Seven Immortal Chiranjeevi

          

        લોકો હંમેશા મને પૂછે છે કે હિન્દુ પુરાણકથાના સાત અમર (ચિરંજીવી) કોણ છે? એના વિશે કાંઈક લખો... 

     

       ચાલો પ્રથમ શબ્દ ચિરંજીવીના અર્થ સાથે પ્રારંભ કરીએ. ચિરંજીવી એ હિન્દુ ધર્મમાં અમર જીવંત વ્યક્તિઓ છે જેઓ આ કળિયુગ દ્વારા તેના અંત સુધી પૃથ્વી પર જીવંત રહેવાનાં છે.

 🕯  અમર

 🕯  અજર 

 🕯  ચિરંજીવી 

 🕯  ચિરજીવી 

 🕯  દીધૅજીવી

 🕯  દીઘાૅયુ

 🕯  આયુષ્માન 

 🕯  ચિરાયુ

 🕯  ચિરંજી

 🕯 અમૃતાસુ

 🕯  જૈવાતૃક

   આવા અનેક નામોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે... 

 હિન્દુ પૌરાણિક કથાના સાત અમર (ચિરંજીવી) છે:

🔰 અશ્વત્થામા

🔰 મહાબલી

🔰 વેદવ્યાસ

🔰 હનુમાનજી 

🔰 વિભીષણ

🔰 કૃપાચાર્ય

🔰 પરશુરામ

💠 સંસ્કૃતમાં એક શ્લોક છે, જેને ચિરંજીવી શ્લોક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે... 

 

“अश्वत्थामाबलिर्व्यासोहनुमांश्च विभीषण:कृपश्चपरशुरामश्च सप्तैतेचिरंजीविन:।”

    જેનો અર્થ એ છે કે ,અશ્વત્થામા, રાજા મહાબલી, વેદ વ્યાસ, હનુમાનજી, વિભીષણ, કૃપાચાર્ય અને ભગવાન પરશુરામ મૃત્યુ-અવલોકનથી બચેલા અથવા અવિનાશી વ્યક્તિત્વ છે.

 આ સાત સિવાય, માર્કન્ડેય, એક મહાન ઋષિ જેમને શિવ દ્વારા આશીર્વાદ આપવામાં આવ્યા હતા, અને રામાયણના એક પ્રબળ અને જાણીતા પાત્ર જાંબવંત પણ ચિરંજીવી માનવામાં આવે છે... 

⚙(1) અશ્વત્થામા:

      મહાભારત મુજબ અશ્વત્થામા એટલે, “the horse-voiced”.  તેનો અર્થ કદાચ ઘોડાની શક્તિ ધરાવતો પણ હોય શકે. તમામ ચિરંજીવીઓમાં સૌથી રસપ્રદ, અને મહાભારતનું એક ખૂબ જ રસપ્રદ પાત્ર.  અશ્વત્થામા એક મહાન યોદ્ધા અને દ્રોણાચાર્ય નામના સુપ્રસિદ્ધ યોદ્ધા અને શિક્ષકનો પુત્ર હતો.  ભગવાન શિવ દ્વારા તેને તેના કપાળ પર રત્ન ભેટ આપવામાં આવ્યો હતો અને તેમાં દૈવી શક્તિઓ હોવાનું જણાવાયું હતું.  જ્યારે કુરુક્ષેત્રમાં મહાભારતનું યુદ્ધ લગભગ પૂરું થઈ ગયું હતું, ત્યારે કૌરવોથી લડનારા અશ્વત્થામાએ સૂર્યાસ્ત પછી હુમલો કરવો એ યુદ્ધની નીતિ વિરુધ્ધ હોવા છતાં મધ્યરાત્રિએ પાંચ પાંડવ ભાઈઓને તેમની છાવણીમાં મારવાનું નક્કી કર્યું હતું. અશ્વત્થામાએ પાંડવોનાં પુત્રોને પાંડવ સમજી તેમની હત્યા કરી નાખી.  પરત ફરતાં પાંડવોએ જે બન્યું તે જોયું અને તે ઘટનાથી ગુસ્સે થઈ ગયા અને અશ્વત્થામાને મારવા માટે તેનો પીછો કર્યો.  અશ્વત્થામાએ તેના ગુના માટે બચવા દોટ મૂકી, પરંતુ પહેલાથી જ મોડું થઈ ગયું હતું.

     પોતાનો બચાવ કરવા માટે, તેણે પાંડવો સામે બ્રહ્માષ્ત્ર [અત્યંત વિનાશક શસ્ત્ર અને દૈવીશક્તિ ધરાવતું] ચલાવવાનું નક્કી કર્યું.  બદલો લેતાં અર્જુને પણ તે જ આક્રમણ કર્યું કારણ કે તે પણ દ્રોણાચાર્યનો વિદ્યાર્થી હતો અને તે પણ કરી શક્યો.  જો કે, આ દ્રશ્યનું નિરીક્ષણ કરતા, ભગવાન શ્રીકૃષ્ણએ તેમને શસ્ત્રો રદ કરવા કહ્યું, કારણ કે તે વિનાશક ઘટના બની હોત, તો તેના પરિણામે પૃથ્વીનો વિનાશ નક્કી હતો, અર્જુને પોતાનું શસ્ત્ર રદ કર્યું, જોકે અશ્વત્થામા તે કરવામાં અસમર્થ જ હતો, કેમ કે તેને ક્યારેય કેવી રીતે આ શસ્ત્રનો ઉપયોગ કરવો તે શીખવવામાં આવ્યું ન હતું. 

      

         છતાં / લાચારીથી, પોતાનો બચાવ કરતા તેણે શસ્ત્રને એકલા અસ્તિત્વ તરફ દોર્યું જે આ કિસ્સામાં અર્જુનની પુત્રવધૂ ઉત્તરા હતી અને જે ગર્ભવતી હતી.  આ શસ્ત્ર અજાત બાળકનાં મૃત્યુ તરફ દોરી ગયું અને આમ પાંડવોનો વંશ સમાપ્ત થયો.  આ અત્યાચારિક કૃત્યથી ક્રોધિત ભગવાન શ્રીકૃષ્ણએ અશ્વત્થામાને નીચે પ્રમાણે શ્રાપ આપ્યો:

 “હંમેશાં પાપી કૃત્યોમાં રોકાયેલા, તું બાળકોનો ખૂની છે.  આ કારણોસર, તારે આ પાપોનું ફળ સહન કરવું જોઈએ.  3,000 વર્ષો સુધી તારે આ પૃથ્વી પર, કોઈ સાથી વગર અને કોઈની સાથે વાત કરી શક્યા વિના ભટકતા રહેવું પડશે.  એકલા કોઈની વગર, તું વિવિધ દેશોમાં ભટકશે, ઓ દુષ્ટ, તને માણસોની વચ્ચે કોઈ સ્થાન નથી.  પરુ અને લોહીની દુર્ગંધ તારી પાસેથી નીકળશે, અને દુર્ગમ જંગલો તારું ઘર હશે!  તારે પૃથ્વી પર ભટકવું પડશે, હે પાપી આત્મા, તારા પરનાં બધા રોગોનાં વજન સાથે. ”

 👉સરળ શબ્દોમાં.

 “તે બધા લોકોનાં પાપનો ભાર પોતાના ખભા પર ઉતારશે અને કળિયુગના અંત સુધી કોઈ પ્રેમ અને સૌજન્ય મેળવ્યા વિના ભૂતની જેમ એકલા ભટકશે;  તેની પાસે ન તો કોઈ આતિથ્ય હશે, ન કોઈ રહેવા વાળું;  તે માનવજાત અને સમાજથી સંપૂર્ણ એકાંતમાં રહેશે;  તેના શરીરમાં ઘણાં બધાં અસાધ્ય રોગોથી પીડાશે જે વ્રણ અને અલ્સર બનાવે છે જે ક્યારેય કોઈ મટાડશે નહીં. ”

 અને આ રીતે અશ્વત્થામાને કળિયુગના અંત સુધી દુ:ખ અને વેદનાનું જીવન જીવવાનું છે.

⚙ (2) મહાબલી:

        મહાબલિ એ પ્રહલાદનો (હિરણ્યકશ્યપનો પુત્ર કે જેને વિષ્ણુએ નરસિંહ અવતારમાં વધ કર્યો હતો) પૌત્ર હતો. પ્રહલાદ અસુર હોવા છતાં વિષ્ણુમાં ખૂબ શ્રદ્ધ ધરાવતો હતો. મહાબલિએ એક બાળક તરીકે નાનપણથી જ પ્રહલાદ પાસેથી વિષ્ણુ પ્રત્યેના પ્રેમ અને ભક્તિની શીખ મેળવી હતી.

      મહાબલી અથવા બાલી એ “દૈત્ય” રાજા હતા અને તેમની રાજધાની વર્તમાન કેરળ રાજ્ય હતું.  દેવંબા અને વિરોચના પુત્ર હતો.  તે તેમના દાદા, પ્રહલાદના શાસન હેઠળ ઉછર્યા હતા, જેમણે તેમનામાં સદાચાર અને ભક્તિની તીવ્ર ભાવના દાખલ કરી.  તે ભગવાન વિષ્ણુના અત્યંત સમર્પિત અનુયાયી હતા અને એક ન્યાયી, જ્ઞાની, ઉદાર  રાજા તરીકે જાણીતા હતા.

         આખરે બલી તેમના દાદાને અસુરોના રાજા તરીકે સ્થાન અપાવશે અને તે તેના ક્ષેત્ર પર શાસન અને સમૃદ્ધિની લાક્ષણિકતા હતી.  પછીથી તે સમગ્ર વિશ્વને તેમના પરોપકારી શાસન હેઠળ લાવીને તેમના ક્ષેત્રમાં વિસ્તરણ કરશે અને તે ઈન્દ્ર અને દેવ પાસેથી મેળવનાર પ્રેતલોક અને સ્વર્ગને પણ જીતવા માટે સક્ષમ હતા.  દેવો, બલીના હાથે હાર બાદ, તેમના આશ્રયદાતા વિષ્ણુ પાસે પહોંચ્યા અને તેમને સ્વર્ગ ઉપરનું પ્રભુત્વ પાછું મેળવવા વિનંતી કરી.

 👉વિષ્ણુ વામન પગ સાથે સ્વર્ગ પાછું લઈ લે છે અને બીજા સાથે પૃથ્વી:

       સ્વર્ગમાં, બલીએ, તેમના ગુરુ અને સલાહકાર, શુક્રાચાર્યની સલાહથી, ત્રણેય વિશ્વ પર તેમનું શાસન જાળવી રાખવા માટે અશ્વમેધ યજ્ઞ શરૂ કર્યો હતો. એ અશ્વમેધ યજ્ઞ દરમિયાન, બલી એક વખત તેની ઉદારતાથી ત્યાં આવેલી જનતાને શુભેચ્છાઓ આપી રહ્યો હતો.  તે દરમિયાન, ભગવાન વિષ્ણુ તેમના નાના પાંચમા અવતાર વામન તરીકે ઓળખાતા નાના બ્રાહ્મણ છોકરાના રૂપમાં ત્યાં પહોંચ્યા.  યજ્ઞમાં આવેલા નાના બ્રાહ્મણ છોકરાએ રાજા બલી પાસે તેના પગની ત્રણ ગતિને આવરી લેવા માટે પૂરતી જમીન માંગી.  તેની ઇચ્છાને સ્વીકાર્યા પછી, વામન એક અસાધારણ કદમાં વધ્યો અને બે ગતિએ, તમામ જીવંત વિશ્વ અને સામાન્ય રીતે ત્રણ જગતને લઈ લીધા.  પોતાના ત્રીજા અને અંતિમ પગલા માટે રાજા બલીએ બીજું કંઇપણ બચાવ્યું નહીં કારણ કે તેઓ જાણતો હતો કે તે પોતાના ભગવાન વિષ્ણુ સિવાય બીજા કોઈ નથી, અને ત્રીજો પગ મૂકવાનું કહ્યું કારણ કે આ એકમાત્ર વસ્તુ હતી જે તેની હતી.  .

 👉વામને રાજા બાલી પર પગ મૂક્યો:

    વામન પછી ત્રીજુ પગલું ભર્યું અને આ રીતે તેને સ્વર્ગના સર્વોચ્ચ સ્વરૂપ સુથલા સુધી ઉછેર્યો.  તેમ છતાં, તેમની ઉદારતા અને ભક્તિને જોતા, બલીની વિનંતી પર વામને, તેમની જનતા સુખી  છે તેની ખાતરી કરવા માટે વર્ષમાં એકવાર તેમને પૃથ્વીની મુલાકાત લેવાની મંજૂરી આપી.  આ કારણોસર જ, રાજા બલીના પ્રતીકાત્મક સ્વરૂપ, ઓનાપોત્તમના આગમનને આવકારવા માટે, ભારતના દક્ષિણ ભાગોમાં ઓણમનો ઉત્સવ વ્યાપકપણે ઉજવવામાં આવે છે.

👉 (3) વેદ વ્યાસ:

      ‘વ્યાસ’ મોટાભાગની હિન્દુ પરંપરાઓમાં કેન્દ્રિય અને આદરણીય વ્યક્તિ છે.  તેને કેટલીકવાર વેદ વ્યાસ ‘વેદ્યસ’ પણ કહેવામાં આવે છે, જેણે વેદને ચાર ભાગમાં વર્ગીકૃત કર્યું હતું.  તેમનું અસલી નામ કૃષ્ણ દ્વૈપાયન છે.

હિંદુ ધર્મના મહાન ઋષિ છે. તેઓ ઋષિ પરાશર અને મત્સ્યકન્યા સત્યવતીના પુત્ર છે. તેમણે સાંપ્રત મન્વંતરમાં વેદોનું વિભાજન કર્યું હોવાથી વેદવ્યાસ અને જન્મથી વર્ણે શ્યામ હોવાથી તથા એક દ્વિપ પર જન્મ્યા હોવાથી કૃષ્ણ દ્વૈપાયન પણ કહેવાયા. તેમને વેદ અને તેની પછીની પૂર્તિઓ જેમકે પુરાણ આદિના રચયિતા તરીકે વંદનીય માનવામાં આવે છે. હિંદુ ધર્મમાં તેમને વિષ્ણુનો અવતાર માનવામાં આવે છે. તેઓ વિશ્વના સાત ચિરંજીવી (અમર)માંનાં એક છે.

 વેદ વ્યાસ ત્રેતાયુગના પછીના તબક્કામાં જન્મેલા એક મહાન ઋષિ હતા અને જેમણે દ્વાપર યુગ અને વર્તમાન કળિયુગ દ્વારા જીવતા હોવાનું કહેવામાં આવે છે.  તે માછીમાર દુશારાજાની પુત્રી સત્યવતીનો પુત્ર અને ભટકતા ઋષિ પરાશર (જેને પ્રથમ પુરાણના લેખક હોવાનો શ્રેય છે: વિષ્ણુ પુરાણ).

 અન્ય કોઈ અમર જેવા ઋષિ કહેવામાં આવે છે કે આ મન્વંતરનું જીવનકાળ અથવા આ કળયુગના અંત સુધી છે.  વેદ વ્યાસ મહાભારત અને પુરાણોના લેખક હતા (અઢાર મુખ્ય પુરાણોના લખાણનો શ્રેય આપવામાં આવે છે. તેમના પુત્ર શુકા અથવા સુકા મુખ્ય પુરાણ ભાગવત-પુરાણના કથાવાચક છે.) અને તે પણ જેણે વેદોને વિભાજિત કર્યાં  ચાર ભાગો.  વિભાજન એ એક પરાક્રમ છે જે લોકોને વેદના દૈવી જ્ઞાનને સમજવાની મંજૂરી આપે છે.  વ્યાસ શબ્દનો અર્થ છે વિભાજન, ભિન્નતા અથવા વર્ણન.  તે અંગે પણ ચર્ચા થઈ શકે છે જેથી વેદ વ્યાસ ફક્ત એક જ નહીં, પરંતુ વેદો પર કામ કરનારા વિદ્વાનોના જૂથ હતા.

 👉વ્યાસ વેદનું સંકલન કરનાર

      વ્યાસ પરંપરાગત રીતે આ મહાકાવ્યના લેખક તરીકે ઓળખાય છે.  પરંતુ તે તેમાં એક મહત્વપૂર્ણ પાત્ર તરીકે પણ છે.  પાછળથી તેની માતાએ હસ્તિનાપુરાના રાજા સાથે લગ્ન કર્યા, અને તેમને બે પુત્રો હતા.  બંને પુત્રો અવિરત જ મૃત્યુ પામ્યા અને તેથી તેમની માતાએ વ્યાસને તેના મૃત પુત્ર વિચિત્રવીર્યની પત્નીઓના પલંગ પર જવા કહ્યું.

 👉વેદ વ્યાસ

  

     વ્યાસ પિતા, અંબિકા અને અંબાલિકા દ્વારા ધૃતરાષ્ટ્ર અને પાંડુ રાજકુમારોનો જન્મ થયો.. વ્યાસે તેમને કહ્યું કે તેઓ તેમની નજીક એકલા આવવા જોઈએ.  પહેલા અંબિકાનો વારો આવ્યો, પરંતુ શરમ અને ડરને કારણે તેણે આંખો બંધ કરી.  વ્યાસે સત્યવતીને કહ્યું કે આ બાળક અંધ હશે.  પાછળથી આ બાળકનું નામ ધૃતરાષ્ટ્ર રાખવામાં આવ્યું...

     

         આમ સત્યવતીએ અંબાલિકાને મોકલી અને ચેતવણી આપી કે તે શાંત રહે.  પરંતુ ડરને કારણે અંબાલિકાનો ચહેરો નિસ્તેજ થઈ ગયો.  વ્યાસે તેને કહ્યું કે બાળક એનિમિયાથી પીડાશે, (જેને આપણે પાંડુ રોગથી ઓળખીએ છીએ) અને તે રાજ્ય પર રાજ કરવા માટે પૂરતા યોગ્ય રહેશે નહીં.  પાછળથી આ બાળક પાંડુ તરીકે જાણીતું હતું.  ત્યારે વ્યાસે સત્યવતીને કહ્યું કે તેમાંથી એક ફરીથી મોકલો જેથી તંદુરસ્ત બાળકનો જન્મ થઈ શકે.  આ વખતે અંબિકા અને અંબાલિકાએ પોતાની જગ્યાએ એક દાસીને મોકલી.  નોકરડી તદ્દન શાંત અને કંપોઝ હતી અને તેણીને તંદુરસ્ત બાળક મળ્યું જેનું નામ પછીથી વિદુર પડ્યું.  જ્યારે તે તેના પુત્રો છે, બીજો પુત્ર સુકા, તેની પત્ની, ઋષિ જબાલીની પુત્રી પિંજલા (વાટિકા) થી જન્મેલો, તેનો સાચો આધ્યાત્મિક વારસો માનવામાં આવે છે. 

👉શુકદેવજી તરીકે કથાઓમાં આપણે સાંભળીએ છીએ... 

      મહાભારતના પ્રથમ ગ્રંથમાં, એવું વર્ણવવામાં આવ્યું છે કે વ્યાસે ગણેશને પાઠ લખવામાં મદદ કરવા કહ્યું, જો કે ગણેશે શરત લગાવી કે જો વ્યાસ વિરામ વિના વાર્તા વર્ણવે તો જ તેઓ આવું કરશે.  જે તરફ વ્યાસે પછી એક વિરોધી શરત કરી હતી કે ગણેશજીએ શ્લોકનું લખાણ લખતાં પહેલાં તેને સમજી લેવું જોઈએ. જેટલી વાર સુધીમાં ગણેશજી શ્લોકનો અર્થ સમજે ત્યાં સુધીમાં વ્યાસજી વિચારી લે કે હવે શું લખાવવું.. આ રીતે ભગવાન વેદવ્યાસે સમગ્ર મહાભારત અને તમામ ઉપનિષદો અને 18 પુરાણો વર્ણવ્યા છે, જ્યારે ભગવાન ગણેશે લખ્યું છે.

 👉ગણેશ અને વ્યાસ

       ગણેશ મહાભારત લખી રહ્યા છે તેમ વ્યાસે કહ્યું છે. 

 શાબ્દિક અર્થમાં વેદ વ્યાસ એટલે વેદનો ભાગ.  તેમ છતાં તે વ્યાપકપણે માનવામાં આવે છે કે તે એકલો માણસ હતો.  હંમેશાં એક વેદ વ્યાસ છે જે એક મનવંતાર [પ્રાચીન હિન્દુ પુરાણકથામાં એક સમયમર્યાદા] દ્વારા જીવે છે અને તેથી આ મન્વંતર દ્વારા અમર છે.

 વેદ વ્યાસને સંન્યાસીનું જીવન જીવવા માટે કહેવામાં આવે છે અને આ કળિયુગના અંત સુધી જીવંત માણસોમાં જીવંત હોવાનું માનવામાં આવે છે.

 ગુરુ પૂર્ણિમાનો તહેવાર તેમને સમર્પિત છે.  તે વ્યાસ પૂર્ણિમા તરીકે પણ ઓળખાય છે, કારણ કે તે દિવસ તેમનો જન્મદિવસ અને જે દિવસે તેમણે વેદના ભાગ પાડ્યા તે બંને માનવામાં આવે છે... 

         એક સર્વસાધારણ માન્યતા મુજબ કુલ ૬૪ પુરાણ છે.આમાંથી મુખ્ય પુરાણ અઢાર છે, જે મહાપુરાણ તરીકે ઓળખાય છે. આ અઢાર મહાપુરાણો ઉપરાંત બીજાં અઢાર પુરાણો પણ માન્ય ગણાય છે, જે ઉપપુરાણો તરીકે ઓળખાય છે. બાકીનાં ૨૮ પુરાણો ઔપપુરાણો તરીકે ઓળખાય છે.

૧  બ્રહ્મ પુરાણ    

૨  પદ્મ પુરાણ     

૩  વિષ્ણુ પુરાણ  

૪  શિવ પુરાણ    

૫  શ્રીમદ્ ભાગવત પુરાણ 

૬  નારદ પુરાણ    

૭  માકઁડેય પુરાણ 

૮  અગ્નિ પુરાણ   

૯  ભવિષ્ય પુરાણ

૧૦ બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ 

૧૧ લિંગ પુરાણ   

૧૨ વરાહ પુરાણ  

૧૩ સ્કંદ પુરાણ     

૧૪ વામન પુરાણ   

૧૫ કૂર્મ પુરાણ        

૧૬ મત્સ્ય પુરાણ   

૧૭ ગુરુડ પુરાણ     

૧૮ બ્રહ્માંડ પુરાણ   

👉 કુલ શ્લોક        ૪, ૦૦,૦૦૦

અઢાર પુરાણોના કુલ શ્લોકની સંખ્યા ચાર લાખ થાય છે. એક નોંધ લેવા જેવી વિશિષ્ટ વાત એ છે કે દરેક પુરાણમાં અન્ય કેટલાં પુરાણ છે અને તેમાં કેટલા શ્લોક છે, તે વિગતો આપવામાં આવી છે. જો કે અમુક પુરાણોની શ્લોક સંખ્યા અંગે જુદાંજુદાં પુરાણોમાં સંખ્યાફેર જોવા મળે છે.

માકઁડેય પુરાણ સૌથી નાનું પુરાણ છે, જયારે સ્કંદ પુરાણ સૌથી મોટું પુરાણ છે.

દેવીભાગવતમાં પ્રથમ અક્ષર મુજબ અઢાર પુરાણોના નામ ગણાવતો પ્રસિદ્ધ શ્લોક આપેલો છે:  

मद्वयं भद्वयं चैव ब्रत्रयं वचतुष्टयम्।

​​अनापलिंगकूस्कानि पुराणानि पृथक्पृथक् ॥

અર્થ: મ થી શરુ થતાં ૨, ભ થી શરુ થતાં ૨, બ્ર થી શરુ થતાં ૩, વ થી શરુ થતાં ૪ અને અ, ના, પ, લિં, ગ, કુ અને સ્ક આ દરેક અક્ષરથી શરુ થતાં ૧, એમ કુલ અઢાર પુરાણ છે.

 👉 (4) હનુમાનજી :

     હનુમાનજી એક હિન્દુ દેવતા અને રામના પ્રખર ભક્ત છે.  તે ભારતીય મહાકાવ્ય રામાયણ અને તેના વિવિધ સંસ્કરણોમાં એક કેન્દ્રિય પાત્ર છે.  તેમને મહાભારત, વિવિધ પુરાણો અને કેટલાક જૈન ગ્રંથો સહિત અન્ય ઘણા ગ્રંથોમાં પણ ઉલ્લેખ જોવા મળે છે.  એક વાનરા (વાંદરો), હનુમાન દૈત્ય (રાક્ષસ) રાજા રાવણ સામેના રામ યુદ્ધમાં ભાગ લીધો હતો.  કેટલાક ગ્રંથો તેમને ભગવાન શિવના અવતાર તરીકે પણ રજૂ કરે છે.  તે કેસરીના પુત્ર છે, અને વાયુના પુત્ર તરીકે પણ વર્ણવવામાં આવે છે, જેમણે ઘણી વાર્તાઓ અનુસાર, તેમના જન્મમાં ભૂમિકા ભજવી હતી.

 👉હનુમાન શક્તિના દેવતા 

 

      એવું માનવામાં આવે છે કે હનુમાન, નાનપણમાં, એકવાર સૂર્યને એક પાકેલી કેરી માની લે છે અને તેને ખાવાનો પ્રયત્ન કરે છે, આમ રાહુના અનુસૂચિત સૂર્યગ્રહણની રચનાના કાર્યક્ષેત્રમાં ખલેલ પડે છે.  રાહુ (ગ્રહોમાંથી એક) એ આ ઘટનાની જાણ દેવના નેતા ભગવાન ઇન્દ્રને કરી.  ક્રોધથી ભરેલા, ઇન્દ્ર (વરસાદના ભગવાન) એ પોતાનું વ્રજ હથિયાર હનુમાન પાસે ફેંકી દીધું અને તેના જડબાની રચના કરી.  બદલો લેવા હનુમાનના પિતા વાયુએ(પવનના ભગવાન) પૃથ્વી પરથી બધી હવા પાછી ખેંચી લીધી.  મનુષ્યને મૃત્યુની ગૂંગળામણ જોઇને, બધા પ્રભુઓએ પવન ભગવાનને પ્રસન્ન કરવા માટે હનુમાનજી પર અનેક આશીર્વાદ વરસાવવાનું વચન આપ્યું હતું.  આ રીતે એક સૌથી શક્તિશાળી પૌરાણિક જીવનો જન્મ થયો.

 👉ભગવાન બ્રહ્માએ તેમને આ આપ્યા:

⚙ 1. અભેદ્યતા

      કોઈપણ યુદ્ધના શસ્ત્રને શારીરિક નુકસાન પહોંચાડતા અટકાવવાની શક્તિ .

 ⚙ 2. દુશ્મનોમાં ભય પ્રેરિત કરવાની શક્તિ અને મિત્રોમાં ડરનો નાશ કરવાની શક્તિ:

 આ જ કારણ છે કે બધા ભૂત અને આત્માઓ હનુમાનજીથી ડરતા હોવાનું માનવામાં આવે છે અને તેમની પ્રાર્થનાનો પાઠ કરવાથી કોઈ પણ મનુષ્યને દુષ્ટ શક્તિઓથી બચાવવાનું માનવામાં આવે છે.

 ⚙ 3. કદ મેનીપ્યુલેશન

 

     તેના પ્રમાણને જાળવી રાખીને શરીરના કદમાં ફેરફાર કરવાની ક્ષમતા.  આ શક્તિએ હનુમાનજીને વિશાળ દ્રોણગિરિ પર્વતને ઉંચકવામાં અને રાક્ષસ રાવણની લંકામાં કોઈનું ધ્યાન ન જાય તેમ સૂક્ષ્મ સ્વરૂપે સીતાને રામની વીંટી આપી અને મદદ માટે આવ્યા હોવાની જાણ કરી હતી... 

 ⚙4. ઉડયન 

 

     ગુરુત્વાકર્ષણને અવગણવાની ક્ષમતા.

 ભગવાન શિવએ તેમને આ આપ્યા:

 1. આયુષ્ય

 લાંબુ જીવન જીવવાનો આશીર્વાદ.  ઘણા લોકો આજે પણ અહેવાલ આપે છે કે તેઓએ હનુમાનને પોતાની આંખોથી શારીરિક રૂપે જોયો છે.

 2. ઉન્નત બુદ્ધિ

 એવું કહેવામાં આવે છે કે હનુમાન એક અઠવાડિયામાં જ ભગવાન સૂર્યને પોતાની ડહાપણ અને જ્ઞાનથી આશ્ચર્યચકિત કરી શક્યા.

 3. લાંબા અંતરનું ઊડયન

 બ્રહ્માએ તેમને જે આશીર્વાદ આપ્યા તે આ માત્ર વિસ્તરણ છે.  આ વરદાનથી હનુમાનને વિશાળ મહાસાગરોને પાર કરવાની ક્ષમતા મળી.

 જ્યારે બ્રહ્મા અને શિવે હનુમાનને પુષ્કળ આશીર્વાદ આપ્યા, અન્ય પ્રભુઓએ તેમને એ રીતે એક એક વરદાન આપ્યું.

 ઇન્દ્રએ તેમને જીવલેણ વજ્ર શસ્ત્રથી સુરક્ષિત રાખ્યા. 

 વરુણે તેમને પાણી સામે રક્ષણ આપ્યું.

 અગ્નિએ તેમને અગ્નિથી રક્ષણના આશીર્વાદ આપ્યા.

 સૂર્ય સ્વેચ્છાએ તેને તેના શરીરના સ્વરૂપને બદલવાની શક્તિ આપી, જેને સામાન્ય રીતે શેપશિફ્ટિંગ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

 યમે તેમને અમર બનાવ્યા અને મૃત્યુથી બચાવ્યા.. 

 કુબેરે તેમને આખા જીવનકાળ માટે ખુશ અને સંતોષકારક બનાવ્યા.

 વિશ્વકર્માએ તેમને બધા શસ્ત્રોથી બચાવવાની શક્તિઓથી આશીર્વાદ આપ્યા.  આ ફક્ત કેટલાક દેવતાઓએ તેને જે આપ્યું હતું તે એક એક વરદાન છે.

 વાયુએ તેમને પોતાના કરતા વધારે ગતિ કરવાના આશીર્વાદ આપ્યા.

 

       જ્યારે રામ, તેમના સમર્પિત ભગવાન પૃથ્વી છોડી રહ્યા હતા, ત્યારે રામે હનુમાનને પૂછ્યું કે શું તે આવવાનું પસંદ કરશે?  તેના જવાબમાં ભગવાન હનુમાને રામને વિનંતી કરી કે જ્યાં સુધી પૃથ્વીના લોકો દ્વારા ભગવાન રામના નામનો જાપ કરવામાં આવે ત્યાં સુધી તેઓ પૃથ્વી પર પાછા રહેવા માગે છે.  જેમ કે, ભગવાન હનુમાનજી હજી પણ આ ગ્રહ પર અસ્તિત્વ ધરાવે છે તેમ કહેવામાં આવે છે અને આપણે તે ફક્ત ક્યાં છે તે અંગે અનુમાન લગાવી શકીએ છીએ... 

      સંખ્યાબંધ ધાર્મિક નેતાઓએ સદીઓ દરમિયાન હનુમાનને જોયો હોવાનો દાવો કર્યો છે, ખાસ કરીને માધવાચાર્ય (13 મી સદી),

તુલસીદાસ (16 મી સદી), 

સમર્થ રામદાસ (17 મી સદી), 

રાઘવેન્દ્ર સ્વામી (17 મી સદી) અને સ્વામી રામદાસ (20 મી)  સદી).

 હિન્દુ સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયોના સ્થાપક સ્વામિનારાયણ માને છે કે નારાયણ કવચ દ્વારા ભગવાનની ઉપાસના સિવાય હનુમાન એકમાત્ર એવા દેવતા છે જે દુષ્ટ આત્માઓ દ્વારા મુશ્કેલીમાં આવે ત્યારે તેની પૂજા થઈ શકે છે.

 અન્ય લોકોએ પણ જ્યાં રામાયણ વાંચવામાં આવે છે ત્યાં તેની હાજરી પર ભાર મૂક્યો છે.

 अमलकमलवर्ष प्रज्ज्वलत्पावक्षक्षं सरसिज्निभवत्रत्र सर्वदा सुप्रसन्नम् |

 पित्तघनघनघनघनघनघन कु कुघनघनण्डण्डण्डण्डण्डण्ड प प रण रण रण रण रण रण रण रण रण रण रण रण रण रण रण रण रण रण रण रण रण रण रण ||

 यत्र यत्र रंगेनाथकीर्तनं तत्र तत्र कृत्रस्तकांजलिम्।

 बाष्पवारिपरिपूर्णलोचनं मारुतिं नमत राक्षसान्तकम्॥

 યત્ર યત્ર રઘુનાથકિર્તનં તત્રં તત્ર કૃતા મસ્તકંજલિમ્॥

 બસપવરીપરિર્ણોલોકનં મરુતિમ નમાતા રકસંતકમ્॥

 અર્થ: રાક્ષસોનો વધ કરનાર હનુમાનને પ્રણામ કરો, અને જે માથું નમાવીને ઉપસ્થિત રહે છે અને જ્યાં રામની ખ્યાતિ ગવાય છે ત્યાં આંસુઓ ભરે છે... 

👉 (5) વિભીષણ:

         વિભીષણ ઋષિ વિશ્રાવનો સૌથી નાનો પુત્ર હતો, જે સ્વર્ગીય વાલીઓમાંના એક ઋષિ પુલતાનો પુત્ર હતો.  તે (વિભીષણ) લંકા ભગવાન, રાવણ અને સંઘનો રાજા, કુંભકર્ણનો નાનો ભાઈ હતો.  તેમ છતાં તે રાક્ષસની જાતિમાં જન્મેલો હતો,  તે સજાગ અને ધર્મનિષ્ઠ હતો અને પોતાને બ્રાહ્મણ માનતો હતો, કેમ કે તેના પિતા સાહજિક રીતે આવા હતા.  જોકે રક્ષા પોતે જ હતી, વિભીષણ એક ઉમદા પાત્ર હતું અને તેણે સીતાનું અપહરણ કરી અપહરણ કરનાર રાવણને વ્યવસ્થિત સાચવી અને તાકીદે તેના પતિ રામ પાસે પાછા સોપવાની સલાહ આપી.  જ્યારે તેમના ભાઈએ તેમની સલાહ ન સાંભળી, વિભીષણ રામની સેનામાં જોડાયા.  બાદમાં, જ્યારે રામે રાવણને પરાજિત કર્યો અને 

 વિભીષણને લંકાના રાજા તરીકે તાજ પહેરાવ્યો.  ઇતિહાસના કેટલાક સમયગાળામાં સિંહલા લોકોએ વિભીષણને ચાર સ્વર્ગીય રાજાઓમાંના એક તરીકે માન્યું છે (સતારા વ્રમ દેવિયો).

 👉 વિભીષણ

 વિભીષણમાં સાત્વિક (શુદ્ધ) મન અને સાત્વિક હૃદય હતું.  નાનપણથી જ, તેમણે પોતાનો આખો સમય ભગવાનના નામનું ધ્યાન કરવામાં ગાળ્યું.  આખરે, બ્રહ્મા હાજર થયા અને તેમને ઇચ્છે તે કોઈ વરદાન આપ્યું.  વિભીષણ, જણાવ્યું હતું કે માત્ર એક વસ્તુ તેઓ ઇચ્છતા હતા કે તેમનું મન ભગવાનના ચરણોમાં કમળના પાંદડા (ચરણ કમલ) ની જેમ શુદ્ધ હોય.

 તેમણે પ્રાર્થના કરી કે તેમને તે શક્તિ આપવામાં આવે કે જેના દ્વારા તે હંમેશા ભગવાનના ચરણોમાં રહે, અને ભગવાન વિષ્ણુના દર્શન (પવિત્ર દર્શન) મેળવે.  આ પ્રાર્થના પૂર્ણ થઈ, અને તે પોતાની બધી સંપત્તિ અને કુટુંબ છોડી દેવા અને રામ, જે અવતાર (ભગવાન અવતાર) માં જોડાવા માટે સક્ષમ હતો.

    વિભીષણ રામની સૈન્યમાં જોડાશે

 રાવણના પરાજય પછી, ભગવાન શ્રી રામ દ્વારા વિભીષણને લંકાના હાલના શ્રીલંકા ના રાજા તરીકે ઘોષિત કરવામાં આવ્યા હતા અને કહેવામાં આવે છે કે તે તેમના લંકાના રાજ્યની સારી સંભાળ રાખવા માટે લાંબા જીવનનો આશીર્વાદ આપે છે.  જો કે, વિભીષણ વાસ્તવિક અર્થમાં ચિરંજીવી નહોતું.  મારો અર્થ એ છે કે તેમનું જીવનકાળ એક કલ્પના અંત સુધી જ હતું.  [જે હજી પણ ઘણો લાંબો સમય છે.]

 👉 (6) કૃપાચાર્ય:

          કૃપા, જેને કૃપાચાર્ય અથવા કૃપાચાર્ય તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે તે મહાભારતમાં એક મહત્વપૂર્ણ પાત્ર છે.  કૃપા એક anષિમાં જન્મેલા એક ધનુર્ધાર હતો અને દ્રોણ (અશ્વત્થામાના પિતા) પહેલા પાંડવો અને કૌરવોનો રાજવી શિક્ષક હતો.

 શર્દવાન, ક્રિપાના જૈવિક પિતા, તે તીર સાથે જન્મે છે, તે સ્પષ્ટ કરીને તે જન્મ થયો તીરંદાજ છે.  તેમણે ધ્યાન આપ્યું અને તમામ પ્રકારના યુદ્ધની કળા પ્રાપ્ત કરી.  તે એટલો મહાન તીરંદાજ હતો કે કોઈ તેને પરાજિત કરી શકે નહીં.

 તેનાથી દેવતાઓમાં ગભરાટ પેદા થયો.  ખાસ કરીને ભગવાનનો રાજા, ઇન્દ્ર સૌથી ભય હતો.  પછી તેણે બ્રહ્મચારી સંતને વિચલિત કરવા સ્વર્ગમાંથી એક સુંદર અપ્સરા (દૈવી અપ્સર) મોકલ્યો.  જનપદી તરીકે ઓળખાતી આ સુંદર યુવતી સંતની પાસે આવી અને તેને વિવિધ રીતે લલચાવવાનો પ્રયાસ કર્યો.

 શાર્દ્વન વિચલિત થઈ ગયો હતો અને આવી સુંદર સ્ત્રીની દ્રષ્ટિએ તેનું નિયંત્રણ ગુમાવ્યું હતું.  તે એક મહાન સંત હોવાથી, તે હજી પણ લાલચનો પ્રતિકાર કરવામાં સફળ રહ્યો અને તેની ઇચ્છાઓને નિયંત્રિત કરી.  પરંતુ તેની એકાગ્રતા ખોવાઈ ગઈ, અને તેણે પોતાનો ધનુષ અને તીર છોડી દીધા.  તેનું વીર્ય કેટલાક નીંદણ પર પડ્યું, નીંદણને બે ભાગમાં વહેંચ્યું - જેમાંથી એક છોકરો અને એક છોકરીનો જન્મ થયો.  સંતે પોતે સંન્યાસ અને ધનુષ અને તીર છોડી તપશ્ચર્યા માટે વનમાં ગયા.

 યોગાનુયોગ, રાજા શાંતનુ, પાંડવોના પરદાદા, ત્યાંથી પસાર થઈ રહ્યા હતા અને રસ્તામાં બાળકોને જોયા.  તેમના માટે એક નજર એ સમજવા માટે પૂરતી હતી કે તેઓ એક મહાન બ્રાહ્મણ તીરંદાજનાં બાળકો છે.  તેમણે તેમનું નામ કૃપ અને કૃપી રાખ્યું અને તેમને પાછા પોતાની સાથે તેમના મહેલમાં લઈ જવાનું નક્કી કર્યું.

 ⚙ ક્રિપાચાર્ય

 જ્યારે શારદ્વાનને આ બાળકોની જાણ થઈ ત્યારે તે મહેલમાં આવ્યો, તેમની ઓળખ જાહેર કરી અને બ્રાહ્મણોના બાળકો માટે કરવામાં આવતી વિવિધ ધાર્મિક વિધિઓ કરી.  તેમણે બાળકોને તીરંદાજી, વેદ અને અન્ય રાષ્ટ્રો અને બ્રહ્માંડના રહસ્યો પણ શીખવ્યા.  બાળકો મોટા થયા પછી યુદ્ધની કળાના નિષ્ણાત બન્યા.  કિૃપાચાર્ય તરીકે જાણીતા બનેલા છોકરા ક્રિપાને હવે યુવા રાજકુમારોને યુધ્ધ યુદ્ધ વિશે શીખવવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી.  ઉછરે ત્યારે ક્રિપા હસ્તિનાપુરાના દરબારમાં મુખ્ય પૂજારી હતા.  તેની જોડિયા બહેન ક્રિપીએ દરબારમાં શસ્ત્રોની તસવીર દ્રોણ સાથે લગ્ન કર્યા - જે, તેના અને તેના ભાઈની જેમ, ગર્ભાશયમાં ન હતી, પરંતુ માનવ શરીરની બહાર હતી.

 મહાભારતના યુદ્ધ દરમિયાન તે કૌરવોથી લડ્યો હતો અને યુદ્ધ પછીના સમયના થોડા જીવિત પાત્રોમાંનો એક હતો.  બાદમાં તેમણે અર્જુનના પૌત્ર પરીક્ષિતને અને અભિમન્યુનો પુત્ર પરીક્ષિતને યુદ્ધની કળામાં તાલીમ આપી.  તેઓ તેમના રાજ્ય માટે નિષ્પક્ષતા અને વફાદારી માટે જાણીતા હતા.  ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે તેમને અમરત્વ આપ્યું.

  👉 7 (પરશુરામ)

           ભગવાન પરશુરામ તે સમયે માત્ર રામના યુગમાં હતા અને કૃષ્ણના યુગમાં તેમની હાજરીની ચર્ચા છે.  તેઓ ચક્રના અંત સુધી પૃથ્વી પર રહેશે.

 વિષ્ણુનો છઠ્ઠો 'અવશ અવતાર' પરશુરામનો જન્મ વૈશાખ શુક્લ પક્ષ એટલે કે ત્રિતીયાની ત્રીજી તારીખે ભૃગુ ઋષિના કુળમાં રાત્રિના પહેલા ભાગમાં થયો હતો.  તેની માતાનું નામ રેણુકા અને પિતા ઋષિ જામદગ્ની હતા.  પરશુરામ શંકર ભગવાનનો પ્રખર ભક્ત હતા.  તેમનું અસલી નામ રામ હતું પરંતુ પરશુ પહેરવાના કારણે તેમને પરશુરામ કહેવા લાગ્યા.  તેમને ભગવાન શિવ તરફથી એક અમોઘસ્ત્ર પ્રાપ્ત થયું જે પરશુ તરીકે પ્રખ્યાત છે.

       શિક્ષા-દીક્ષા-શક્તિ: પરશુરામ યોગ, વેદ અને નીતિમાં નિપુણ હતા.  બ્રહ્માસ્ત્ર સહિત વિવિધ દિવ્યતાના સંચાલનમાં પણ તેઓ નિપુણ હતા.  તેમણે મહર્ષિ વિશ્વામિત્ર અને રિચિકના આશ્રમમાં શિક્ષણ મેળવ્યું હતું.  સખ્તાઇથી પ્રસન્ન ભગવાન વિષ્ણુએ તેમને ચક્રના અંત સુધી ભૂલોક પર રોકાવાનું વરદાન આપ્યું.

 👉 : એકવાર ગણેશજીએ પરશુરામને શિવના દર્શન કરવાનું બંધ કરી દીધું, ત્યારે ક્રોધિત પરશુરામે તેમના પર હુમલો કર્યો, જેનાથી ગણેશના એક દાંતનો નાશ થયો અને તેમને એકાદંત કહેવાયા.  જનક, દશરથ વગેરે રાજાઓને તેમણે માન આપ્યું  સીતા સ્વયંવરમાં શ્રી રામનું અભિવાદન કરવામાં આવ્યું હતું.  કૌરવ-સભામાં કૃષ્ણને ટેકો આપ્યો.  અસત્ય વાણી કરવાની સજા તરીકે, કર્ણને તમામ વિદ્યાને ભૂલી જવાનો શ્રાપ આપ્યો.  તેણે ભીષ્મ, દ્રોણ અને કર્ણને શસ્ત્રો પ્રદાન કર્યા.  આમ, પરશુરામની ઘણી કથાઓ છે.

👉 પરશુરામનું ધનુષ્ય: 

      દંતકથા છે કે મહેન્દ્રગીરી પર્વત ભગવાન પરશુરામની તપસ્યાનું સ્થાન હતું. પુરાતત્ત્વીય વિભાગને થોડા સમય પહેલા ભીલાઈ સ્થિત આ પર્વત પરથી નેવું કિલો વજનનું ધનુષ મળી આવ્યું છે, તેથી માનવામાં આવે છે કે આટલું વજન ધરાવતું ધનુષ પરશુરામનું હોઈ શકે છે... 

 

©️®️

🎯 Writer : Prof.Dr.Vaibhavi Trivedi 

🎯 Matusri Shantaben arts College 

 

👉 Image courtesy : Google 

 👉 Notice📖

The translator is configured on the web version for your convenience, so that you can translate and read your favorite articles in your native language.....