Phobias / ડર / ભય

          Writer : Dr. Vaibhavi Trivedi 

દૂનિયામાં સૌથી વજનદાર 
'ડર' છે,
જ્યારે માણસમાં ડર પ્રવેશી 
જાય છે, ત્યારે તે એક ડગલું આગળ પગ મુકતા પણ અચકાય છે...

       વિચિત્ર ભય અથવા ફોબિયા એ psychologyનો એક પ્રકાર છે જેમાં વ્યક્તિ ચોક્કસ પદાર્થો, પરિસ્થિતિઓ અથવા ક્રિયાઓથી ડરતો હોય છે. તે એવો પ્રકાર છે, જ્યારે તેની હાજરીમાં ગભરાહટ થાય છે, જ્યારે તે વસ્તુઓ તે સમયે જે તે વ્યક્તિ વિચારે છે તેટલી જોખમી હોતી જ નથી...

         કોઈ નકારાત્મક અનુભવ અથવા ગભરાટના હુમલાને કારણે કોઈ ચોક્કસ object અથવા પરિસ્થિતિથી સંબંધિત ઘણા ફોબિયા વિકસિત થાય છે.  આનુવંશિકતા અને પર્યાવરણ દ્વારા પોતાના ચોક્કસ ફોબિયા અને  માતા પિતાનો ડર અથવા ચિંતા વચ્ચે એક કડી હોઈ શકે છે - આ આનુવંશિકતા અથવા એવા વર્તનને કારણે હોઈ શકે છે.

      ભય મળે છે આત્મ-નિર્બળતામાં, આત્મ-ગ્લાનિના અંતિમ તબક્કામાં અને આત્મ ઘોષણાના અંજામમાં, જ્યારે નિર્ભય મળે છે આત્મ-ગૌરવમાં, આત્મ-વિશ્લેષણમાં, આત્મ-ચિંતનમાં અને આત્મવિચારમાં. ભય એ બીમારીને કહે છે જે સત્ય બોલતાં ખચકાય છે, જે લોકપ્રિયતાની ગુલામીમાં ખોવાયેલી છે, જે પ્રજાને પ્રિય રહેવા માગે છે. ચૂંટણીમાં ઉમેદવાર નિર્ભય ઓછો, નિડર ઓછો, ભયભીત વધુ, ડરેલો, સૌને ખુશ કરવામાં લાગેલો, કોઈને પણ નારાજ નહીં કરવાની ચિંતામાં ડૂબેલો જોવા મળે છે. ‘ભય’ની વ્યાખ્યા શું છે? વ્યાખ્યાથી પહેલાં તેને પર્યાય જોઈએ. ‘ભય’નો સૌથી પરિચિત પર્યાય છે ‘ડર’. ભય અને ડર વિરુદ્ધાર્થ શબ્દો છે : ‘નિ-ર્ભય’ અને ‘નિ-ડર’. કેટલીક વખત વિરોધી બાબતથી સ્થિતિ વધુ સ્પષ્ટ થઈ જતી હોય છે અને ઉદાહરણથી વસ્તુની વિસ્તૃત માહિતી મળે છે. ‘ભય’ના અર્થને, તેની અંદર રહેલી વસ્તુ ‘નિર્ભય’ શબ્દથી સમજાય છે અને ‘નિર્ભય’ને સમજવા અનેક ઉદાહરણો છે...

🎯 ભયની તાકાત

કહેવાય છે કે વિશ્વમાં દર દસ વ્યક્તિએ એક વ્યક્તિ કોઈપણ ભયથી પીડાતી હોય છે. ન્યૂટન પાણી જોઈને ગભરાતો. જ્હૉન ઘડિયાળના ટાવરમાં ડંકા વાગે કે રૂમમાં ભરાઈ જતો. સીઝર મેઘગર્જના સાંભળીને ધ્રૂજવા માંડતો ને ભૂગર્ભમાં સંતાઈ જતો. માણસને જેટલો રોગ નથી મારતો એટલો એનો તીવ્ર ભય મારી નાખે છે. 

           મનોવિજ્ઞાન પણ વ્યક્તિના ભયગ્રસ્ત માનસને જ આ માટે જવાબદાર ગણે છે. જેના પર એક પ્રયોગ થયેલો છે : એક ગુનેગારને ફાંસીની સજામાંથી મુક્ત કરી સર્પ કરડાવવાની સજા અપાઈ. આંખે પાટા બંધાયા. જલ્લાદે કહ્યું : ‘સાવધાન ! તારી પાસે સર્પ આવી રહ્યો છે, હમણાં ડંખ મારશે...’ એમ બોલી પોતે એક ટાંકણી મારી. ગુનેગાર તો ‘સાપ કરડશે ને હું મરી જઈશ’ એવા ભયથી કંપી ગયેલો ને ટાંકણી અડી કે સર્પે જ ડંસ દીધો છે - એવું માની લીધું. પરિણામે, તેના લોહીમાં વિષકણ વ્યાપી ગયા ને તે તત્કાળ મૃત્યુ પામ્યો...

      આદમ અને હવાએ યહોવાહનો યોગ્ય અને લાભદાયી ભય ન રાખ્યો અને તેમના માર્ગમાંથી ભટકી ગયા. એ કારણે તેમનામાં અયોગ્ય ભય કે ડર પેદા થયો, એટલે યહોવાહથી તેઓ સંતાવા લાગ્યા. આદમે કહ્યું કે “મેં વાડીમાં તારો અવાજ સાંભળ્યો, ને હું . . . બીધો.”  આદમના પુત્ર કાઈને પોતાના ભાઈ હાબેલને મારી નાખ્યો, પછી તેને પણ એવો જ ડર લાગ્યો હતો. શક્ય છે કે એ જ બીકને કારણે તેણે નગર બાંધ્યું હોય શકે...

👉સામાન્ય ફોબિયા સૂચિ 📃

🔰એક્રોફોબિયા - ઉંચાઈનો ભય.
🔰એરોફોબિયા - ઉડાનનો ભય.
🔰અરકનોફોબિયા - કરોળિયાનો ભય.
🔰એસ્ટ્રાફોબિયા - ગર્જના અને વીજળીનો ભય.
🔰અગોરાફોબિયા-પબ્લિકસ્પેસનો ભય
🔰ઓટોફોબિયા - એકલા રહેવાનો ડર.
🔰ક્લોસ્ટ્રોફોબિયા - મર્યાદિત અથવા  ભીડવાળી જગ્યાઓનો ભય.
🔰 હિમોફોબિયા - લોહીનો ડર.
🔰 હાઇડ્રોફોબિયા - પાણીનો ડર.

     🔻 A to Z of FEAR 😱 🔻

🔰 ACROPHOBIA🔹Fear of height
🔰 AROPHOBIA  🔹Fear of flying
🔰 AGORAPHOBIA🔹Fear of public space
🔰 AILUROPHOBIA🔹Fear of cats
🔰 AMATHOPHOBIA🔹Fear of dust
🔰 ARACHNOPHOBIA🔹Fear of spider
🔰 ASTRAPOPHOBIA🔹Fear of lightning
🔰 CLAUSTROPHOBIA🔹Fear of closed in space
🔰 EMETOPHOBIA🔹 Fear of vomiting
🔰 EREUTHOPHOBIA🔹Fear of blushing
🔰 GENOPHOBIA🔹Fear of sex
🔰 HAEMATOPHOBIA🔹Fear of blood
🔰 KERAUNOPHOBIS🔹Fear of thunder
🔰 MICROPHOBIA🔹Fear of jerms/small things
🔰 MYSOPHOBIA🔹Fear of dirt
🔰 NYCTOPHOBIA🔹Fear of the dark
🔰 OCHLOPHOBIA🔹Fear of crowds
🔰 PATHOPHOBIA🔹Fear of disease
🔰 PANIGOPHOBIA🔹Fear of choking
🔰 PTERONOPHOBIA🔹Fear of feather
🔰 PYROPHOBIA🔹 Fear of fire
🔰TRISKAEDEKAPHOBIA
🔹Fear of the number thirteen
🔰 XENOPHOBIA🔹Fear of strangers
🔰 ZOOPHOBIA 🔹 Fear of animals

               -------------

🗿ડરવાનું કારણ શું હોય છે!?

      ભયની હાજરી અથવા નિકટતાને કારણે, ખૂબ જ અપ્રિય લાગણીને ડર કહેવામાં આવે છે.  ભય, માનવ જાતિઓ દ્વારા અનુભવાયેલ, એક સંપૂર્ણપણે અનિવાર્ય ભાવના છે.  ભયની હદ એક વ્યક્તિમાં જુદી જુદી હોય છે, પરંતુ લાગણી એકસરખી હોય છે.  તે અપેક્ષાથી થાય છે.

🗿ભયંકર પરિસ્થિતિ શું હોય છે!?

        ફોબિયાની પરિસ્થિતિ માટે દરેક મરીઝનો ફોબિયા પરિવર્તન અલગ-અલગ છે, તેથી ફોબિયાના માહિતી અને તેનાથી સંબંધિત ભયાનક બાબતો છે.  ડૉ.બોહરે જણાવ્યું છે કે ફોબીયાના દર્દીઓ, કાઉન્સિલિંગ, મનોવેષ્ટ થેરપીનો ઉપયોગ થયો છે.

🗿 ફોબિયા કેટલા પ્રકારનાં છે?

ફોબિયાના કુલ 530 પ્રકારો જાણવા મળ્યા છે...

🎃 બાળકો ભયભીત કેવી રીતે?

          યોગ દ્વારા બાળકોમાં હકારાત્મક વલણ સ્પષ્ટ જોવા મળ્યું છે. યોગમાં કેટલાક એવા બાળકો છે જેમાં આત્મવિશ્વવાસ અને ઉર્જાની વૃદ્ધિ થાય છે.  આ આસનથી મનમાં સ્વસ્થતા આવે છે અને તૃષ્ણામાં સહાય મળે છે.  વીરભદ્રાસન - વીરભદ્રાસન થી મન શાંતિમાં રહે છે.  તે શિક્ષણનો વિકાસ કરે છે અને બાળકોમાં ડર અને ચિંતાઓ દૂર કરે છે.

🎭  આપણે કેમ નર્વસ થઈએ છીએ!?
🎰  ચિંતા ડિસઓર્ડર શું છે!?

      અસ્વસ્થતા ડિસઓર્ડરના સમયે દર્દીની ઓટોનોમિક નર્વસ સિસ્ટમમાં સહાનુભૂતિશીલ નર્વસ સિસ્ટમ વધે છે.  આ સમય દરમિયાન, શરીરમાં હોર્મોન્સમાં કેટેકોલ એમીબસ વધે છે, જેના કારણે ગભરાટ શરૂ થાય છે.  જો આ રોગની સારવાર યોગ્ય સમયે કરવામાં ન આવે, તો ધીમે ધીમે તે ફોબિયામાં ફેરવાય છે.

🦀 ફોબિયા એટલે ક્યો રોગ !?

       ડર અને ડરથી સંબંધિત ડર એ એક રોગ છે.  આમાં, પીડિત કોઈ પણ વસ્તુ, સ્થળ, પરિસ્થિતિ ઓબ્જેક્ટથી ડરશે.  ફોબિયામાં અતિશય અને વધુ પડતી પ્રતિક્રિયા શામેલ છે.  જ્યારે ભય વધારે પ્રમાણમાં વધે છે, ત્યારે તે માનસિક અવ્યવસ્થાનું સ્વરૂપ લે છે.

        બાળપણના ફોબિયા- આ ડર એ બાળપણનો ડર છે.  આમાં, કોઈ વસ્તુ, વ્યક્તિ, પ્રાણી અથવા પરિસ્થિતિનો ડર બાળપણમાં બેઠો છે, જે સમય જતાં ફોબિયા બની જાય છે.  આ ડર કાં તો બાળકોમાં જ થાય છે અથવા કેટલીકવાર માતાપિતા બાળકોને શિસ્તબદ્ધ કરવા માટે કંઇક ડરાવતા હોય છે.  તેમ છતાં આ ભય વય સાથે નાબૂદ થાય છે, પરંતુ તે સમયે જ્યારે આ ભય વધતો નથી, તે ફોબિયાનું સ્વરૂપ લે છે.  તેથી બાળકોને ડરાવવાને બદલે પ્રેમથી સમજાવવાનો પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.

🏄 પુખ્ત વયના લોકોનો ફોબિયા

      પુખ્તાવસ્થા પછી કેટલાક ભય પેદા થાય છે.  તેઓ યુવા પેઢીને સૌથી વધુ અસર કરે છે.  પુખ્ત ફોબિયામાં ઘણા પ્રકારના ફોબિયા શામેલ છે.

👉 એગ્રોફોબિયા- ડોક્ટર સુદર્શન, રોકલેન્ડ હોસ્પિટલના સિનિયર કન્સલ્ટન્ટ (સાઇકિયાટ્રી) સમજાવે છે કે એગ્રોફોબિયા એ એક પ્રકારની ફોબિક ડિસઓર્ડર છે, જે તેની સાથે બીજી ઘણી સમસ્યાઓ લાવે છે.  હતાશા, તમામ પ્રકારની બેચેની વગેરે તેમની વચ્ચે મુખ્ય છે.  એગ્રોફોબિયામાં, કોઈ પણ કારણ વગર વ્યક્તિ ડરતો હોય છે.  આ ભય કોઈ પણ વસ્તુ, વ્યક્તિ, પ્રાણી અથવા પરિસ્થિતિથી સંબંધિત નથી પરંતુ ફક્ત પોતાના તરફ છે.  એગ્રોફોબિયાના દર્દીઓ એકલતાથી ડરતા હોય છે.  ભીડમાં ઉભા રહીને પણ તે એકલા અનુભવે છે.  તે ક્યાંય એકલો જઇ શકતો નથી, તે એકલો રહી શકતો નથી. તેને લાગે છે કે તે કોઈ પણ પરિસ્થિતિનો સામનો કરી શકશે નહીં.  આવા લોકોમાં આત્મવિશ્વાસ ઓછો હોય છે.  આવા લોકો પોતાને ઘરે કેદ કરે છે કારણ કે તેઓ એકલા બહાર જઇ શકતા નથી.  કેટલાક કિસ્સાઓમાં, તે પણ જોવામાં આવ્યું છે કે એગ્રોફોબિયાના દર્દીઓ ઘણાં વર્ષોથી ઘરની બહાર નથી ગયા હોતા...

👉સોશિયલફોબીઆ- ભારતીય બાયોલોજિકલ સાયકિયાટ્રિક સોસાયટીના અધ્યક્ષ ડો.નિલમ કુમાર બોહરા જણાવે છે કે યુવાઓમાં ફોબિયા સૌથી સામાન્ય ફોબિયા છે.  આ ફોબિયાના ભોગ બનેલા લોકો સામાન્ય રીતે શાળા અને college જતા યુવાનો હોય છે. સોશિયલ ફોબિયાના લોકો કોઈ પણ જાહેર સ્થળે જતા, ત્યાં બોલતા, ત્યાં જમવા જતા ડરતા હોય છે.  આ ફોબિયા એ સૌથી વધુ બોલાતી વાતચીતની સમસ્યા કહી શકાય છે. આવી વ્યક્તિ જાહેરમાં પ્રદર્શન કરવા અથવા બોલતા ડરતી હોય છે.

👉મોનો-ઝાયગોટિક ટ્યુન ફોબિયા- ડો. બોહરાના કહેવા મુજબ, તે એક પ્રકારનો આનુવંશિક ફોબિયા છે જે ફક્ત જોડિયાને થાય છે.  આમાં, જો એક બાળક કેટલાક ફોબિયાનો શિકાર છે, તો બીજું બાળક પણ તે જ ફોબિયાથી પીડિત બને છે.  બધા ટ્વીન્સમાં આ સમસ્યા હોતી નથી, પરંતુ હજી પણ આ પ્રકારની ફરિયાદ સામાન્ય રીતે ટ્વિન્સ સાથે જોવા મળે છે.

🕹 ફોબિયાના ચિન્હો

     ફોબિયાના દર્દીઓ સામાન્ય લોકો જેવા લાગે છે.  જોકે આ રોગ જાણીતો નથી, પરંતુ જ્યારે તેઓ તેમના ડરનો સામનો કરે છે અને તેમના ડર વિશે વાત કરે છે ત્યારે ફોબિયાના લક્ષણો જોવા મળે છે.  સામાન્ય રીતે, ફોબિયાના દર્દીઓ તેમના ડરથી દૂર રહે છે, પરંતુ અજાણતાં તેઓ સામે ડર જોઇને ફોબીયાનો હુમલો આવે છે.  તેથી તેમાં તણાવ, બેચેની, પરસેવો થવો, પરિસ્થિતિ અથવા લોકોથી ભાગવું, માથામાં ભારેપણું, કાનમાં જુદા જુદા અવાજો, ધબકારા વધી જવું, ઝડપી શ્વાસ, ઝાડા, ચક્કર, શરીરમાં ગમે ત્યાં દુખાવો શામેલ છે.  લાગણી, પેટમાં અસ્વસ્થ થવું, બ્લડ પ્રેશર વધવું અથવા ઘટાડો જેવી સમસ્યાઓ.  જ્યારે ફોબિયાનો હુમલો આવે છે ત્યારે આવા લક્ષણો દર્દીમાં દેખાવાનું શરૂ કરે છે.  આવી સ્થિતિમાં દર્દી ખૂબ જ ગભરાઈ જાય છે.  આવી સ્થિતિમાં, દર્દી સાથે કોઈ પણ પ્રકારની બળજબરી તેના માટે જોખમી બની શકે છે.  બળજબરીથી, દર્દી વધુ ગભરાહટ અનુભવે છે અને તેનો ડર ભયંકર સ્વરૂપ લઈ શકે છે.

⛑ સારવાર

       ફોબિયાની સારવાર માટે કોઈ વિશિષ્ટ સારવાર નથી.  દરેક દર્દીના ફોબિયા અને તેની સ્થિતિ જુદી જુદી હોય છે, તેથી ફોબિયાની સારવાર પણ દર્દી અને તેના ડર પ્રમાણે કરવામાં આવે છે.  ડો.બોહરા સમજાવે છે કે ફોબિયાઝની સારવાર માટે દવાઓ, પરામર્શ, માનસિક ઉપચારનો ઉપયોગ થાય છે.  ફોબિયાની સારવાર માટે દર્દીના થાઇરોઇડ, બ્લડ સુગર, ડાયાબિટીસ વગેરેની તપાસ કરવી પણ જરૂરી છે.

🕹મોટા ભયનો ભય જોખમ વધારે છે:

       અસ્વસ્થતા અને ભયના રહસ્યને છૂટા કરવાના પ્રયાસમાં બ્રિટીશ વૈજ્ઞાનિકોએ ઘણી મહત્વપૂર્ણ વસ્તુઓ શોધી કાઢી છે. વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા મુજબ, મગજના કોઈપણ પ્રકારના જોખમની પ્રતિક્રિયા એ ભયના અંતર, દિશા અને જોખમી અંદાજ પર આધારિત છે. સંશોધન દર્શાવે છે કે મગજના ડર નેટવર્કના જુદા જુદા ભાગો વિવિધ ધમકીઓ પ્રત્યેના જુદા જુદા જવાબો માટે જવાબદાર છે.  ડીન મોબ્સ, જે સંશોધન ટીમનું નેતૃત્વ કરે છે, તે કહે છે કે મનમાં ફક્ત એક માળખું નથી, પરંતુ ડર નેટવર્કના જુદા જુદા ભાગો છે અને તેઓ ભયનો પ્રતિસાદ બતાવવા માટે સાથે મળીને કામ કરે છે.  ભયના ખોટા અનુમાન કરવામાં ભૂલ થવી, એ લોકોમાં ફોબિયા વધવાનું કારણ છે.  કંઈક, લોકો, પ્રાણીઓ અને પરિસ્થિતિઓનો સંપૂર્ણ, તીવ્ર અને સતત ભયને ફોબિયા કહેવામાં આવે છે.  મોબ્સ કહે છે કે મોટા ભયનો મોટો ભય મગજમાં ખતરાના કદમાં પણ વધારો કરે છે... 

©️®️🎯 Writer : Prof.Dr.Vaibhavi Trivedi 

🎯 Matusri Shantaben arts College 

 

👉 Image courtesy : Google 

 👉 Notice📖

The translator is configured on the web version for your convenience, so that you can translate and read your favorite articles in your native language.....