવી વ્યક્તિ આપણને સચ્ચો રસ્તો બતાવી શકશે !!? કે જે વ્યક્તિએ નીચલા સ્તરથી ચાલીને તેની મહેનત તથા બુધ્ધિથી ઉચ્ચપદ પ્રાપ્ત કરેલ છે, જેણે પોતે રસ્તાની ઠોકરો ખાધી છે, રસ્તો કદાચ તે જ સારી રીતે જાણે છે એટલે બતાવી પણ શકે છે...

 

         રામાયણકાર કહે છે, જ્યારે રામચંદ્રજીએ વનવાસની યાત્રા શરૂ કરી ત્યારે રસ્તામાં આવતા બધા આશ્રમની અને ઋષિમુનિઓની મુલાકાત લીધી. તપસ્વિઓ સાથે વિચાર વિમર્શ કર્યાં. અયોધ્યાથી લઈ પ્રયાગ સુધી પહોંચતા સુધીમાં શ્રીરામે 12 મુનિઓના દર્શન કર્યા. પ્રયાગમાં તેમણે તેરમા ઋષિમુનિ ભારદ્વાજની મુલાકાત લીધી અને વિદાય લેતી વખતે આગળ જવાનો રસ્તો પૂછ્યો. પહેલા મળેલા 12 મુનિઓમાં કોઈને આગળ જવાનો રસ્તો પૂછ્યો ન હતો.. કહેવાય છે કે આ 12 મુનિઓના આશ્રમ કોઈને કોઈ એક નદી કિનારે હતાં, પરંતુ ભારદ્વાજ ઋષિનો આશ્રમ પ્રયાગમાં ત્રણ નદીઓનાં સંગમ પાસે હતો.... કહેવાનો મતલબ એ છે કે જેમને એકજ વિદ્યાની જાણકારી હોય તે સચ્ચો રસ્તો કઈ રીતે બતાવી શકે ??? 

           

        બધા સત્યના રસ્તાની ખોજમાં

છે, પણ !! આ માટે પ્રકાશને પણ શોધવો તો રહ્યો જ ને... પ્રકાશ સર્વત્ર છે, આપણી આંખો બંધ હોવાથી આપણે આ સચ્ચો રસ્તો બતાવતો પ્રકાશ શોધી નથી શકતા... જેવી રીતે દિવસના પ્રકાશમાં ઉર્જા છે, ક્રિયાશીલતા છે, સુંદરતા છે, આકર્ષણ છે, અભય છે તેવી જ રીતે જ્ઞાન જ પ્રકાશ છે. આ પ્રકાશ કોઈનો પણ હોય, તેની પાસે અંધકાર દૂર કરવાની શક્તિ છે જ...

          

        માટે આપણે આપણાં જ્ઞાનથી જ આપણું પથદર્શક બનવું પડશે. આપણે શ્રેષ્ઠ બનીશું તો આપણી આસપાસના લોકોમાં અવશ્ય અસર થવાની જ છે... આપણું જીવન ઘૂવડ જેવું છે. ઘૂવડ રાત્રે આંખો ખુલ્લી રાખે છે ને દિવસે બંધ, અચાનક કોઈ ઘૂવડને સૂર્યનાં અસાધારણ પ્રકાશની વાત કરે છે તો ઘૂવડ પોતાની ચાંચ પહોળી કરીને સાંભળી રહે છે...

         આમ આપણે બધા પણ સત્યની ખોજ ઘેર બેઠાં એશ-આરામ ભોગવતા કરવા માંગીએ છીએ. આથી આપણી પેઢીઓ પણ એ જ કરવાની, કારણકે સાચ્ચો અને શ્રેષ્ઠ મોટ્ટા બનાવવાનો રસ્તો હમેશાં ઘરથી શરૂ થાય છે. જેવું મોટાઓનું આચરણ એવું જ અન્ય પણ કરવાના જ.. મોટાપણું અને શ્રેષ્ઠતા ફક્ત વિદ્યાથી નથી મળતું, તે તો આંતરિક ગુહ્ય શક્તિઓની ઈશ્વરીય દેન છે. તે જન્મથી જ  ભગવાનની કૃપાથી પ્રાપ્ત થાય છે...

©Pro.Dr. V.K.Trivedi 

       Divinity35.com

👉Notice📖

The translator is configured on the web version for your convenience, so that you can translate and read your favorite articles in your native language.....